T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
81
ISSN:3030-3613
OILAVIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHGA TA'SIR ETUVCHI
OMILLAR VA ULARNING YECHIMLARI
Andijon davlat texnika instituti
Muhandislik iqtisodiyoti va boshqaruv
Fakulteti Iqtisodiyot kafedrasi
4 kurs 111-21 guruh talabasi
Shavkatov Yaxyobek Shoyatbek o’g’li
ilmiy raxbar: i.f.f.d
Ilhomjon Ergashev
Annotatsiya
:
Ushbu
maqola
O'zbekistonda oilaviy
tadbirkorlikni
rivojlantirishga ta'sir etuvchi asosiy omillarni va ularni bartaraf etish yo'llarini tahlil
qiladi. Unda moliyaviy resurslarning cheklanganligi, bilim va tajriba yetishmasligi,
bozorga chiqishdagi qiyinchiliklar, huquqiy va byurokratik to'siqlar, shuningdek,
infratuzilma muammolari kabi omillar chuqur ko'rib chiqilgan. Maqola har bir
muammo uchun aniq yechimlarni, jumladan, davlat ko'magi, o'quv dasturlari, bozorga
chiqish strategiyalari va byurokratiyani soddalashtirish choralarini taklif etadi.
Yakunda oilaviy tadbirkorlikning mamlakat iqtisodiyoti va aholi farovonligini
oshirishdagi muhim roli ta'kidlangan.
Kalit so'zlar:
Oilaviy tadbirkorlik, rivojlanish omillari, moliyaviy cheklovlar,
bilim yetishmasligi, bozorga chiqish, byurokratik to'siqlar, infratuzilma, yechimlar,
O'zbekiston.
Abstract:
This article analyzes the key factors influencing the development
of
family entrepreneurship
in Uzbekistan and outlines solutions to address them. It
delves into challenges such as limited financial resources, lack of knowledge and
experience, market access difficulties, legal and bureaucratic hurdles, and
infrastructure issues. The article proposes concrete solutions for each problem,
including government support, training programs, market entry strategies, and
measures to simplify bureaucracy. Ultimately, it emphasizes the crucial role of family
entrepreneurship in boosting the country's economy and improving the welfare of the
population.
Keywords:
Family entrepreneurship, development factors, financial constraints,
lack of knowledge, market access, bureaucratic barriers, infrastructure, solutions,
Uzbekistan.
KIRISH
Oila tadbirkorligi O'zbekistonda iqtisodiy o'sishning muhim harakatlantiruvchi
kuchidir. Biroq, bu soha jadal rivojlanishi uchun bir qator omillarni hisobga olish va
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
82
ISSN:3030-3613
ularning salbiy ta'sirini bartaraf etish lozim. Ushbu maqolada oilaviy tadbirkorlikka
ta'sir etuvchi asosiy omillar va ularning samarali yechimlari atroflicha ko'rib chiqiladi.
Oila tadbirkorligiga ta'sir etuvchi asosiy omillar
Oilaviy biznesning muvaffaqiyati yoki aksincha, qiyinchiliklarga duch kelishiga
bir nechta omillar bevosita ta'sir ko'rsatadi:
Muammo
Yechim
Moliyaviy resurslarning
cheklanganligi Yetarli
boshlang'ich kapitalning
yo'qligi- Kredit olishda garov
ta'minoti yetishmasligi
- Davlat dasturlari doirasida
imtiyozli kreditlar,
subsidiyalar va grantlar
ajratishni davom
ettirish - Kredit olish jarayonlarini
soddalashtirish,
garovsiz va kichik miqdordagi
mikrokreditlar
berish amaliyotini kengaytirish-
Tadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash fondlari
faoliyatini takomillashtirish
Ma'lumot va tajribaning
yetishmasligi - Biznesni
boshqarish, marketing,
moliyaviy rejalashtirish,
huquqiy va soliq tizimi
bo'yicha bilim va tajribaning
yo'qligi
-
Tadbirkorlikka o'qitish markazlari
sonini
ko'paytirish -
Bepul yoki imtiyozli asosdagi
seminar va treninglar
tashkil etish-
Onlayn
ta'lim platformalari
orqali biznes yuritish
asoslarini o'rgatish Tajribali mentorlarni jalb
qilish va
mentorlik dasturlarini
yo'lga qo'yish
Bozorga chiqish va raqobat -
Mahsulotlarni bozorga olib
chiqish va distribyutorlar
topish qiyinligi - Yirik
kompaniyalar bilan raqobat -
Sifat nazorati va
standartlarga mos kelmaslik
-
Elektron tijorat
platformalarini
rivojlantirish. - Mahalliy va
xalqaro ko'rgazmalar hamda yarmarkalarda
ishtirok etishga ko'maklashish -
Kooperatsiya
va klasterlar
tashkil etish orqali kichik
korxonalarning kuchlarini birlashtirish. Eksport
salohiyatini oshirishga yo'naltirilgan dasturlarni
amalga oshirish
Huquqiy va byurokratik
to'siqlar - Biznesni ro'yxatdan
o'tkazish, litsenziya va
ruxsatnomalar olishdagi
murakkabliklar - Ortiqcha
byurokratik jarayonlar
-
Davlat xizmatlari markazlari
orqali
xizmatlarni soddalashtirish va "yagona darcha"
tamoyilini joriy etish
Elektron hukumat
tizimini
takomillashtirish, barcha jarayonlarni
shaffof va ochiq qilish - Tadbirkorlar uchun
huquqiy maslahat berish xizmatlarini
kengaytirish
Infratuzilma va resurslarga
erishish Elektr energiyasi, suv,
yo'l va kommunikatsiya
-
Hududiy infratuzilmani rivojlantirishga
qaratilgan investitsiya
loyihalarini
jadallashtirish- Ishsiz va kasbga
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
83
ISSN:3030-3613
infratuzilmasining yetishmasli
Xomashyo va malakali ishchi
kuchini topishda
qiyinchiliklar
o'qitishga muhtoj aholini
talab qilinadigan
kasblarga o'rgatish
va ularni ish bilan
ta'minlashda tadbirkorlarga ko'maklashish
Oilaviy munosabatlar va
boshqaruv - Qarindoshlik
rishtalari va biznes
munosabatlarini ajrata
bilmaslik - Boshqaruvda aniq
funksional taqsimotning
yo'qligi
-
Biznes boshqaruvi bo'yicha maxsus
treninglar
o'tkazish - Oilaviy nizolarni hal qilish
bo'yicha maslahat xizmatlarini taklif etish
Korporativ boshqaruvning asosiy tamoyillarini
oilaviy biznesga tatbiq etishni targ'ib qilish - Har
bir oila a'zosining vazifalarini aniq belgilab olish
muhimligini tushuntirish
Oilaviy tadbirkorlik Oʻzbekiston iqtisodiyotining muhim qismi boʻlib, aholi
bandligini taʼminlash va mintaqalarni rivojlantirishda katta ahamiyatga ega. Biroq,
ushbu soha oʻziga xos qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Yuqoridagi jadvalda koʻrib
chiqqanimizdek, moliyaviy cheklovlar, bilim va tajribaning yetishmasligi, bozorga
chiqishdagi qiyinchiliklar, byurokratik toʻsiqlar, infratuzilma muammolari va hatto
oilaviy munosabatlardagi boshqaruv chalkashliklari kabi bir qator muammolar oilaviy
biznesning toʻliq salohiyatini roʻyobga chiqarishga toʻsqinlik qiladi. Aksariyat oilaviy
tadbirkorlar uchun eng asosiy muammo moliyaviy resurslarning cheklanganligidir.
Boshlangʻich kapitalning yetishmasligi va kredit olishdagi garov taʼminoti
muammolari yangi loyihalarni boshlash yoki mavjud biznesni kengaytirishda jiddiy
toʻsiq boʻladi. Davlat tomonidan berilayotgan imtiyozli kreditlar, subsidiyalar va
grantlar bu boradagi dolzarb yechim boʻlib xizmat qiladi. Kredit olish jarayonlarini
soddalashtirish, ayniqsa, garovsiz mikrokreditlarni kengaytirish orqali koʻproq oilaviy
korxonalarga moliyaviy imkoniyatlar yaratish muhimdir.Koʻplab oilaviy tadbirkorlar
biznesni boshqarish, marketing strategiyalari, moliyaviy rejalashtirish va huquqiy
normalar boʻyicha yetarli bilimlarga ega emaslar. Bu esa ularning samaradorligiga
salbiy taʼsir koʻrsatadi. Tadbirkorlikka oʻqitish markazlari sonini koʻpaytirish, bepul
yoki imtiyozli seminarlar, onlayn taʼlim platformalari hamda tajribali mentorlik
dasturlarini yoʻlga qoʻyish bu muammolarni bartaraf etishda hal qiluvchi rol oʻynaydi.
Kichik oilaviy korxonalar uchun mahsulotlarini bozorga olib chiqish va yirik
raqobatchilar
bilan
bellashish
murakkab
vazifa. Elektron
tijorat
platformalarini rivojlantirish, mahalliy va xalqaro koʻrgazma hamda yarmarkalarda
ishtirok etishga koʻmaklashish bu boradagi imkoniyatlarni kengaytiradi. Eng samarali
yechimlardan biri – bu kooperatsiya va klasterlarni tashkil etish orqali kichik
korxonalarning kuchlarini birlashtirish, bu ularga eksport salohiyatini oshirishga ham
yordam beradi. Biznesni roʻyxatdan oʻtkazish, litsenziya olish va soliq hisobotlarini
topshirishdagi byurokratik jarayonlar tadbirkorlarning vaqtini oladi va ularni bezovta
qiladi. Davlat xizmatlari markazlari orqali "yagona darcha" tamoyilini keng joriy etish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
84
ISSN:3030-3613
va elektron hukumat tizimini takomillashtirish bu jarayonlarni sezilarli darajada
soddalashtiradi va shaffoflikni oshiradi. Ayrim hududlarda infratuzilmaning
yetishmasligi (elektr, suv, yoʻl) va malakali ishchi kuchini topishdagi qiyinchiliklar
biznes rivojiga toʻsqinlik qiladi. Hududiy infratuzilmani rivojlantirishga qaratilgan
investitsiya loyihalarini jadallashtirish va aholini talab qilinadigan kasblarga
oʻqitish orqali bu muammolarni hal qilish mumkin.Oilaviy biznesda qarindoshlik
munosabatlari va ish munosabatlarini ajrata olmaslik, shuningdek, aniq funksional
taqsimotning yoʻqligi ichki nizolarga sabab boʻlishi mumkin. Biznes boshqaruvi
boʻyicha maxsus treninglar oʻtkazish, oilaviy nizolarni hal qilish boʻyicha maslahatlar
berish va har bir oila aʼzosining vazifalarini aniq belgilab olishning muhimligini
tushuntirish bu boradagi yechimlar hisoblanadi.
Xulosa
Oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish O'zbekistonning iqtisodiy barqarorligi va
har bir oilaning farovonligi uchun muhim ahamiyatga ega. Yuqorida qayd etilgan
omillarni to'g'ri tahlil qilish va ularga mos yechimlarni topish orqali oilaviy biznesning
salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarish mumkin. Davlat, banklar, ta'lim muassasalari va
jamoat tashkilotlari birgalikda harakat qilsalar, oilaviy tadbirkorlik yanada rivojlanadi
va mamlakatimiz taraqqiyotiga salmoqli hissa qo'shadi.
Adabiyotlar ro'yxati:
i.
O'zbekiston Respublikasi Qonunlari:
1.
"Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida"gi O'RQ-328-son Qonuni
(2012-yil 2-may).
2.
"Banklar va bank faoliyati to'g'risida"gi O'RQ-580-son Qonuni (2019-yil 5-noyabr).
ii.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmon va Qarorlari:
1.
O'zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
2017-yil
21-dekabrdagi
"Faol
tadbirkorlik, innovatsion g'oyalar va texnologiyalarni qo'llab-quvvatlash chora-
tadbirlari to'g'risida"gi PF-5286-son Farmoni
.
2.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 27-iyundagi
"Har bir oila –
tadbirkor" dasturini amalga oshirish to'g'risida"gi PQ-3807-son Qarori
.
3.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-avgustdagi "Aholini
tadbirkorlikka jalb qilish va tadbirkorlikni rivojlantirishga qaratilgan davlat
dasturlarini moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish chora-tadbirlari
to'g'risida"gi PQ-4806-son Qarori.
