T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_4-to’plam_Iyun-2025
89
ISSN:3030-3613
BOLALAR TARBIYASIGA NISBATAN MAS’ULIYATNI OSHIRISHNING
PSIXOLOGIK MASALALARI
Nuritdinova Nasiba Nasritdinovna
Samarqand viloyati Samarqand tumani MMTB ga
qarashli 17-umumta’lim maktabi amaliyotchi psixologi
Annotatsiya:
Ota-onalar bilan ishlashishni yo'lga qo'yishning eng asosiy qismi
bu ota-onalar majlisini tashkil qilishdir. Buning uchun o'qituvchi majlis bo'ladigan kun
va vaqtini otaonalarga yetkazish maqsadida chiroyli hoshiyali taklifnoma, otkritka
yoki telefon orqali yoqimli muloqot bilan taklif qilishlari mumkin. Bularning har biri
ota-onalarni qiziqtiradi va ular ishlarini tashlab bo'lsa ham, majlisda nimalar bo'lar
ekan deya kelishadi. Sinf rahbari majlis o'tkaziladigan xonani avvaldan tayyorlab
qo'yishi, xonaning tozaligiga, yorug'ligiga va bezaklariga e'tibor berishi kerak.
Kalit so'zlar
: oila, maktab, sinf rahbari, pedagog, ota-onalar majlisi, o'quvchi,
individual, hamkorlik, tarbiya, ta'lim,ruhiyat,ijobiylik
KIRISH
Bolani tarbiyalashda har qanday muvaffaqiyatga faqat uning ota-onasiga
individual yondashish orqali erishish mumkin, faqat uning oilasi bilan aloqa mavjud
bo‘lsa. Dastlab, o'quvchilar birinchi sinfga qadam qo'ygan paytlarida ularga yaxshi
munosabatda bo'lishi kerak. Ilk ko'rinish o'quvchining miyyasida qoladi va u butun
umr shu ko'rinishni unutmasdan, xuddi shu holatda o'qituvchini eslab qoladi. Shuning
uchun o'qituvchi faqat bilim darajasiga, balki odob-axloqiga qaramasdan, tashqi
ko'rinishiga ham e'tibor berishi kerak. O'qituvchi hammaga o'rnak bo'lib, maktab
formasida bo'lishi, ochiq-sochiq kiyinmasligi, haddan tashqari tor yoki keng kiyim
kiymasligi, me'yoridan ortiq pardoz vositalarini ishlatmasligi darkor. Har qanday
holatda ham o'zini o'quvchilardan oldinda hisoblashi lozim. Negaki, o'qituvchi
o'quvchilari bilan bolalardek munosabatda bo'lib, ular bilan bir xil beo'xshov
harakatlar qilsa, o'quvchilarda o'qituvchisini hurmat qilmaslik, yoki o'zlari bilan
tengdek ko'rish holatlari uchraydi. Bu esa o'qituvchining obro'sini pasaytiradi. To'g'ri
yuqoridagi harakatlarni qilish, o'quvchi bilan do'stona munosabat o'rnatishga yordam
beradi, lekin keragidan ortiq qilingan har qanday holat bolalarda salbiy jihatlarning
shakllanishiga olib keladi.
Birinchi sinf o'quvchilari endigina bog'chadan kelganligi bois, ularda
o'yinqaroqlik yuqori darajada bo'ladi. Ko'pincha darsni o'zlashtirish o'rniga turli xil
o'yinlarga yoki multfilmlarga qiziqib ketishadi. Bunday holatlarda o'qituvchilar
o'quvchilar bilan ishlashishda individual yondoshib, darslarni multimedialardan,
tarqatma materiallardan, ko'rgazmali qurollardan foydalanishsa o'rinli bo'ladi. Faqat
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_4-to’plam_Iyun-2025
90
ISSN:3030-3613
bu materiallarni o'quvchilar avval ko'rmagan va bilmagan bo'lishlari lozim.
Shundagina o'quvchilarda bu formalar qiziqish uyg'ota oladi.
"Bolalarni tarbiyalashda muvaffaqiyat qozonish uchun, pedagoglar uzluksiz
o‘z-o‘zini tarbiyalashi zarur",- deya rus yozuvchisi Lev Tolstoy bekordan bekor
aytmagan. Pedagog(grekcha tildan olingan bo'lib " bola yetaklovchi" ma'nosini
anglatadi) avvalo o'zini har doim tarbiyalab borishi darkor. Boshlang'ich sinf
o'qituvchisi o'quvchilarning otaonalari bilan ishlashishda o'ta ehtiyotkor bo'lishi lozim.
Ular bilan dastlab yaxshi aloqa o'rnatib olishi darkor, buning uchun esa bir qancha
yo'lni bosib o'tish kerak bo'ladi. Agar o'qituvchi ota-onalar bilan har qanday holatda
ham individual tarzda ishlasha olsa, bu o'qituvchining g'alabasi, o'quvchining esa
kelajagini hal qiluvchi vositadir. Demak, boshlang'ich sinf o'qituvchisi ota-onalar bilan
qanday ishlashish kerakligini ko'rib chiqamiz.
Ota-onalar bilan ishlashishni yo'lga qo'yishning eng asosiy qismi bu ota-onalar
majlisini tashkil qilishdir. Buning uchun o'qituvchi majlis bo'ladigan kun va vaqtini
otaonalarga yetkazish maqsadida chiroyli hoshiyali taklifnoma, otkritka yoki telefon
orqali yoqimli muloqot bilan taklif qilishlari mumkin. Bularning har biri ota-onalarni
qiziqtiradi va ular ishlarini tashlab bo'lsa ham, majlisda nimalar bo'lar ekan deya
kelishadi. Sinf rahbari majlis o'tkaziladigan xonani avvaldan tayyorlab qo'yishi,
xonaning tozaligiga, yorug'ligiga va bezaklariga e'tibor berishi kerak. Iloji boricha
o'quvchilar qo'l mehnati bilan ishlagan narsalarini xona devorlariga ilib qo'yish, ota-
onalarning sinf rahbariga bo'lgan munosabatini yaxshilaydi. Farzandlarining qo'l
mehnatini ko'rib, ularga bo'lgan ishonchini orttiradi. Yana majlis nomi ham
noan'anaviy bo'lib, bu ota-onalarni o'ylantirishi, majlis tomon undashga xizmat
qiladigan darajada kutilmagan bo'lishi lozim.
Majlis o‘tkaziladigan ofisga kirib, ota-onalar, birinchi navbatda, sinf
rahbarining tabassumini ko‘rishlari va undan do‘stona tabrikni eshitishlari kerak. Bu
darhol ma'lum bir kayfiyat va atmosferani yaratadi. Uchrashuvga 1,5 soatdan ko‘p
bo‘lmagan vaqt ajratib, uni mazmunli o'tkazish uchun oldindan uchrashuvning
"ssenariysi" ni yaxshilab o'ylab qo'yish lozim. Keyin ota-onalarga berish uchun
savollari tayyorlab, uchrashuv davomida xabarlarni qisqa qilishga va vaqti-vaqti bilan
yaxshi kazil bilan keskin vaziyatlarni bartaraf etishni o'rganish lozim. Majlis davomida
past o'zlashtiruvchi o'quvchilarning ota-onalariga tanbeh berish emas, balki past
o'quvchi "yomon o'quvchi" emasligini tushuntirish kerak. Eng asosiysi, uchrashuvni
ijobiy so'zlar bilan boshlab, salbiy bilan davom etib, suhbatni kelajak uchun takliflar
bilan yakunlash maqsadga muvofiq bo'ladi. Ota-onalar o‘z farzandiga har doim hamma
narsada yordam berishi kerakligi hissi bilan yig‘ilishni tark etishi kerak.
Ota-onalar bilan ishlash sinf rahbari ish tizimining ajralmas qismidir. Bu ish
tizimli va ilmiy asoslangan holda sinf rahbarining umumiy pedagogik faoliyatiga
organik ravishda kiritilgan bo‘lsa, muvaffaqiyat keltiradi. Maktabning tarbiyaviy
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_4-to’plam_Iyun-2025
91
ISSN:3030-3613
ishini bolaning individualligi oilada shakllanishini hisobga olmasdan qurish mumkin
emas. Sinf rahbari o‘quv jarayonining markaziy shaxsidir. Ota-onalar maktabni sinf
rahbarining
mahoratiga
qarab
baholaydilar,
birinchi
navbatda
uning
professionalligidan qoniqish yoki norozilik bildiradilar. Ota-onalar eng muhim narsani
his qilishadi - bolani kim va qanday qilib hayotga kiritadi. Sinf rahbarining ota-onalar
bilan o‘zaro munosabati uning maktabdagi faoliyatining ajralmas qismidir. Birinchi
kunlardanoq bolalarning ota-onalari bilan do‘stona, sheriklik munosabatlarini
o‘rnatish muhimdir. Zero, bola tarbiyasining poydevori oilada qo‘yiladi va u maktabga
u yoki bu tarzda tarbiyalangan holda keladi.
Sinf rahbarining o‘quvchilarning oilalari bilan munosabati oilani, uning
tarbiyaviy imkoniyatlarini, oilaviy tarbiya muhitini o‘rganish orqali amalga oshirilishi
kerak. Umumiy o‘zaro axloqiy pozitsiyalar asosida talabalar uchun yagona pedagogik
talablar ishlab chiqilib, ular birgalikdagi faoliyatning turli shakllarida amalga
oshiriladi. Bu holatda muvaffaqiyat ko‘rsatkichi sinf o‘qituvchisining o‘z
o‘quvchilarining ota-onalarini pedagogik niyatlar ittifoqchisi qilish qobiliyati bo‘ladi.
Sinf rahbarining ota-onalar bilan olib boradigan ishlarida asosiy narsa
o‘quvchilarni oila va maktabdan tarbiyalashga qo‘yiladigan talablarning birligini
ta'minlash, ularning uyda o‘qitishi uchun normal sharoitlarni yaratish va oilaning
tarbiyaviy faoliyatini yo‘naltirishdir. Maktabning oila bilan ishlash mazmuni va asosiy
shakllari ushbu mavzu bo‘yicha maxsus bobda ochib berilgan. Shuning uchun bu erda
biz sinf o‘qituvchilarining o‘quvchilarning ota-onalari bilan aloqalarini saqlashdagi
faoliyatining ba'zi masalalarini ta'kidlash bilan cheklanamiz.
Xulosa qilib aytganda, maktab va oila o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarning
zarurligi va ahamiyati yaqqol ko‘rinib turibdi. Bolaning yutuqlari muvaffaqiyati uning
rivojlanishiga kim va qanday ta'sir qilishiga bog‘liq. Bola ko‘p vaqtini maktabda va
uyda o‘tkazadi, shuning uchun o‘qituvchilar va ota-onalarning o‘zaro munosabatlari
bir-biriga zid bo‘lmasligi, balki bola tomonidan ijobiy va faol ravishda qabul qilinishi
muhimdir. Agar o‘qituvchilar va otaonalar ta'lim muammolarini hal qilishda
manfaatdor va muvofiqlashtirilgan bo‘lsa, buni amalga oshirish mumkin. Hech kimga
sir emaski, maktab faoliyati oila faoliyatining qizg‘inligidan bir necha barobar ko‘pdir.
Ammo boshqacha bo‘lishi mumkin emas, chunki aynan o‘qituvchilar ta'lim sohasidagi
mutaxassislardir, shuning uchun ular ota-onalar bilan o‘zaro hamkorlikda ish olib
borishlari kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Ta’lim taraqqiyoti. Boshlang’ich ta’lim, «Sharq» 1999-yil, 7-maxsus son.
2.
Rustam Jo‘raqulov. Boshlang'ich ta'limning bugungi kundagi dolzarb
muammolari. Ta’lim va taraqqiyot. 25.06.2016
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_4-to’plam_Iyun-2025
92
ISSN:3030-3613
3.
«O’quvchilarni
tarbiyalashda
oila,
mahalla,
maktab
hamkorligi»
konsepsiyasining. O’quvchi ma’naviyatini shakllantirish. – T.: «Sharq» nashriyot
matbaa Bosh tahririyati. 2000 y
4.
Mavlonova R.A., To’raeva O.T., Xoliqberliev K.M. “Pedagogika” - T.; O’qituvchi
1998 y.
5.
Mavlanova R., Normuradova B., Raxmanqulova R. Tarbiyaviy ishlar metodikasi.
–T.: Fan, 2007.
6.
Z.K.Kurbaniyazova, Boshlang‘ich sinflarda ota-onalar bilan ishlash metodikasi
Toshkent “Tafakkur avlodi” 2020y
