T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
112
ISSN:3030-3613
RANG PSIXOLOGIYASI YORDAMIDA BOLALARNING RUHIY
HOLATLARINI ANIQLASHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Suyundikova Zilola Zokir qizi
Samarqand viloyati Ishtixon tumani
29 - maktab amalyotchi psixologi
Annotatsiya
:
Bolaning hissiy va jismoniy farovonligi uni o‘rab turgan narsaga
bog‘liq. Bu nafaqat mavzuni rivojlantirgan muhit, balki biz ham kattalarmiz.
Shaxsning har tomonlama rivojlanishi uchun biz barcha sharoitlarni yaratib berishimiz
kerak. Uzoq muddatli kuzatuvlar va amaliy tajriba shuni ko‘rsatadiki, rang inson
tanasiga ta'siri jihatidan juda katta ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
rang, psixologiya, his-tuyg‘u, kayfiyat, bola, qora, oq,ruhiy
holat,aqliy qobiliyat
KIRISH
Rang - bu inson tanasiga doimo ta'sir qiladigan kuchli energiya. Odamlar rangning
hayotlarida qanday ro‘l o‘ynashi, ularning jismoniy, ruhiy va ruhiy holatiga qanday
jiddiy ta'sir ko‘rsatishi haqida kam o‘ylashadi. Ammo tug‘ilishdan boshlab, bulutli
kunda bulutlar ortidan quyosh chiqishi bilanoq, kayfiyat qanday yaxshilanishini
hamma biladi. Barcha tirik mavjudotlar quyosh ostida paydo bo‘lib, o‘sadi. Rang uzoq
vaqtdan beri insonga foydali yoki salbiy ta'sir ko‘rsatadigan maxsus ma'noga ega. Ba'zi
ranglar ko‘zni quvontiradi, tinchlantiradi, zulm qiladi, salbiy sabab bo‘ladi
hissiyotlar.Har bir rang insonga boshqacha ta'sir qiladi, kiyadiselektiv xarakter.
Tadqiqot ishining dolzarbligi shundaki, har bir inson hayotidagi rangning ma'nosini
bilishi zarur, chunki u kayfiyatiga, his tuyg‘ularga, fikrlarga ta'sir qiladi.
Bolaning hissiy va jismoniy farovonligi uni o‘rab turgan narsaga bog‘liq. Bu
nafaqat mavzuni rivojlantirgan muhit, balki biz ham kattalarmiz. Shaxsning har
tomonlama rivojlanishi uchun biz barcha sharoitlarni yaratib berishimiz kerak. Uzoq
muddatli kuzatuvlar va amaliy tajriba shuni ko‘rsatadiki, rang inson tanasiga ta'siri
jihatidan juda katta ahamiyatga ega. Rang bolalarning hissiy va intelektual rivojlanishi
uchun kuchli hissiy rivojlanish davri. Axir, bolalar o‘z tabiatiga ko‘ra dunyomizning
ko‘plab ranglarga ko‘proq moyil bo‘lib, ayniqsa, bunga muhtojdirlar. Shu sababli, bola
uchun rang harqanday tanqidiy vaziyatlarda maxsus"sehrli tayoq" dir. Bularning
barchasi bizni ishimizda rang terapiyasi usulidan foydalanishga undadi.
Rangli terapiya - bu ma'lum bir ranglar yordamida bolaning psixoemotsional
holatini to‘g‘irlash usuli. Bu turli xil to‘lqin uzunlikdagi fotonlarning bolaning ma'lum
bir rangning ta'siri tufayli, asabiylashish, haddan tashqari faollik va hatto boshlang‘ich
bolaning tajovuzkorligini davolashda sezilarli natijalarga erishish mumkin. Rang
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
113
ISSN:3030-3613
terapiyasining tarixi uzoq o‘tmishga borib taqaladi va zamonaviy davrlarda u tibbiyot
sifatida rasman tan olingan. Rangli terapiya qadimgi misrda ishlatilgan: ichimlik
tayyorlanadigan meva bilan bir xil rangdagi qimmatbaxo toshlar mevali ichimlik
tayyorlanadigan meva bilan bir xil rangdagi qimmatbaxo toshlar mevali ichimlik bilan
idishga qo‘shilgan. Shunday qilib ular kasalliklarni davoladilar. Zamonaviy ilm-fan
bilan davolovchi xususiyatlarini tasdiqladi.
Gyote birinchi bo‘lib ranglarning inson ruhiyatiga ijobiy va salbiy ta'sirini kashf
etdi va shu bilan zamonaviy rang terapiyasining asoslarini yaratdi. U ta'kidlangan:
"Ranglar qalbga ta'sir qiladi: ular his-tuyg‘ularini uyg‘otishi, bizni tinchlantiradigan
va hayajonlantiradigan va hayajonlantiradigan his-tuyg‘ular va fikrlarni uyg‘otishi,
qayg‘u va quvonchni keltirib chiqarishi mumkin". V. Bekterev shunday degan:
"Mohirlik bilan tanlangan ranglar gamuti asab tizimiga ba'zi iksirlardan ko‘ra
yaxshiroq ta'sir qilishi mumkin". Endi ranglarning insonning psixofiziologik holatiga
ta'sir haqidagi butun ilmiy nazariya mavjud. Psixodiagnostikada insonning portretini
yaratishga, uning haqiqiy psixofiziologik holatini aniqlashga va hokazolarga imkon
beradigan "rang usullari" mavjud. "Menga eng yaxshi ko‘rgan ranglaringizni
ko‘rsating - va men sizga kimligingizni aytib beraman " dedi mashhur shvetsariyalik
shifokor va psixologik Maks Luscher, taniqli rang shaxsiyat testini ishlab chiqishda.
Bolalar uchun rang terapiyasi, avvalambor, ularning sevimli ranglarni aniqlashni,
so‘ngra iloji boricha uni o‘rab turgan joyni shu rang bilan to‘ldirishni o‘z ichiga oladi
va bolalar odatda qanday ranglarni tanlaydilar? Ular yorqin to‘yingan ranglarni
tanlaydilar - qizil, sariq, yashil. Bu shuni ko‘rsatadiki, bolalar odatdagidek
rivojlanmoqda, ular yangi, yorqin narsalarga qiziqishadi, ular dinamik va qiziquvchan.
Ammo sevimli oq yoki qora ranglar bolaning o‘zini tortib olganini va yolg‘izlikni afzal
ko‘rinishini aytish mumkin. Rangli terapiya bolani bolalik va quvonchning baxtli
yorqin dunyosiga qaytarishga qaratilgan. Bolalar juda sezgir va ta'sirchan , ular
o‘zlariga nisbatan ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lishni talab qiladi. Bundan kelib
chiqadiki, baquvvat, faol, tez qaror qabul qiladigan bolalar bir xil bolalar bilan muloqot
qilishadi. Va xotirjam, muvozanatni, o‘ychan, lekin shubhaga moyil bolalar do‘st
tanlashda xuddi shunday qilishadi.
Rang o‘ziga jalb qilishi va qaytarishi, xotirjamlik va qulaylik tuyg‘usini yoki
hayajonlantirishi va bezovta qilishi mumkin. Ranglar insonning mantig‘iga emas, balki
his-tuyg‘ularga murojaat qiladi. Men har bir rang ongsiz assosiatsiyalarni keltrib
chiqarishni aniqladim.Shuningdek, rang-barang muhit yaratdi, odamlar o‘rtasidagi
muloqotni tinchlantiradi va yaxshilaydi. Rang insonning holatiga sezilarli ta'sir qiladi.
Shuningdek, ushbu mavzuni o‘rgatishning nuqtalaridan biri shundaki, rang insonning
muhim narsaga va o‘ziga bo‘lgam hissiy(shaxsiy-semantik) munosabatini tabiiy
ravishda ifodalashga qodir. Rang hissiy munosabatlar va bizning ruhiy holatimizni
o‘zgartirish va bu o‘zgarishni bildirish uchun rangning xususiyati salbiy tomonga ega.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
114
ISSN:3030-3613
Agar biz kimnidir (yoki o‘zimizni) rang bilan belgilasak, biz u bilan ushbu ob'ekt bizni
qanday ruhiy holatga olib kelishini bildiramiz.
Rang inson ruhiyatiga ta'sir qiluvchi kuchli vositadir. Rangning kuchli vositadir.
Rangning kuchli asosan ongimizning himoya mexanizmlarini "aylanib o‘tish" va
ongsiz darajada harakat qilish qobilyatidadir. Shuning uchun bu qobilyatda u
psixologik manipulyatsiya uchun juda jozibali vositaga aylanadi. Shunga ko‘ra,
zamonaviy inson atrofdagi dunyoda yaxshiroq harakat qilish uchun rang uning tanasi
va ruhiyatiga qanday ta'sir qilishini bilishi va tushunishi kerak.
Olib borilgan tadqiqotlar natijasi shuni ko‘rsatadiki, maktabgacha yoshdagi
bolalarning 70 foizidan ko‘prog‘i yorqin ranglardan xush ko‘rishar ekan. Masalan:
pushti rang, sabzi rang. Biroq yorqin ranglar turkumiga kirmasa ham MTT xonalarida
yashil rangga urg‘u berish lozim. Chunki bu rang asabni tinchlantiradi, ko‘zni
toliqtirmaydi va umuman olganda ijobiy xususiyatlari ko‘p. Ayiqsa, doska, parta, stol,
stul, shkaf kabi jihozlar, devordagi stend, plakatlar yashil rangda bo‘lsa foydadan holi
emas. Ko‘p hollarda bolalarning mashg‘ulotini a'lo darajada o‘zlashtirishi xona
muhitga bog‘liq bo‘ladi. Chunki, nafaqat bolajonlar balki, biz kattalar ham sharoit va
rang ta'sirlariga tez moslashamiz va kayfiyatimiz xona yoki ish kabinetimizning
sharoitiga qarab o‘zgarib turishini ongli ravishda bilamiz. Bu faqatgina yashil rang
bilan chegaralanib qolish degani emas, albatta. Bola ichki dunyosini yanada
go‘zallashtirish maqsadida boshqa ranglardan ham o‘z o‘rnida foydalanish kerak.
XULOSA
Ranglar va ularning xususiyatlari to‘g‘risida qancha ko‘p fikrlar yuritsak, faqat
foydali tomoni bilan chegaralanib qolamiz. Ammo ranglar inson tafakkuriga qarab
Haddan ortiq to‘q ranglar inson kayfiyatiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi aniqlangan.
Ayniqsa qizil rang e'tiborni tortishi barobarida markaziy asab tizimiga ham ta'sir etadi.
Qora rang esa inson ichki dunyosini torayishiga, jizzaki bo‘lib qolishga, hamda
boladagi qobilyatlar bir qolipda rivojlanmay qolishi ehtimolini beradi. Aminmizki,
bolajonlarga ta'lim tarbiya berishda turli tuman ranglar jilosidan foydalanishimiz
lozim. Tasviriy san'at mashg‘ulotlarida ularning rassomligini, ijodkorligi munosib
taqdirlashimiz, hamisha ularni poklikka, go‘zallikka chorlashimiz darkor.
Yoshlikdanoq ular dunyoni eng chiroyli va nafis ranglarda tasavvur qilishsin. Zero
bolajonlarni kichik yoshdanoq beg‘uborlikka oshno etib tarbiyalasak, kelajakda
ulardan ijodkor qalb sohiblari yetishib chiqishi shubhasizdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Baymetov, B., & Sharipjonov, M. (2021). OLIY PEDAGOGIK TA’LIMDA
TALABALARGA
INSON
QIYOFASINI
AMALIY
TASVIRLASH
JARAYONIDA IJODIY KOMPYETYENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH.
Academic Research in
Educational Sciences
,
2
(3), 1066-1070.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
115
ISSN:3030-3613
2.
Boltaboyevich, B. B., & Shokirjonugli, S. M. (2020). Formation of creative
competences of the fine art future teachers describing geometrical forms
3.
(on sample of pencil drawing lessons).
ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal
,
10
(5), 1996-2001.
4.
Байметов, Б., & Шарипжонов, М. (2020). ОЛИЙ ПЕДАГОГИК ТАЪЛИМДА
ТАЛАБАЛАР ИЖОДИЙ ҚОБИЛИЯТЛАРНИ ШАКЛЛАНТИРИШДА
ИНДИВИДУАЛ ТАЪЛИМ БЕРИШ МЕТОДИКАСИ (ҚАЛАМТАСВИР
МИСОЛИДА).
Academic research in educational sciences
, (4), 357-363.
5.
Байметов, Б. Б., & Шарипжонов, М. Ш. (2020). ТАСВИРИЙ САНЪАТДАН
МАЛАКАЛИ ПЕДАГОГ КАДРЛАР ТАЙЁРЛАШДА НАЗАРИЙ ВА
АМАЛИЙ МАШҒУЛОТЛАРНИНГ УЙҒУНЛИГИ.
ИННОВАЦИИ В
ПЕДАГОГИКЕ И ПСИХОЛОГИИ
, (SI-2№ 3).
