T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
162
ISSN:3030-3613
YOSHLAR TA’LIMI UZLUKSIZLIGINI TA’MINLASHDA
MAKTAB PSIXOLOGI VA OTA-ONALAR HAMKORLIGINING
AHAMIYATI (9–11-SINF O‘QUVCHILARI MISOLIDA)
Nasriddinova Gulsanam
Jondor tuman 26-maktab psixologi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada o‘rta ta’lim tizimining muhim bo‘g‘ini bo‘lgan 9–
11-sinf o‘quvchilarini keyingi ta’lim bosqichlariga jalb etish jarayonida maktab
psixologi hamda ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlikning o‘rni tahlil qilinadi. Psixologik
yondashuvlar, oilaviy qo‘llab-quvvatlash, motivatsion mexanizmlar, kasbga
yo‘naltirish, shaxsiy rivojlanish va uzluksiz ta’lim tamoyillari asosida amalga
oshiriladigan hamkorlik strategiyalarining samaradorligi yoritiladi. Maqolada maktab
amaliyoti, kuzatuvlar, intervyular asosida real tavsiyalar va metodik yondashuvlar
taklif etiladi.
Kalit so‘zlar:
Ta’lim uzluksizligi, psixologik yordam, ota-onalar bilan
hamkorlik, maktab psixologi, 9–11-sinf, kasbga yo‘naltirish, motivatsiya, o‘quvchi
shaxsiyati.
Аннотация:
В статье анализируется роль сотрудничества школьных
психологов и родителей в процессе включения учащихся 9–11 классов,
являющихся важным звеном системы среднего образования, в последующие
ступени обучения. Будет подчеркнута эффективность совместных стратегий,
основанных на принципах психологических подходов, поддержки семьи,
мотивационных механизмов, профориентации, личностного развития и
непрерывного образования. В статье предлагаются реалистичные рекомендации
и методические подходы, основанные на школьной практике, наблюдениях и
интервью.
Ключевые слова:
Преемственность образования, психологическое
сопровождение, сотрудничество с родителями, школьный психолог, 9–11
классы, профориентация, мотивация, личность ученика.
Abstract:
This article analyzes the role of cooperation between school
psychologists and parents in the process of involving students of grades 9–11, which
is an important part of the secondary education system, in the subsequent stages of
education. The effectiveness of cooperation strategies based on the principles of
psychological approaches, family support, motivational mechanisms, career guidance,
personal development and continuing education is highlighted. The article offers
realistic recommendations and methodological approaches based on school practice,
observations, interviews.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
163
ISSN:3030-3613
Keywords:
Educational continuity, psychological support, cooperation with
parents, school psychologist, grades 9–11, career guidance, motivation, student
personality.
Kirish
Zamonaviy ta’lim tizimida uzluksizlik — har bir bosqichning keyingi bosqich
bilan uyg‘unligi, izchilligi va maqsadga muvofiqligi bilan ta’minlanadi. Ayniqsa,
o‘quvchilarning o‘rta maktabdan keyingi bosqichga o‘tishi jarayonida ularning kasb
tanlashi, motivatsiyasi, psixologik tayyorgarligi muhim omillardan biridir. 9–11-
sinflarda o‘quvchi shaxsining ijtimoiylashuvi, maqsadli hayotiy yo‘nalishini tanlashi,
mustaqil fikrlashi shakllana boshlaydi.
Shu bosqichda maktab psixologi va ota-onalar o‘rtasidagi konstruktiv, tizimli va
individual yondashuvlarga asoslangan hamkorlik ta’limiy muvaffaqiyatni belgilovchi
asosiy omillardan biriga aylanadi. Ushbu maqolada ana shu hamkorlikning zarurati,
samaradorligi va amaliy usullariga ilmiy-amaliy nuqtai nazardan yondashiladi.
Asosiy qism
Bugungi kunda ta’lim tizimida yuz berayotgan islohotlar uzluksiz va sifatli
ta’limni ta’minlashga qaratilgan. Ayniqsa, o‘rta ta’limning yuqori bosqichida – 9–11-
sinflarda o‘quvchilarning keyingi ta’lim bosqichiga yo‘naltirilishi muhim masala
bo‘lib qolmoqda. Bu davrda o‘quvchilarda hayotiy tanlovlarni amalga oshirish, kasb
tanlash, mustaqil fikrlash, ijtimoiylashuv kabi jarayonlar boshlanganligi sababli ularga
kompleks yondashuv zarur. Ushbu bosqichda maktab psixologi hamda ota-onalar
o‘rtasidagi konstruktiv hamkorlik o‘quvchining shaxsiy va ta’limiy rivojlanishida hal
qiluvchi rol o‘ynaydi. Maktab psixologi va ota-onalarning o‘zaro muloqotga kirishgan
holda farzandining psixologik holati, qiziqishlari, imkoniyatlarini to‘g‘ri baholashi, uni
qo‘llab-quvvatlashi yoshlar ta’limining uzluksizligini ta’minlashda asosiy omillardan
biri hisoblanadi.
Maktab psixologi bu jarayonda o‘quvchi shaxsining rivojlanish xususiyatlarini
aniqlash, uning ijtimoiy muhitga moslashuvi, ta’limga bo‘lgan munosabati, stress
darajasi, motivatsiyasi kabi jihatlarni tahlil qilib boradi. Ayniqsa, 9–11-sinflar
o‘quvchilari rivojlanishida kuzatiladigan o‘ziga xosliklar – emotsional
o‘zgaruvchanlik, mustaqillikka intilish, do‘stlar ta’siriga moyillik, o‘zini jamiyatda
namoyon qilish istagi maktab psixologini doimiy kuzatuv, diagnostika va maslahatlar
orqali harakat qilishga majbur etadi. Bu esa ota-onalar bilan hamkorlikda amalga
oshirilmasa, yetarli samara bermasligi mumkin. Ota-onalar o‘z farzandining ichki
holatini anglash, uni ma’naviy-psixologik jihatdan qo‘llab-quvvatlash, noto‘g‘ri
tanlovlar yoki stress holatlarini kamaytirish uchun psixolog bilan birga ishlashi kerak.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
164
ISSN:3030-3613
Psixologning roli shundaki, u nafaqat o‘quvchini, balki ota-onalarni ham
farzandining shaxsiy rivojiga oid dolzarb masalalarda ogoh qilishi, kerak bo‘lsa,
treninglar va maslahatlar orqali ularning pedagogik madaniyatini oshirishi lozim.
Ayniqsa, kasb tanlash masalasida ota-onalarning nuqtai nazari farzandiga majburiy
qaror sifatida singdirilmasligi, aksincha o‘zaro hurmat, tinglash va yo‘llash orqali
ijobiy kayfiyatda amalga oshirilishi kerak. Bunday yondashuv o‘quvchining o‘ziga
ishonchini oshiradi, ularni kelajak hayotiga ongli ravishda tayyorlaydi.
Bundan tashqari, maktabda o‘quvchi, ota-ona va psixolog ishtirokida uch
tomonlama uchrashuvlar, maslahatlardagi ishtirok, kasbga yo‘naltirish seminarlarini
tashkil etish, ota-onalar uchun psixologik-pedagogik o‘quvlar, davra suhbatlari
o‘tkazish orqali samarali aloqa o‘rnatilishi mumkin. Shu tarzda olib borilgan tadbirlar
orqali o‘quvchilarda motivatsiya, mas’uliyat, o‘z imkoniyatlarini anglashga bo‘lgan
intilish oshadi. Masalan, psixologik diagnostika asosida o‘tkazilgan "Holland kasbiy
yo‘nalish testi" orqali o‘quvchilarning qiziqish sohalari aniqlanib, unga mos ta’lim
yo‘nalishlari tavsiya etilishi mumkin. Bu esa noto‘g‘ri tanlov ehtimolini kamaytiradi,
keyingi bosqichda muvaffaqiyatsizliklarning oldini oladi.
Ta’lim uzluksizligini ta’minlashda eng muhim jihat – bu o‘quvchining o‘z shaxsiy
maqsadlarini belgilab olishi, unga erishishda doimiy rag‘bat va yo‘l-yo‘riqqa ega
bo‘lishidir. Afsuski, amaliyotda ba’zi holatlarda ota-onalar maktab psixologiga yetarli
ishonch bildirmasligi, o‘z farzandining ichki kechinmalariga e’tiborsiz bo‘lishi, faqat
baho yoki natija ortidan quvishi oqibatida o‘quvchining ruhiy zo‘riqish, asabiylik,
motivatsiya yo‘qolishi, umidsizlik kabi holatlari kuzatiladi. Shu sababli psixologning
asosiy vazifasi – ota-onani farzandiga do‘stona yondashishga, uni mustaqil fikrlovchi
shaxs sifatida qabul qilishga, qarorlarini qadrlashga o‘rgatishdir. Maktabning metodik
xizmati bilan birgalikda bu borada aniq tavsiyalar, yo‘riqnoma va seminarlar ishlab
chiqilishi muhim.
Psixolog va ota-onalar hamkorligining samarasi natijaviy ko‘rsatkichlarda ham
namoyon bo‘ladi. Amaliy kuzatuvlarga ko‘ra, psixologik yordam olgan va ota-onasi
faol bo‘lgan o‘quvchilarning 80 foizdan ortig‘i keyingi ta’lim bosqichiga
muvaffaqiyatli o‘tgan, kasbiy tanlovdan afsuslanmagan va o‘z maqsadlariga sodiq
qolgan. Aksincha, oilaviy befarqlik yoki noto‘g‘ri bosim natijasida qabul qilingan
qarorlar yoshlarni o‘qishni tashlash, kasbini o‘zgartirish, depressiv holatlarga tushish
holatlariga olib kelgan.
Xulosa qilib aytganda, o‘quvchi shaxsining shakllanishi, rivojlanishi, kelajakdagi
hayotiy yo‘lini belgilab olishida maktab psixologi va ota-onalar o‘rtasidagi sog‘lom,
ochiq va tizimli muloqot hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ta’lim uzluksizligini
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
165
ISSN:3030-3613
ta’minlashda faqatgina dars jarayonlari emas, balki shaxsga qaratilgan individual
yondashuvlar, psixologik maslahatlar, oilaviy ishtirok ham muhim rol o‘ynaydi. Shu
boisdan ham barcha ta’lim muassasalari, maktab rahbariyati, psixologik xizmat va ota-
onalar bu boradagi o‘zaro hamkorlikni chuqurlashtirib borishlari lozim. Faqat
shundagina yoshlar o‘z yo‘lini to‘g‘ri tanlaydi, ta’limda davomiylik, jamiyatda esa
barkamol shaxslar yetishib chiqadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4936-son qarori, 2020-yil 29-
dekabr.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim to‘g‘risidagi Qonuni, yangi tahrir, 2021-yil.
3.
Leong, F. T. L. “Career Development and Counseling.” Wiley & Sons, 2008.
4.
Holland, J. L. “Making Vocational Choices.” Psychological Assessment
Resources, 1997.
5.
Shirinova M. Sh. “Maktab psixologiyasi asoslari.” Toshkent: O‘qituvchi, 2022.
6.
Bozorov A. “Ta’limda oilaning roli.” Ma’rifat, 2021, №2.
7.
UNESCO. “Guidelines on Career Counseling.” Paris, 2018.
