T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_4-to’plam_Iyun-2025
112
ISSN:3030-3613
MAKTAB PSIXOLOGINING PEDAGOGLAR BILAN OLIB BORADIGAN
ISHLAR MAZMUNI
Djanzakova Xolida Razakovna
Toshkent viloyati O'rta Chirchiq tumani MMTB
qarashli 27-umumiy o'rta ta'lim maktabi psixologi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada maktab psixologining pedagogik jamoa bilan
hamkorlikda olib boradigan ishlari, ularning mazmun-mohiyati va samaradorligini
oshirish yo‘llari yoritilgan. Psixologning asosiy vazifalaridan biri – o‘quvchilarning
psixologik holatini o‘rganish, ijtimoiy-munosabatlar tizimini rivojlantirish hamda
pedagogik jamoa bilan birgalikda individual yondashuv asosida ta’lim-tarbiya
jarayonini takomillashtirishdan iborat. Annotatsiyada shuningdek, psixolog va
o‘qituvchilar o‘rtasidagi uzviy aloqalar, psixoprofilaktika, psixodiagnostika,
psixokorreksiya va maslahat berish faoliyatlarining maktab muhitida qanday amalga
oshirilishi haqida ma’lumotlar keltirilgan. Ushbu hamkorlik bolalarning rivojlanishiga
kompleks yondashuvni ta’minlaydi hamda sog‘lom psixologik muhit yaratishda
muhim ahamiyat kasb etadi.
Kalit
so‘zlar
:
Maktab
psixologi,
pedagogik
jamoa,
hamkorlik,
psixodiagnostika, psixoprofilaktika, psixokorreksiya, maslahat berish, individual
yondashuv, o‘quvchi rivojlanishi, psixologik muhit.
KIRISH
Hozirgi zamon ta’lim tizimi nafaqat bilim berishga, balki o‘quvchilarning
psixologik, ijtimoiy va shaxsiy rivojlanishiga ham alohida e’tibor qaratishni talab
qilmoqda. Bu jarayonda maktab psixologining o‘rni beqiyosdir. Psixologning asosiy
vazifalaridan biri – o‘quvchilarning individual xususiyatlarini, emotsional holatini,
ijtimoiy moslashuv darajasini aniqlab, ularga zarur psixologik yordam ko‘rsatishdir.
Bunday masalalarni samarali hal qilishda esa pedagogik jamoa bilan yaqin hamkorlik
muhim ahamiyatga ega. Pedagogik jamoa – bu o‘qituvchilar, sinf rahbarlari,
ma’muriyat va boshqa mutaxassislar (defektolog, logoped, ijtimoiy pedagog va
boshqalar)dan iborat bo‘lib, ularning o‘zaro hamkorligi o‘quvchining to‘laqonli
rivojlanishi uchun qulay psixologik-pedagogik muhit yaratadi. Maktab psixologi ushbu
jamoaning ajralmas a’zosi sifatida, barcha ishtirokchilar bilan uzviy aloqada bo‘lishi,
diagnostika, profilaktika, korreksiya va maslahat berish ishlarini muvofiqlashtirishi
lozim. Maktab psixologining pedagogik jamoa bilan olib boradigan faoliyati,
hamkorlik shakllari, vazifalari va bu jarayonning samaradorligini oshirish yo‘llari
atroflicha yoritiladi. Shuningdek, psixologik xizmatning maktabdagi umumiy ta’lim-
tarbiya jarayoniga integratsiyalashuvi, o‘quvchilar bilan ishlashdagi innovatsion
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_4-to’plam_Iyun-2025
113
ISSN:3030-3613
yondashuvlar ham ko‘rib chiqiladi. Bugungi kunda maktab psixologi faqatgina
muammoli holatlarni aniqlash va bartaraf etish bilan cheklanmaydi, balki u butun
ta’lim-tarbiya jarayonining faol ishtirokchisiga aylanmoqda. Psixologning roli – bu
o‘quvchi shaxsining individual rivojlanish yo‘nalishini aniqlash, uning qobiliyatlarini
to‘g‘ri yo‘naltirish, ijtimoiy-psixologik moslashuvini ta’minlash va salbiy holatlarning
oldini olishga qaratilgan kompleks yondashuvni amalga oshirishdir. Shuningdek,
zamonaviy maktabda o‘quvchilar bilan bog‘liq muammolarni faqat bitta mutaxassis
yechib bera olmaydi. Shu sababli maktab psixologi pedagogik jamoa bilan birgalikda
ishlashi, har bir o‘quvchining shaxsiy ehtiyojlarini hisobga olgan holda individual
yondashuv asosida ish olib borishi zarur. Bunday hamkorlik ta’lim sifatini oshirish,
sog‘lom psixologik muhit yaratish, ota-onalar bilan munosabatlarni mustahkamlash va
maktabda sog‘lom ijtimoiy-psixologik muhit shakllantirishda muhim omil bo‘lib
xizmat qiladi.
Yana shuni ta’kidlash kerakki, pedagogik jamoa bilan uzviy aloqada bo‘lgan
maktab psixologi o‘quvchilarning darsga bo‘lgan munosabati, sinfdoshlari bilan
muloqoti, o‘qituvchilar bilan munosabatlaridagi muammolarni aniqlash va ularni hal
etish bo‘yicha tizimli ish olib boradi. Bunday tizimli yondashuv esa ta’lim-tarbiya
jarayonining samaradorligini oshirish, o‘quvchilarning ijtimoiy faolligini kuchaytirish
va ularni hayotga tayyorlashda muhim rol o‘ynaydi.
Asosiy qism
Maktab psixologining pedagoglar bilan hamkorlikdagi faoliyati o‘quvchilarning
shaxsiy va psixologik rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash, ta’lim-tarbiya jarayonining
samaradorligini oshirish hamda sog‘lom psixologik muhit yaratishga qaratilgan. Ushbu
hamkorlik quyidagi asosiy yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
1. O‘quvchilarni o‘rganishda yordam berish
Psixolog pedagoglarga o‘quvchilarning individual psixologik xususiyatlari
(temperament, diqqat, xotira, hissiyot, xarakter, qobiliyat va h.k.) haqida axborot
beradi. Bu esa o‘qituvchiga har bir o‘quvchiga individual yondashuv asosida dars
o‘tishda yordam beradi.
2. Psixodiagnostik ma’lumotlarni tahlil qilish
Psixolog tomonidan o‘tkazilgan testlar va kuzatuvlar natijasi bo‘yicha
o‘qituvchilar bilan tahliliy suhbatlar olib boriladi. Masalan, o‘quvchining stress
darajasi, ijtimoiy moslashuvi yoki o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasi bo‘yicha
ma’lumotlar bilan tanishtiriladi.
3. Konsultatsiyalar o‘tkazish
O‘qituvchilarga dars jarayonida yoki sinfda yuzaga kelgan psixologik
muammolar yuzasidan maslahatlar beriladi. Masalan, tajovuzkor, tortinchoq yoki o‘z-
o‘ziga ishonchi past o‘quvchilar bilan qanday ishlash kerakligi bo‘yicha individual
yoki guruhiy maslahatlar tashkil etiladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_4-to’plam_Iyun-2025
114
ISSN:3030-3613
4. Trening va seminarlar o‘tkazish
Pedagoglar uchun kommunikatsiya, konfliktlarni boshqarish, stressni yengish,
darsdagi psixologik muhitni yaxshilash bo‘yicha psixologik treninglar, seminar-
treninglar va metodik tavsiyalar tayyorlanadi.
5. Ijtimoiy-pedagogik kuzatuvda hamkorlik
Sinf rahbarlari va boshqa mutaxassislar bilan birgalikda muayyan o‘quvchilarni
kuzatib borish, muammoli holatlarda (oilaviy ziddiyat, zo‘ravonlik, tajovuzkorlik)
birgalikda chora-tadbirlar ishlab chiqiladi.
6. Tarbiyaviy ishlarni muvofiqlashtirish
Psixolog pedagoglar bilan birgalikda sinfdan tashqari tarbiyaviy tadbirlar
(psixologik o‘yinlar, munozaralar, viktorinalar)da ishtirok etadi va ularni psixologik
jihatdan to‘g‘ri tashkil etishga yordam beradi.
7. Muammoli o‘quvchilar bilan ishlashda yordam
Pedagoglar tomonidan aniqlangan muammoli o‘quvchilar bilan individual
ishlash rejalashtiriladi va psixolog bu jarayonda o‘qituvchilarga metodik ko‘rsatmalar
beradi.
Maktab psixologining pedagoglar bilan olib boradigan ishlari maktabdagi
ta’lim-tarbiya tizimini yaxshilash, o‘quvchilarni har tomonlama rivojlantirish,
individual yondashuvni ta’minlash va sog‘lom muhit yaratishga xizmat qiladi. Ushbu
hamkorlik nafaqat o‘quvchilar, balki pedagoglarning psixologik madaniyatini
yuksaltirishda ham muhim ahamiyatga ega.
Kasbiy stress — bu pedagoglar va maktab xodimlarining ish faoliyati davomida
yuzaga keladigan ruhiy zo‘riqish, charchoq va psixologik bosimdir. U ta’lim sifatiga
salbiy ta’sir ko‘rsatishi, pedagoglarning ishga bo‘lgan motivatsiyasini pasaytirishi
mumkin. Shuning uchun kasbiy stresslarni oldini olish va kamaytirish maktab
psixologining muhim vazifalaridan biridir.
1. Stress sabablarini aniqlash
Maktab psixologi pedagoglar o‘rtasida kasbiy stressni yuzaga keltiruvchi
omillarni aniqlash uchun psixodiagnostik tadqiqotlar o‘tkazadi. Bu omillar orasida ish
yuklamasi, noaniq vazifalar, o‘quvchilar bilan muammolar, ma’muriyat bilan
munosabatlar va boshqalar bo‘lishi mumkin.
2. Psixologik konsultatsiyalar o‘tkazish
Pedagoglarga stress bilan kurashish usullari, vaqtni boshqarish, dam olish va
ruhiy barqarorlikni saqlash bo‘yicha individual yoki guruhiy maslahatlar beradi.
3. Stressni kamaytirishga yo‘naltirilgan treninglar tashkil etish
Stressni boshqarish, dam olish texnikalari, meditatsiya va relaksatsiya
mashg‘ulotlari, ish joyida salbiy holatlardan chiqish strategiyalari bo‘yicha treninglar
o‘tkazadi.
4. Sog‘lom ish muhitini yaratishda yordam berish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_4-to’plam_Iyun-2025
115
ISSN:3030-3613
Psixolog pedagogik jamoa bilan hamkorlikda ish sharoitlarini yaxshilash,
muloqotni mustahkamlash va ijobiy psixologik muhit yaratish bo‘yicha tavsiyalar
beradi.
5. Konfliktlarni hal etishda vositachilik qilish
Pedagoglar o‘rtasida yuzaga keladigan nizolarni hal qilishda mediatorlik qiladi,
bu orqali stress va zo‘riqishni kamaytirishga yordam beradi.
6. Individual psixokorrektiv yordam ko‘rsatish
Agar pedagoglarda kuchli stress yoki charchoq holatlari aniqlansa, ularga
maxsus psixokorrektiv mashg‘ulotlar, terapiya yoki boshqa zarur yordamlar ko‘rsatadi.
7. Ma’muriyatga tavsiyalar berish
Maktab ma’muriyatiga pedagoglarning kasbiy stressini kamaytirish uchun
tashkilot darajasida choralar ko‘rishni taklif qiladi (ish yuklamasini kamaytirish,
rag‘batlantirish tizimi, dam olish tartibini yaxshilash va h.k.).
Kasbiy stresslarni oldini olishda maktab psixologining roli pedagoglarning ish
faoliyatini samarali va barqaror olib borishida muhim ahamiyatga ega. Psixologning
tizimli yondashuvi va kasbiy stressni kamaytirishga qaratilgan faoliyati pedagogik
jamoaning sog‘lom va ijodiy muhitda ishlashini ta’minlaydi.
Xulosa
Maktab psixologining pedagogik jamoa bilan hamkorligi ta’lim-tarbiya
jarayonining samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Psixolog
pedagogik jamoaning faol a’zosi sifatida o‘quvchilarning psixologik holatini
o‘rganish, ularning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash, shuningdek,
ta’lim muhitida yuzaga keladigan psixologik muammolarni bartaraf etishda faol
ishtirok etadi. Pedagogik jamoa bilan uzviy hamkorlik orqali maktab psixologi
individual yondashuvni ta’minlaydi, o‘quvchilar va o‘qituvchilar o‘rtasidagi
munosabatlarni yaxshilaydi, shuningdek, stress va boshqa psixologik muammolarni
oldini olishga qaratilgan psixologik yordam ko‘rsatadi. Bu esa o‘z navbatida, ta’lim
sifatining oshishiga, sog‘lom va ijobiy muhit yaratishga xizmat qiladi. Shuningdek,
maktab psixologining pedagoglar bilan olib boradigan faoliyati ularning kasbiy
stresslarini kamaytirish, ish samaradorligini oshirish va o‘z-o‘zini rivojlantirishiga
ko‘maklashadi. Shu bois maktab psixologining roli nafaqat o‘quvchilar, balki butun
pedagogik jamoaning ruhiy salomatligi va professional faoliyatining barqarorligini
ta’minlashda muhim hisoblanadi. Umuman olganda, maktab psixologining pedagogik
jamoa bilan birgalikdagi ishlari o‘quv jarayonining kompleks va samarali tashkil
etilishida ajralmas tarkibiy qismdir hamda maktab ta’limining sifatini yangi bosqichga
olib chiqishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1.
Islomova, N. (2019). Ta’lim muassasalarida stressni boshqarish metodlari.
Toshkent: «Pedagogika» jurnali, 3-son.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_4-to’plam_Iyun-2025
116
ISSN:3030-3613
2.
Sharipov, D. (2017). Ta’lim psixologiyasi. Toshkent: «O‘qituvchi» nashriyoti.
3.
Rasulov, D. (2019). Maktab psixologining zamonaviy yondashuvlari
.
Toshkent:
Ta’lim akademiyasi nashri.
4.
Mamatqulova, D. A. (2019). “Maktab psixologining pedagoglar bilan hamkorligi”.
Pedagogika va Psixologiya
jurnali, 3(45), 24-30
5.
Internet materiallari
