T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
226
ISSN:3030-3613
YOSHLAR O’RTASIDA MUTASSIBLIK VA DINIY
MUROSASIZLIK MUAMMOSINING SALBIY OQIBATLARI
Burxonov Faxriddin Shokir o`g`li
TATU Samarqand filiali 1-kurs talabasi
Telefon raqam +998943274406
Annotatsiya:
Ushbu maqola yoshlar orasida mutassiblik va diniy murosasizlik
masalalarini o‘rganadi va ularning salbiy oqibatlarini tahlil qiladi. Maqolada
mutassiblik va diniy murosasizlik tushunchalari, ularning jamiyatga ta’siri,
shuningdek, yoshlar hayotidagi o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan salbiy
oqibatlar ko‘rib chiqiladi. Islomning mo‘tadillik va bag‘rikenglikka asoslangan
tamoyillari, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning diniy aqidalar va tarbiya
haqidagi qarashlari asosida mutassiblikning oldini olish va diniy murosasizlikni
bartaraf etish yo‘llari taklif etiladi.
Maqola, yoshlarning diniy bilimlarni to‘g‘ri o‘rganishi, mustaqil fikrlash
qobiliyatini rivojlantirish va ijtimoiy bag‘rikenglikni qo‘llashni kuchaytirishga urg‘u
beradi. Mutassiblik va diniy murosasizlikni oldini olishda ta’lim-tarbiya, oila, diniy
tashkilotlar va psixologik xizmatlarning rolini alohida ta’kidlaydi. Maqolada
keltirilgan metodlar, yoshlar o‘rtasida diniy ekstremizmga qarshi kurashishda samarali
vosita bo‘lishi mumkin.
Kalit so‘zlar:
mutassiblik, diniy murosasizlik, yoshlar, ekstremizm,
bag‘rikenglik, diniy ta’lim, ma’naviyat, ijtimoiy barqarorlik, Islom, Shayx Muhammad
Sodiq Muhammad Yusuf, diniy aqida, psixologik yondashuv, radikalizm, ma’rifat,
ta’lim tizimi, oilaviy tarbiya, jamiyat, o‘zaro hurmat, diniy extremizmga qarshi kurash,
islomiy tamoyillar.
Аннотация:
Данная статья исследует проблему фанатизма и религиозной
нетерпимости среди молодежи, а также их негативные последствия. В статье
рассматриваются понятия фанатизма и религиозной нетерпимости, их влияние
на общество, а также возможные негативные изменения, которые могут
происходить в жизни молодежи. На основе исламских принципов умеренности
и терпимости, а также взглядов шейха Мухаммада Содика Мухаммада Юсуфа
предлагаются пути предотвращения фанатизма и религиозной нетерпимости.
Статья подчеркивает важность правильного изучения религиозных знаний,
развития независимого мышления у молодежи и укрепления социальной
терпимости. Особое внимание уделяется роли образования, семьи, религиозных
организаций и психологической службы в предотвращении экстремизма и
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
227
ISSN:3030-3613
нетерпимости среди молодежи. Представленные в статье методы могут стать
эффективным инструментом в борьбе с религиозным экстремизмом среди
молодежи.
Ключевые слова:
фанатизм, религиозная нетерпимость, молодежь,
экстремизм, терпимость, религиозное образование, духовность, социальная
стабильность, ислам, шейх Мухаммад Содик Мухаммад Юсуф, религиозная
аксиома, психологический подход, радикализм, просвещение, образовательная
система, семейное воспитание, общество, взаимное уважение, борьба с
религиозным экстремизмом, исламские принципы.
Kirish
Yoshlar orasida mutassiblik va diniy murosasizlik masalalari bugungi jamiyatda
dolzarb ahamiyatga ega. Diniy fanatizm va ekstremizmning kuchayishi, shuningdek,
diniy murosasizlikning tarqalishi, nafaqat diniy soha, balki butun jamiyatning ijtimoiy
va ma’naviy barqarorligiga tahdid soladi. Ushbu holat yoshlarning psixologik, ijtimoiy
va ma’naviy rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, ularni radikal qarashlarga moyil
qilish bilan birga, jamiyatdagi diniy totuvlikni buzadi. Shuning uchun mutassiblik va
diniy murosasizlikni oldini olish nafaqat diniy tashkilotlarning, balki davlat, ta’lim
muassasalari va oilaning ham asosiy vazifasidir.
Islom dini o‘z mohiyatiga ko‘ra, mo‘tadillik, bag‘rikenglik va o‘zaro hurmatni
targ‘ib etadi. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning diniy va ma’naviy
qarashlari, Islomdagi mo‘tadillik va bag‘rikenglik tamoyillari, bu masalalarga yangi
yondashuvni taklif etadi. Maqolada diniy ta’limning yoshlar hayotidagi o‘rni, ularga
to‘g‘ri diniy bilim berish va ularning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish orqali
mutassiblik va diniy murosasizlikka qarshi kurashish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Bu maqolada, shuningdek, yoshlarni radikal g‘oyalar ta’siridan himoya qilish,
jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni saqlash va diniy murosasizlikni bartaraf etish uchun
zarur bo‘lgan ijtimoiy, psixologik va ta’limiy chora-tadbirlar tahlil qilinadi.
Mutassiblik va diniy murosasizlikni oldini olishda ta’lim tizimi, oila va diniy
tashkilotlarning rolini tushunish muhimdir. Maqola, yoshlarni sog‘lom diniy va
ijtimoiy muhitda tarbiyalashga yordam beradigan tavsiyalarni taqdim etadi.
Mutassiblik va diniy murosasizlik tushunchasi
Mutassiblik (fanatizm) — bu o‘z diniy e’tiqodini mutlaq haqiqat deb bilish va
boshqa qarashlarga nisbatan bag‘rikenglik ko‘rsatmaslik holatidir. Ilmiy adabiyotlarda
mutassiblik jamiyat taraqqiyotiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy omil sifatida
ko‘rsatiladi. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf “Iymon” asarida
mutassiblikni insonni adolat va haqqoniylikdan uzoqlashtiradigan xatarli holat sifatida
ta’riflab, islom dinining asl mohiyati mo‘tadillik va bag‘rikenglikda ekanini alohida
ta’kidlagan.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
228
ISSN:3030-3613
Diniy murosasizlik esa — boshqa e’tiqod, fikr va mazhab vakillariga nisbatan
adolatsiz va toqatsiz munosabatda bo‘lish holatini anglatadi. Qur’oni Karimda ham bu
masalaga alohida urg‘u berilgan:
> "Dinda majburlash yo‘q." (Baqara surasi, 256-oyat)
Bu oyatdan ko‘rinadiki, islom dini har bir insonning e’tiqod va iymon erkinligini
hurmat qilgan va diniy majburlashni qat’iyan rad etgan.
Mutassiblik va diniy murosasizlikning yoshlar hayotiga salbiy ta’siri
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf o‘zining “Tafsiri Hilol” asarida
yoshlarning diniy bilimlarini chuqurlashtirmasdan, yuzaki ma’lumotlarga asoslangan
holda dinga yondashishi mutassiblik va ekstremizmning rivojlanishiga olib kelishi
mumkinligini ta’kidlaydi. Uning fikricha, diniy ilmlarni chuqur va to‘g‘ri o‘rganmagan
yoshlar, ko‘pincha, radikal fikrlar va noto‘g‘ri diniy talqinlarga osonlik bilan berilib
ketadi.
Bunday yoshlar jamiyatda o‘zaro murosani, fikrlar xilma-xilligini qabul
qilolmaydi, natijada ijtimoiy aloqalar buziladi, ziddiyat va adovat kuchayadi.
Mutassiblik yoshlarning shaxsiy rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi, ularning ijtimoiy
moslashuvchanligini pasaytiradi va ko‘pincha zo‘ravonlikka moyillikni oshiradi.
Shuningdek, diniy murosasizlik yoshlarning ruhiy holatiga ham salbiy ta’sir
ko‘rsatadi. Ular o‘zlarini jamiyatdan begona his eta boshlaydi, stress va depressiya kabi
ruhiy muammolarga duch kelishadi. Bag‘rikenglik va mo‘tadillik ruhida tarbiya
topmagan yoshlar ko‘pincha ekstremistik guruhlar ta’siriga tushib qoladi.
Mutassiblik va diniy murosasizlik, aslida, faqat diniy soha muammosi emas, balki
butun jamiyat uchun xavf tug‘diradi. Shu sababli, bu illatlarning oldini olish nafaqat
diniy tashkilotlarning, balki ta’lim muassasalari, ommaviy axborot vositalari va
oilalarning ham asosiy vazifasi bo‘lishi zarur.
Mutassiblik va diniy murosasizlikning oldini olish yo‘llari
Mutassiblik va diniy murosasizlikka qarshi kurashda eng muhim omillardan biri
— yoshlar orasida to‘g‘ri diniy ta’lim berishdir. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad
Yusuf o‘z asarlarida diniy ta’limni yangicha, ma’rifatli va barcha e’tiqodlarga hurmat
bilan yondashiladigan tarzda shakllantirish zarurligini ta’kidlaydi. Uning fikriga ko‘ra,
yoshlar faqatgina diniy talqinlarni o‘rganibgina qolmasdan, o‘zlarining fikr va
e’tiqodlarini ilmiy asosda tahlil qilishga o‘rgatish kerak. Bu esa, ularning mustaqil
fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi va radikal g‘oyalar ta’siriga qarshi immunitetni
oshiradi.
Diniy murosasizlikni oldini olish uchun quyidagi asosiy yo‘nalishlar ko‘zda
tutilishi lozim:
1. Diniy ta’lim tizimini takomillashtirish: Ta’lim muassasalarida diniy va
dunyoviy bilimlarni uyg‘un holda o‘rgatish va yoshlarni mustaqil fikrlashga,
bag‘rikenglik va hamkorlikka o‘rgatish. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
229
ISSN:3030-3613
Yusufning fikriga ko‘ra, imomlar va diniy ulamolar yoshlarni diniy fanatizm va
ekstremizmga qarshi kurashish uchun ilmiy asoslangan, mukammal bilimlar bilan
ta’minlashlari kerak.
2. Ijtimoiy ta’lim va ma’rifatni kuchaytirish: Diniy va dunyoviy bilimlarni,
ayniqsa, yoshlar orasida jamiyatdagi ijtimoiy va diniy bag‘rikenglikni targ‘ib qilishda
qo‘llash. Shuningdek, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlar orqali
mutaassiblikka qarshi kurashish uchun maxsus dasturlar va kampaniyalar o‘tkazish
zarur.
3. Oilaviy diniy tarbiya: Ota-onalar o‘z farzandlariga to‘g‘ri diniy bilimlar va
bag‘rikenglik tamoyillarini o‘rgatishlari kerak. Oila, yoshlar tarbiyasining ilk bosqichi
sifatida, diniy ta’limga asoslanib, murosasizlik va mutassiblikni oldini olishda katta rol
o‘ynaydi.
4. Psixologik va ijtimoiy xizmatlar: Yoshlar o‘rtasida diniy yoki ijtimoiy
muammolarni hal qilishda psixologik yondashuvlarni qo‘llash ham muhimdir.
Mutaassib fikrlovchi yoshlar uchun psixologik yordam va maslahatlar berish, ularni
sog‘lom diniy va ijtimoiy hayotga qaytarish yo‘lida muhim vosita bo‘lishi mumkin.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf o‘z asarlarida, yoshlarni
mutassiblikdan saqlash va diniy murosasizlikni oldini olishda ta’lim, tarbiya va ilmiy
ma’rifatning ulkan ahamiyatini ta’kidlaydi. O‘zaro hurmat, bag‘rikenglik va islomiy
me’yorlarga muvofiq yashashni yoshlar orasida keng targ‘ib etish zarur.
Xulosa
Yoshlar orasida mutassiblik va diniy murosasizlikning tarqalishi jamiyatning
barcha sohalariga jiddiy zarar yetkazmoqda. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki,
diniy mutaassiblik nafaqat diniy sohada, balki ijtimoiy va siyosiy muhitda ham yirik
inqirozlarga olib kelishi mumkin. Islom dini o‘z mohiyatiga ko‘ra, mo‘tadillik va
bag‘rikenglikni targ‘ib qiladi va mutassiblikka qarshi kurashda uning ahamiyati katta.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf kabi olimlar, o‘z asarlarida diniy
ma’rifatning yoshlar orasida to‘g‘ri va ilmiy asosda tarqatilishini ta’kidlaganlar.
Maqolada keltirilgan tavsiyalar va metodlar yoshlar orasida mutassiblik va diniy
murosasizlikni kamaytirish, jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat
qiladi.
Mutassiblikka qarshi kurash, faqat diniy muammo sifatida emas, balki butun
jamiyatni, ma’naviy va ijtimoiy ravnaqni himoya qilish uchun uzluksiz va mas’uliyatli
faoliyat bo‘lishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Din va hayot. Toshkent: Hilol-Nashr,
2007.
2. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Islomdagi mo‘tadillik va
bag‘rikenglik. Toshkent: Hilol-Nashr, 2010.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
230
ISSN:3030-3613
3. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Tafsiri Hilol. Toshkent: Hilol-Nashr,
2012.
4. Qur’oni Karim. Baqara surasi, 256-oyat.
5. Islom.uz — Rasmiy islomiy portal. www.islom.uz (2025-yil aprel holatiga ko‘ra
olingan ma'lumotlar).
6. Marifat.uz — Ma’naviyat va ma’rifat gazetasi rasmiy sayti. www.marifat.uz (2025-
yil aprel holatiga ko‘ra olingan ma'lumotlar).
