T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
214
ISSN:3030-3613
MIKROKREDITLASHNING XUSUSIY TADBIRKORLIK
RIVOJIDAGI O‘RNI
Yo’ldashev Muhammadsodiq Boburjon o’g’li
Andijon Davlat Texnika instituti talabasi
Davidova Dilnoza Tadjibayevna
Andijon Davlat Texnika instituti
Iqtisodiyot kafedrasi assistenti
Annotatsiya
Ushbu maqolada O'zbekistonda mikrokreditlash tizimining
xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishdagi roli iqtisodiy tahlil asosida o'rganiladi. 2020–
2024 yillar davomida ajratilgan mikrokreditlar hajmi, kredit oluvchilarning ijtimoiy
tarkibi, bandlik va iqtisodiy faollik darajasiga ta'siri yoritilgan. Prezident farmonlari
asosida davlat siyosatining mazkur sohaga oid asosiy yo'nalishlari ko'rsatib berilgan.
Natijalar mikrokreditlarning kichik biznesni moliyalashtirishdagi samaradorligini
tasdiqlaydi.
Kalit so'zlar
: mikrokredit, xususiy tadbirkorlik, moliyalashtirish, bank tizimi,
Prezident farmonlari, bandlik, ayollar tadbirkorligi, yoshlar, kredit portfeli, iqtisodiy
faollik.
Kirish
O'zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning muhim
yo'nalishlaridan biri bu xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish va uni moliyaviy jihatdan
qo'llab-quvvatlash hisoblanadi. Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2022-yil 27-
iyundagi PF–154-sonli Farmonida "Har bir oila – tadbirkor" dasturini kengaytirish,
mikrokreditlash tizimini isloh qilish orqali aholini biznesga jalb etish vazifalari
belgilab berilgan [1]. Shuningdek, 2023-yil 20-fevraldagi PQ–60-sonli Qarorda kredit
olish imkoniyatlarini oshirish, xususan, ayollar va yoshlar uchun imtiyozli kredit
liniyalarini yaratish ko'zda tutilgan [2].
Mikrokreditlash mexanizmlari aholi bandligini ta'minlash, ijtimoiy himoyaga muhtoj
qatlamlarni iqtisodiy faol qatlamga aylantirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu
maqola orqali mikrokreditlashning amaliy samaradorligi, uning xususiy tadbirkorlik
subyektlari rivojidagi o'rni tahlil qilinadi.
Uslub (Metodologiya)
. Ushbu tadqiqotda mikrokreditlash tizimining xususiy
tadbirkorlikka ta'sirini tahlil qilish uchun kompleks metodologik yondashuv
qo‘llanildi. Metodlar quyidagilardan iborat:
Tahliliy metod
: Davlat organlarining ochiq ma'lumotlari, banklar va statistik
hisobotlar asosida 2020–2024 yillardagi mikrokreditlash ko‘rsatkichlari tahlil
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
215
ISSN:3030-3613
qilindi. Kredit hajmi, oluvchilar soni, yaratilgan ish o‘rinlari singari asosiy
ko‘rsatkichlar solishtirildi.
Qiyosiy tahlil
: Mikrokredit hajmi va oluvchilar soni yillar kesimida taqqoslandi
hamda turli hududlar bo‘yicha o‘zgarishlar aniqlanib, grafik va jadval
ko‘rinishida taqdim etildi.
Normativ-huquqiy tahlil
: Prezident farmonlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari
va Markaziy bank reglamentlari asosida mavjud mikrokredit siyosatining
qonunchilik bazasi tahlil qilindi.
Empirik yondashuv
: Mikrokredit olgan tadbirkorlar bilan olib borilgan
intervyular va so‘rovnoma natijalariga tayangan holda real amaliy holatlar
o‘rganildi. Bu orqali kredit oluvchilarning biznes faoliyatiga mikrokreditlarning
bevosita ta’siri tahlil qilindi.
SWOT-tahlil
: Mikrokreditlash tizimining kuchli va zaif tomonlari,
imkoniyatlari hamda tahdidlari baholandi. Bu metod orqali tizimni rivojlantirish
istiqbollari ishlab chiqildi.
Ushbu metodlarning uyg‘unligi mikrokreditlashning xususiy tadbirkorlikdagi
o‘rnini kompleks baholash va aniq xulosalarga kelish imkonini berdi.
Natijalar.
Tadqiqot ko‘rsatkichlari quyidagilarda namoyon bo‘ladi:
1-jadval. 2020–2024 yillarda ajratilgan mikrokreditlar hajmi va oluvchilar soni
Yil
Kredit hajmi (mlrd
so'm)
Kredit oluvchilar
soni (ming)
2020
4 500
110
2021
5 800
130
2022
8 200
165
2023
11 400
200
2024*
13 700
230
*Manba: Markaziy bank va Iqtisodiyot vazirligi ma'lumotlari [3].
So'nggi besh yillikda mikrokreditlash hajmi 3 baravarga oshgan. Kredit oluvchilarning
yarmidan ko'pi ayollar (47%) va 30 yoshgacha bo'lgan yoshlar (31%) tashkil etgan [4].
Bu esa mikrokreditlarning ijtimoiy nishonlanganligini ko'rsatadi.
2-jadval. Mikrokreditlar hisobiga yaratilgan ish o'rinlari (mingta)
Yil
Yangi ish o'rinlari soni
2020
28
2021
35
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
216
ISSN:3030-3613
2022
49
2023
68
2024*
76
*Manba: Iqtisodiyot va moliya vazirligi axborot xizmati [5].
Munozara
. Mikrokreditlash xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishda quyidagi jihatlar
bilan ajralib turadi:
Moliyaviy resurslardan foydalanish imkoniyatini oshiradi;
Bandlik darajasini oshirib, ijtimoiy barqarorlikni ta'minlaydi;
Ayollar va yoshlarning iqtisodiy faolligini oshiradi;
Kambag'allikni kamaytirishning samarali vositasi bo'lib xizmat qiladi.
Misol tariqasida, 2023-yilda mikrokredit olgan 200 mingdan ortiq shaxslardan 95 ming
nafari ayollar bo'lgan. Ulardan 72% o'z faoliyatini tikuvchilik, parrandachilik,
qandolatchilik va xizmat ko'rsatish sohalarida yo'lga qo'ygan [6].
Biroq tizimda muammolar ham mavjud:
Kreditlarni qaytarishdagi intizomning sustligi;
Biznes-rejalarning past sifati;
Ayrim hududlarda mikrokredit infratuzilmasining zaifligi.
Shu sababli quyidagi tavsiyalar ilgari suriladi:
Mikromoliyaviy tashkilotlar sonini ko'paytirish;
Kredit oluvchilarni o'qitish, biznes reja tuzishni o'rgatish;
Kreditlar monitoringini kuchaytirish.
Xulosa
Mikrokreditlash
tizimi
O'zbekistonda
xususiy
tadbirkorlikni
qo'llab-
quvvatlashda muhim iqtisodiy vosita bo'lib xizmat qilmoqda. Statistik ma'lumotlar
mikrokreditlarning aholi bandligi, ayollar va yoshlar tadbirkorligiga ijobiy ta'sir
ko'rsatayotganini tasdiqlaydi.
Kelgusida mazkur tizimni yanada takomillashtirish uchun moliyaviy
savodxonlikni oshirish, hududlarda infratuzilmani yaxshilash va monitoring tizimini
kuchaytirish muhim hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 27-iyundagi PF–154-son
Farmoni. www.lex.uz
2.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 20-fevraldagi PQ–60-son
Qarori. www.lex.uz
3.
O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy hisobotlari, 2020–2024.
www.cbu.uz
4.
"Iqtisodiy sharh" jurnali, 2024-yil, 3-son. – B. 21–25.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
217
ISSN:3030-3613
5.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi statistik axborot byulleteni, 2024-yil, mart soni.
6.
Ayollar tadbirkorligini qo'llab-quvvatlash markazi hisobotlari, 2023.
7.
Rasulov X. "Bank krediti: mohiyati va zaruriyati", Ilm Ziyo, 2021.
8.
Karimov M. "Tadbirkorlik va mikromoliyaviy xizmatlar", Toshkent: Iqtisodiyot,
2023.
9.
UNDP Uzbekistan Report on Microfinance Inclusion, 2022.
10.
World Bank. Uzbekistan Financial Inclusion Diagnostic, 2023.
