T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
89
ISSN:3030-3613
GASTRIT VA OVQAT HAZM QILISH MUAMMOLARI
Raxmatullayeva Begoyim Fayzullo qizi
Qo’qon universiteti Andijon filiali Tibbiyot fakulteti,
Davolash ishi yo'nalishi 205-gurux talabasi
Ilmiy raxbar: Tabiiy va tibbiy fanlar”kafedrasi katta o’qituvchisi
Xajimatov Ravshanbek Sabirjanovich
raxmatullayevabegoyim648@gmail.com
Tel : +998 88 835 01 28
Annotatsiya:
Ushbu maqolada gastrit kasalligining sabablari, diagnostikasi,
kasallikning ovqat hazm qilish tizimiga ta’siri va oldini olish choralari o‘rganildi.
Tadqiqot O‘zbekiston sharoitida olib borilgan bo‘lib, 250 bemorning ma’lumotlari
asosida Helicobacter pylori infektsiyasi, stress omillari, dori vositalari qabul qilish va
ovqatlanish odatlari tahlil qilindi. Natijalar kasallikni erta aniqlash va samarali
davolash usullarini taklif etishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Gastrit, oshqozon, Helicobacter pylori, ovqat hazm qilish,
gastroskopiya, stress, oshqozon yallig‘lanishi
Аннотация:
В статье рассматриваются причины, диагностика, влияние
гастрита на пищеварительную систему и меры профилактики. Исследование
проводилось в Узбекистане и анализировало инфекцию Helicobacter pylori,
факторы стресса, прием лекарств и пищевые привычки на основе данных 250
пациентов. Результаты помогут выявить заболевание на ранней стадии и
предложить эффективные варианты лечения.
Ключевое слово:
Гастрит, желудок, Helicobacter pylori, пищеварение,
гастроскопия, стресс, воспаление желудка
Annotation:
This article examines the causes, diagnosis, effects of gastritis on
the digestive system, and prevention measures. The study was conducted in Uzbekistan
and analyzed Helicobacter pylori infection, stress factors, medication use, and dietary
habits based on data from 250 patients. The results will help identify the disease early
and suggest effective treatment options.
Keywords:
Gastritis, stomach, Helicobacter pylori, digestion, gastroscopy, stress,
stomach inflammation
Kirish:
Gastrit — oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishi bo‘lib, ko‘plab insonlarda
uchraydigan kasalliklardan biridir. Bu kasallik ovqat hazm qilish jarayonini buzib,
qorin og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, dispepsiya va boshqa simptomlarga olib keladi.
Gastritning sabablari orasida Helicobacter pylori bakteriyasi, dori vositalari (ayniqsa,
NSAIDlar), noto‘g‘ri ovqatlanish, stress va boshqa omillar mavjud [1, 4]. O‘zbekiston
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
90
ISSN:3030-3613
sharoitida gastrit kasalligini aniqlash va davolashda zamonaviy diagnostika va
davolash usullari qo‘llanilmoqda, biroq kasallik ko‘p hollarda surunkali shaklda
kechmoqda [3].
Ushbu maqola gastrit sabablari va ovqat hazm qilish tizimiga ta’siri, diagnostika
usullari hamda kasallikning oldini olish choralari haqida ilmiy ma’lumot beradi.
Adabiyotlarni o‘rganish:
Gastrit va uning sabablari bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Helicobacter
pylori bakteriyasi ushbu kasallikning asosiy etiologik omili ekanligi ko‘plab ishlar
orqali tasdiqlangan [2, 3]. Shuningdek, NSAIDlar dori vositalari oshqozon shilliq
qavatining himoya mexanizmini buzib, gastrit va oshqozon yarasiga olib kelishi
ma’lum [5]. Stress ham oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishiga ta’sir qiluvchi
muhim omil hisoblanadi [8].
Oziqlanish odatlari ham kasallik rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. Yog‘li,
achchiq va qovurilgan ovqatlar oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishini
kuchaytiradi [7]. Zamonaviy diagnostika usullaridan gastroskopiya va serologik testlar
yuqori aniqlik bilan kasallikni aniqlashga yordam beradi [9, 10].
Asosiy qism:
Gastritning sabablari va patogenezi
Gastrit — oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, uning
rivojlanishiga bir nechta omillar sabab bo‘ladi. Ulardan eng asosiylari — Helicobacter
pylori bakteriyasi, dori vositalari, stress, va noto‘g‘ri ovqatlanishdir.
Helicobacter pylori — oshqozon shilliq qavatida yashovchi gram-manfiy
bakteriya bo‘lib, u shilliq qavat hujayralariga zarar yetkazadi va surunkali
yallig‘lanishga olib keladi [2,3]. Ushbu bakteriya uzoq muddat davomida oshqozon
yarasi va oshqozon saratoniga sabab bo‘lishi mumkin.
Dori vositalari, ayniqsa, nosteroid yallig‘lanishga qarshi preparatlar (NSAIDlar),
oshqozon shilliq qavatining himoya mexanizmlarini buzadi va yallig‘lanishni
kuchaytiradi [5]. Bunday dorilarni uzoq muddat qabul qilish gastrit rivojlanish xavfini
oshiradi.
Stress organizmning umumiy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, oshqozon shilliq
qavati himoyasini zaiflashtiradi va yallig‘lanish jarayonini kuchaytiradi [8]. Stress
omillarining ta’siri ostida oshqozon kislotaliligi oshishi va himoya mexanizmlari
buzilishi natijasida gastrit rivojlanadi.
Ovqatlanish odatlari ham katta ahamiyatga ega. Yog‘li, achchiq, qovurilgan va
tez tayyorlanadigan ovqatlar oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishini kuchaytiradi
va simptomlarni og‘irlashtiradi [7].
Diagnostika usullari:
Gastritni aniqlash uchun zamonaviy va samarali diagnostika usullari qo‘llaniladi:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
91
ISSN:3030-3613
Gastroskopiya — oshqozon shilliq qavatining to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rish va shilliq
qavatdan biopsiya olish imkonini beradi. Ushbu usul yallig‘lanish darajasi va boshqa
patologiyalarni aniqlashda eng ishonchli hisoblanadi [9].
Histologik tekshiruv — biopsiya namunalarida yallig‘lanish darajasi va
Helicobacter pylori mavjudligi o‘rganiladi. Serologik testlar — qon orqali
Helicobacter pylori infektsiyasini aniqlash uchun ishlatiladi va diagnostik aniqlikni
oshiradi [10].
Laborator tahlillar — umumiy qon tahlili, oshqozon shirasining kislotaliligi va
ferment faolligi aniqlanadi.
Gastritning ovqat hazm qilish tizimiga ta’siri
Gastrit natijasida oshqozon shilliq qavati yallig‘lanib, oshqozon shirasining
sekretsiyasi buziladi. Bu holat ovqatning to‘liq hazm bo‘lishiga to‘sqinlik qiladi va
dispeptik simptomlar yuzaga keladi. Oshqozon shirasining kislotaliligi pasayishi yoki
ortishi hazm jarayonini murakkablashtiradi, natijada ovqat hazm qilish va so‘rilishi
buziladi [4].
Kasallik davomida bemorlar ko‘pincha qorin og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, qayt qilish,
oshqozon bezovtaligi kabi alomatlarga duch keladi. Surunkhali gastrit esa oshqozon
shilliq qavati hujayralarining o‘zgarishiga, yaralarga va oshqozon saratoniga olib
kelishi mumkin.
Kasallikni oldini olish va davolash:
Gastritni oldini olish uchun quyidagi choralarga e’tibor qaratish zarur:
Helicobacter pylori infektsiyasini erta aniqlash va davolash.
NSAIDlarni faqat shifokor nazorati ostida qabul qilish.
Stressni kamaytirish va psixologik barqarorlikni ta’minlash.
Sog‘lom ovqatlanish odatlarini shakllantirish — yog‘li, achchiq va qovurilgan
ovqatlardan voz kechish.
Davolashda bakteriyani yo‘q qilish uchun antibiotiklar, oshqozon kislotasini
kamaytiruvchi preparatlar va himoya qiluvchi vositalar qo‘llaniladi. Shuningdek,
ovqatlanish va turmush tarzini o‘zgartirish zarur [6,10].
Metodlar:
Tadqiqot O‘zbekistonning bir nechta yirik shifoxonalarida 2022-2024 yillarda
olib borildi. Tadqiqotga oshqozon kasalliklari bilan murojaat qilgan jami 250 nafar
bemor qamrab olindi. Bemorlarning yosh, jins, kasallik tarixi, ovqatlanish odatlari,
stress holati va dori vositalarini qabul qilish tarixi o‘rganildi.
Kasallikni diagnostika qilish uchun quyidagi usullar qo‘llanildi:
Gastroskopiya — oshqozon shilliq qavatining holatini ko‘rish va biopsiya uchun
namunalar olish.
Histologik tekshiruv — biopsiya namunalarida yallig‘lanish darajasi va
Helicobacter pylori mavjudligini aniqlash.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
92
ISSN:3030-3613
Serologik testlar — qon namunalarida Helicobacter pylori infektsiyasini aniqlash.
Laborator tahlillar — umumiy qon tahlili, oshqozon shirasining kislotaliligi va
ferment faolligini o‘rganish.
Anamnez va so‘rovnomalar — bemorlarning ovqatlanish odatlari, stress darajasi
va dori qabul qilish holatini baholash.
Olingan ma’lumotlar statistik usullar yordamida tahlil qilindi.
Natijalar
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki:
Helicobacter pylori infektsiyasi bemorlarning 66%da aniqlangan, bu bakteriya
oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishiga va oshqozon yarasiga olib kelmoqda [2,
3].
NSAIDlarni qabul qiluvchilar orasida oshqozon yallig‘lanishi va yarasi
simptomlari 45% hollarda qayd etildi [5].
Stress oshqozon shilliq qavatining himoya mexanizmini zaiflashtirib,
yallig‘lanish jarayonini kuchaytiradi [8].
Ovqatlanish odatlari ham kasallikning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatib, yog‘li,
achchiq va tez tayyorlanadigan ovqatlar ko‘p iste’mol qilingan bemorlarda oshqozon
yallig‘lanishi ko‘proq kuzatilgan [7].
Gastroskopiya va biopsiya yallig‘lanish darajasini aniqlashda eng samarali
diagnostika usullari bo‘ldi, serologik testlar esa Helicobacter pylori infektsiyasini
aniqlashda yuqori aniqlik ko‘rsatdi [9, 10].
O‘zbekiston sharoitida sog‘lom turmush tarzi va ovqatlanish bo‘yicha yetarli
ma’lumotga ega bo‘lmagan bemorlar ko‘pligi kasallikning surunkali shaklda
kechishiga olib kelmoqda.
Xulosa:
Gastrit kasalligi oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishiga olib keluvchi ko‘p
omilli kasallik bo‘lib, asosiy sabablari Helicobacter pylori infektsiyasi, dori vositalari,
stress va noto‘g‘ri ovqatlanish hisoblanadi. Ushbu kasallik ovqat hazm qilish
tizimining samaradorligini kamaytiradi va hayot sifatini pasaytiradi.
O‘zbekiston sharoitida bemorlarning ko‘p qismida Helicobacter pylori
infektsiyasi aniqlangan, shuningdek, dori vositalari va stress omillari ham kasallik
rivojida muhim rol o‘ynaydi. Kasallikni erta aniqlash uchun gastroskopiya va serologik
testlar samarali vositalar hisoblanadi.
Gastritning oldini olish va davolash uchun infektsiyani bartaraf etish, dori
vositalarini oqilona qo‘llash, stressni boshqarish va sog‘lom ovqatlanishni targ‘ib
qilish zarur.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_5-to’plam_Iyun-2025
93
ISSN:3030-3613
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Abdullaev A.S., "Gastrit va oshqozon kasalliklari", Toshkent, 2018.
2. Smith J., Brown L., "Helicobacter pylori infection and gastritis", Journal of
Gastroenterology, 2020; 15(3): 145-152.
3. Karimova N., "Oshqozon kasalliklarining epidemiologiyasi O‘zbekistonda",
Tibbiyot ilmiy jurnali, 2019; 4(2): 78-84.
4. Jones M., "Pathophysiology of gastritis", Digestive Diseases, 2021; 12(1): 33-41.
5. Hasanov B., "NSAIDlar va oshqozon shilliq qavati", Farmakologiya va terapiya,
2020; 6(4): 123-130.
6. Rakhimov T., "Ovqatlanish va oshqozon kasalliklari", Toshkent, 2021.
7. Lee S., Kim H., "Diet and gastric inflammation", Nutrition Reviews, 2022; 40(5):
210-220.
8. Ismoilova F., "Stress va oshqozon kasalliklari", Psixosomatika, 2019; 3(1): 44-50.
9. Johnson P., "Gastroscopy in the diagnosis of gastritis", Endoscopy Journal, 2020;
25(2): 89-95.
10. Tursunov D., "Helicobacter pylori diagnostikasi va davolash", Tibbiyot ilmiy
jurnali, 2023; 7(1): 15-22.
