T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
283
ISSN:3030-3613
MAVZU: MARKAZIY ASAB SISTEMASIGA TA’SIR QILUVCHI DORI
VOSITALARI
Ozodbekova Moxlaroyim Alisher qizi
Bo’ston Abu Ali ibn Sino nomidagi
jamoat salomatligi texnikumi
Umumiy farmakologiya va retseptura
asoslari fani o’qituvchisi
Asab tizimi inson tanasida muhim rol o'ynaydi, u barcha hayotiy jarayonlarning
koordinatori hisoblanadi. Uning yordamida biz atrofimizdagi dunyoni idrok eta olamiz,
ma'lumotlarni tahlil qilamiz va unga munosabat bildiramiz. Shuningdek, u his-
tuyg'ularni, xotirani va ongni shakllantirishda ishtirok etadi. Asab tizimidagi har
qanday nosozliklar qayg'uli oqibatlarga olib keladi. Uni tiklash uchun mutaxassislar
mustahkamlash uchun zamonaviy dorilarni taklif qilishadi. Biz ushbu maqolada ular
haqida gaplashamiz.
Asab tizimini mustahkamlash uchun dorilar
Asab tizimi inson tanasida muhim rol o'ynaydi, u barcha hayotiy jarayonlarning
koordinatori hisoblanadi. Uning yordamida biz atrofimizdagi dunyoni idrok eta olamiz,
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
284
ISSN:3030-3613
ma'lumotlarni tahlil qilamiz va unga munosabat bildiramiz. Shuningdek, u his-
tuyg'ularni, xotirani va ongni shakllantirishda ishtirok etadi. Asab tizimidagi har
qanday nosozliklar qayg'uli oqibatlarga olib keladi. Uni tiklash uchun mutaxassislar
mustahkamlash uchun zamonaviy dorilarni taklif qilishadi. Biz ushbu maqolada ular
haqida gaplashamiz.
Zaiflashgan asab tizimining belgilari
Asab tizimining ishdan chiqishi ham hissiy, ham jismoniy alomatlar bilan
namoyon bo'ladi. Ikkinchisi paydo bo'ladi:
* Mushaklar va bo'g'imlarda og'riq. Buning sababi shundaki, nervlar miyadan
signallarni tananing turli qismlariga, shu jumladan mushaklar va bo'g'imlarga uzatadi.
Agar asab tizimi zaiflashgan bo'lsa, unda bu signallar buzilishi mumkin, bu esa
og'riqlarga olib keladi.
* Bosh og'rig'i. Zaiflashgan asab tizimi migrenga olib kelishi mumkin. Bunga
miya yarim korteksining noto'g'ri ishlashi sabab bo'ladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
285
ISSN:3030-3613
* Uyqu buzilishi. Markaziy asab tizimi uyqu va uyg'onish davrini tartibga soladi.
Agar u zaiflashgan bo'lsa, bu uyqu buzilishiga olib kelishi mumkin.
* Charchoq va zaiflik. Haddan tashqari kuchlanish va stress charchoq va
zaiflikka olib keladi. Zaif asab tizimi stimullarni engishga qodir emas. Uni maxsus
preparatlar bilan mustahkamlash kerak.
Zaiflashgan asab tizimining hissiy alomatlari quyidagilarni o'z ichiga olishi
mumkin:
* Anksiyete va depressiya;
* asabiylashish va tajovuzkorlik;
* konsentratsiya bilan bog'liq muammolar;
* xavotir va qo'rquv hissi.
Shuni ta'kidlash kerakki, agar sizda ushbu alomatlar mavjud bo'lsa, unda siz
professional maslahat va davolanish uchun shifokoringizga murojaat qilishingiz kerak.
Asab tizimini mustahkamlovchi dorixona vositalari
Asab tizimini saqlash va mustahkamlash uchun uchta asosiy guruhga
bo'linadigan ko'plab dorilar mavjud:
O'simlik
Ushbu guruhga o'tlar, o'simliklar va qo'ziqorin ekstraktlari kabi tabiiy
ingredientlarga asoslangan mahsulotlar kiradi. Ular yumshoq ta'sirga ega va ko'pincha
sintetik dorilarga qaraganda kamroq yon ta'sirga ega.
O'simlik preparatlari tinchlantiruvchi, tonik yoki ogohlantiruvchi ta'sirga ega
bo'lishi mumkin.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
286
ISSN:3030-3613
O'simlik preparatlariga misollar:
* Valerian ekstrakti. Bu tinchlantiruvchi ta'sirga ega, asabiy taranglikni
engillashtiradi va uyquni yaxshilaydi.
* Avliyo Ioann wort ekstrakti. Bu antidepressant ta'sirga ega, kayfiyatni
yaxshilashga va tashvish darajasini pasaytirishga yordam beradi.
* Limon balzam ekstrakti. Asab tizimini tinchlantiradi, uyquni yaxshilaydi va
stress darajasini pasaytiradi.
Vitamin komplekslari
Vitamin komplekslari asab tizimining normal ishlashi uchun zarur bo'lgan
makroelementlarni o'z ichiga oladi. Ular tanangiz uchun zarur bo'lgan ozuqa
moddalarining etishmasligini to'ldirishga yordam beradi.
Asab tizimi uchun muhim vitaminlarga misollar:
* B1 vitamini (tiamin). Nerv impulslarini uzatishda ishtirok etadi. Uning
etishmasligi insonning holatiga katta ta'sir ko'rsatadi.
* B6 vitamini (piridoksin). Nerv impulslarini uzatish uchun zarur bo'lgan
neyrotransmitterlarni sintez qilish uchun zarur.
* B12 vitamini (kobalamin). Barcha tizimlarning normal ishlashi uchun talab
qilinadi, miyelin sintezida ishtirok etadi.
Sintetik preparatlar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
287
ISSN:3030-3613
Sintetik dorilar laboratoriyalarda yaratilgan va o'simlik preparatlariga nisbatan
aniqroq ta'sirga ega. Ular depressiya, tashvish va uyqusizlik kabi asab tizimining jiddiy
buzilishlarini davolash uchun ishlatilishi mumkin.
Sintetik dorilarga misollar:
* Antidepressantlar. Depressiyani davolash uchun ishlatiladi, kayfiyatni
yaxshilaydi va tashvish darajasini pasaytiradi.
* Uyqu tabletkalari. Uyqu sifatini yaxshilashga yordam beradi, uyqusizlik uchun
ishlatilishi mumkin.
* Trankvilizatorlar. Anksiyete va kuchlanish darajasini pasaytiring, tashvish
buzilishlarida foydalanish mumkin.
Asab tizimi uchun preparatni tanlash o'ziga xos ehtiyojlar va sog'liq holatiga
bog'liq. Preparatni qabul qilishni boshlashdan oldin siz shifokor bilan
maslahatlashingiz kerak.
Asab tizimi uchun preparatni tanlash bo'yicha tavsiyalar
Zamonaviy dunyoda ko'p odamlar asab tizimining muammolariga duch
kelishmoqda. Bu stress, ortiqcha ish, uyqusizlik va boshqa omillar bilan bog'liq bo'lishi
mumkin. Ushbu muammolarni hal qilish uchun ko'plab dorilar mavjud, ammo to'g'ri
tanlash qiyin bo'lishi mumkin.
Asab tizimi uchun preparatni tanlashda bir nechta omillarni hisobga olish kerak.
Birinchidan, muammoning sababini aniqlash kerak. Agar sizda ma'lum bir kasallik
bo'lsa, tegishli davolanishni tayinlash uchun ixtisoslashgan mutaxassis bilan
bog'lanishingiz kerak.
Ikkinchidan, preparatning tarkibiga e'tibor berish kerak. Ba'zi tarkibiy qismlar
yon ta'sirga olib kelishi yoki boshqa dorilar bilan o'zaro ta'sir qilishi mumkin. Shuning
uchun, har qanday yangi preparatni qabul qilishdan oldin, albatta, farmatsevt bilan
maslahatlashish kerak.
Bundan tashqari, har bir insonning individual tolerantligini hisobga olish kerak.
Xuddi shu dori turli odamlarga turli xil ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shuning uchun qabul
qilishni minimal dozadan boshlash va kerak bo'lganda uni asta-sekin oshirish
muhimdir.
Bundan tashqari, asab tizimi uchun dorilar barcha muammolar uchun davo
emasligini yodda tutish kerak.
Ular simptomlarni boshqarishga yordam beradi, ammo kasallikning sabablarini
bartaraf etmaydi. Shuning uchun, dori-darmonlarni qabul qilishdan tashqari,
sog'lig'ingizni kuzatib borish, to'g'ri ovqatlanish, sport bilan shug'ullanish va stressli
vaziyatlardan qochish kerak.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
288
ISSN:3030-3613
Yon ta'siri va kontrendikatsiyasi
Qo'shma dorilarning eng keng tarqalgan yon ta'siridan biri oshqozon – ichak
trakti bilan bog'liq muammolardir. Ba'zi dorilar allergik reaktsiyalarni keltirib
chiqarishi mumkin, shu jumladan teri toshmasi, qichishish va ürtiker. Kamdan kam
hollarda ular anafilaktik shok kabi jiddiy reaktsiyalarga olib kelishi mumkin.
Boshqa mumkin bo'lgan nojo'ya ta'sirlarga migren, uyqusizlik yoki uyquchanlik
kiradi. Ba'zi dorilar qon ketish yoki gematoma xavfini oshiradi. Bundan tashqari, asab
tizimini qo'llab-quvvatlovchi dorilar boshqa dorilar yoki spirtli ichimliklar bilan o'zaro
ta'sir qilishi mumkin, shuning uchun tibbiy yordam ko'rsatuvchi provayderingizdan
olingan ko'rsatmalar yoki ma'lumotlarga rioya qilish muhimdir.
Asab tizimining dori-darmonlari xotira va kontsentratsiyani yaxshilash, stress va
tashvish darajasini pasaytirish, uyqu va uyg'onishni normallashtirish va nevrologik
kasalliklarni davolash kabi turli maqsadlarga qaratilgan bo'lishi mumkin. Asosiysi,
to'g'ri dori tanlash. Va bu faqat mutaxassisning yordami bilan amalga oshirilishi
mumkin.
Foydalangan adabiyotlar ro’yxati.
1.
Toshmuxamеdova F.Sh., Aliеv X.U., Nizomov R.Z. "Umumiy farmakologiya va
rеtsеptura".Toshkеnt, Ilm ziyo, 2011 yil.
2.
F.Sayfiddin o`g`li – «Farmakologiya bilan resteptura». Toshkent, Medistina
nashriyoti, 1996 yil.
3.
Mashkovskiy M.D. Moskva. “Lekarstvennыe sredstva” 1-2 tom.Izdatelstvo
“Novaya volna”, 2002 god
4.
Postnova L.X, Titova L.F.– «Farmakologiya bilan resteptura» Toshkent
5.
"O`zbеkiston Rеspublikasi Dori vositalari va tibbiyot buyumlarining Davlat
Rееstri". Toshkеnt, 2004 yil.
