T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
70
ISSN:3030-3613
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA ELEKTRON HUKUMAT JORIY
ETISHDA JANUBIY KOREYA TAJRIBASI
Elov Farrux Akmalovich
Buxoro viloyati, Gʻijduvon
tumani 1-son Politexnikum.
Ingliz tili fani oʻqituvchisi
elovfarrukh86@gmail.com
+998919751049
Anotatsiya
Elektron hukumat davlat boshqaruvini raqamlashtirish, shaffoflikni oshirish va
fuqarolarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilashda muhim vosita hisoblanadi. Ushbu
maqola O‘zbekiston Respublikasida elektron hukumat tizimini joriy etish jarayonini
va unda Janubiy Koreya tajribasidan foydalanish imkoniyatlarini tahlil qiladi. Janubiy
Koreya elektron hukumatni rivojlantirishda dunyoda yetakchi davlat sifatida tan
olingan bo‘lib, uning tajribasi O‘zbekiston uchun foydali model sifatida xizmat qilishi
mumkin. Maqola Janubiy Koreyaning elektron hukumat tizimining rivojlanish
bosqichlari, asosiy yutuqlari, O‘zbekistondagi joriy holat va ikki mamlakat tajribasini
taqqoslashni o‘z ichiga oladi. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida Janubiy Koreya
tajribasini qo‘llashda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan cheklovlar va takliflar
muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar:
elektron hukumat, Janubiy Koreya, O‘zbekiston, raqamlashtirish,
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, davlat xizmatlari, shaffoflik, G2C, G2B,
G2G.
Kirish
Elektron hukumat (e-hukumat) davlat boshqaruvida axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan (AKT) foydalanish orqali davlat xizmatlarini fuqarolar, biznes va
davlat idoralari o‘rtasida samarali tashkil etishni ta’minlaydi. Bu tizim davlat
faoliyatida shaffoflikni oshirish, byurokratik to‘siqlarni kamaytirish va xizmat
ko‘rsatish sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. Janubiy Koreya elektron hukumatni
rivojlantirish bo‘yicha dunyoda yetakchi hisoblanadi va Birlashgan Millatlar
Tashkilotining (BMT) Elektron hukumat rivojlanish indeksi (EGDI) reytingida doimiy
ravishda yuqori o‘rinlarni egallaydi. O‘zbekiston Respublikasi ham “Raqamli
O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida elektron hukumat tizimini rivojlantirishga
katta e’tibor qaratmoqda. Ushbu maqola Janubiy Koreyaning elektron hukumat
tajribasini O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlarini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.
Janubiy Koreyada elektron hukumatning rivojlanishi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
71
ISSN:3030-3613
Janubiy Koreya elektron hukumatni rivojlantirishda ulkan muvaffaqiyatga erishgan
davlat sifatida tanilgan. BMTning EGDI reytingida u birinchi o‘rinni egallaydi, bu esa
uning tajribasini o‘rganishni dolzarb qiladi. Janubiy Koreyada elektron hukumat tizimi
1987-yilda boshlangan bo‘lib, 2001-yilda yuridik kuchga ega bo‘lgan tashabbus orqali
rasmiy ravishda rivojlantirila boshlandi. Tizim uch bosqichda amalga oshirildi:
1.
Birinchi bosqich (2001-2003):
Bu davrda asosiy e’tibor infratuzilma barpo
etishga qaratildi. Hukumat organlari Internet orqali G2C (davlatdan-fuqaroga),
G2B (davlatdan-biznesga) va G2G (davlatdan-davlatga) sxemalari bo‘yicha
aloqa qila boshladi. Ushbu bosqich uchun 225 million AQSH dollari sarflandi,
natijada raqamli imkoniyatlar indeksi bo‘yicha Koreya jahonda 4-o‘ringa
ko‘tarildi.
2.
Ikkinchi bosqich (2003-2008):
Elektron hujjat aylanishi va raqamli imzo kabi
texnologiyalar keng joriy etildi. Bu davrda davlat xizmatlari onlayn portallar
orqali fuqarolarga yetkazildi, masalan, soliq to‘lovlari, hujjat topshirish va
ma’lumot olish jarayonlari avtomatlashtirildi. Natijada, aholining deyarli barcha
operatsiyalari uylarini tark etmasdan amalga oshirilishi mumkin bo‘ldi.
3.
Uchinchi bosqich (2008-dan hozirgacha):
Tizimlar integratsiyasi va
xizmatlarning kompleksligiga e’tibor qaratildi. Bu bosqichda davlat xizmatlari
yagona platformada birlashtirildi, bu esa fuqarolar va biznes uchun qulaylikni
oshirdi. Janubiy Koreya boshqa davlatlarga, jumladan, Ekvador, Indoneziya va
Bangladesha elektron hukumat texnologiyalarini eksport qila boshladi. Har yili
10 milliard dollardan ortiq mablag‘ tejalishi bu tizimning iqtisodiy
samaradorligini ko‘rsatadi.
Janubiy Koreyaning muvaffaqiyatining asosiy omillari quyidagilardan iborat:
Yuqori darajadagi raqamli infratuzilma:
Mamlakatda Internet qamrovi
2001-yilda 60% bo‘lgan va hozir 95% dan oshadi. O‘rtacha Internet tezligi
bo‘yicha Koreya dunyoda yetakchi hisoblanadi.
Davlat siyosati va moliyalashtirish:
Hukumat AKT sohasiga katta sarmoya
kiritdi, bu esa infratuzilma va kadrlar tayyorlashni rivojlantirdi.
Fuqarolar
ishtiroki:
Fuqarolar
onlayn
xizmatlardan
foydalanishga
rag‘batlantirildi, bu esa raqamli savodxonlikni oshirdi.
Shaffoflik va ochiqlik:
Elektron hujjat aylanishi korrupsiyani kamaytirishga
yordam berdi.
O‘zbekistonda
elektron
hukumatning
joriy
holati
O‘zbekiston Respublikasida elektron hukumat tizimi 2013-yildan boshlab joriy etila
boshlandi. Prezidentning 2013-yil 27-iyundagi PQ-1989-son qarori bilan “Elektron
hukumat tizimini rivojlantirish bo‘yicha kompleks dastur” qabul qilindi. Bu dastur 22
ta loyiha va 6 ta tadbirni o‘z ichiga oladi.
Asosiy yutuqlar:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
72
ISSN:3030-3613
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (my.gov.uz):
2013-yil 1-iyuldan
ishga tushirilgan ushbu portal orqali hozirda 300 dan ortiq davlat xizmati onlayn
taqdim etiladi. 700 mingdan ortiq murojaat ko‘rib chiqildi.
Raqamli O‘zbekiston – 2030 strategiyasi:
2020-yilda qabul qilingan ushbu
strategiya hududlarda raqamli transformatsiyani baholash va rivojlantirishga
qaratilgan.
BMT EGDI reytingidagi yutuqlar:
2024-yilda O‘zbekiston 63-o‘rinni
egalladi, bu 2019-yildagi 87-o‘ringa nisbatan sezilarli yaxshilanishdir.
Infratuzilma rivojlanishi:
Internet qamrovi 35% atrofida bo‘lsa-da, Toshkent
shahrida sezilarli o‘sish kuzatilmoqda.
Biroq, O‘zbekistonda bir qator cheklovlar mavjud:
Internet qamrovining pastligi, ayniqsa, hududlarda.
Raqamli savodxonlik darajasining yetarli emasligi.
Yuqori malakali kadrlar yetishmasligi.
Moliyaviy resurslarning cheklanganligi.
Janubiy
Koreya
tajribasini
O‘zbekistonda
qo‘llash
imkoniyatlari
Janubiy Koreya tajribasi O‘zbekiston uchun bir qator foydali saboqlarni taqdim etadi:
1.
Raqamli infratuzilma rivojlantirish:
Janubiy Koreya keng polosali Internet
tarmoqlarini jadal rivojlantirdi. O‘zbekiston “Raqamli O‘zbekiston – 2030”
doirasida hududlarda Internet qamrovini oshirishga e’tibor qaratishi kerak.
Masalan, Wi-Fi nuqtalari va mobil aloqa tarmoqlarini kengaytirish orqali
qamrov 60-70% ga yetkazilishi mumkin.
2.
Kadrlar tayyorlash:
Janubiy Koreyada har yili 5 ming muhandis yetishtiriladi,
bu esa AKT sohasida kadrlar yetishmasligi muammosini hal qiladi.
O‘zbekistonda “Bir million dasturchi” dasturi kengaytirilib, IT-o‘quv markazlari
soni ko‘paytirilishi lozim.
3.
Elektron hujjat aylanishi:
Janubiy Koreyada 100% elektron hujjat aylanishi
joriy etilgan, bu korrupsiyani kamaytirishga yordam berdi. O‘zbekiston
my.gov.uz portalini yanada takomillashtirib, elektron raqamli imzoni kengroq
qo‘llashi mumkin.
4.
Fuqarolar ishtiroki:
Koreyada fuqarolar onlayn xizmatlardan foydalanishga
rag‘batlantirilgan. O‘zbekistonda aholining raqamli savodxonligini oshirish
uchun ommaviy axborot kampaniyalari va o‘quv dasturlari zarur.
5.
Integratsiya va shaffoflik:
Janubiy Koreyada davlat xizmatlari yagona
platformada birlashtirilgan. O‘zbekiston G2C, G2B va G2G xizmatlarini yagona
tizimga integratsiya qilish orqali samaradorlikni oshirishi mumkin.
Cheklovlar
va
takliflar
Janubiy Koreya tajribasini O‘zbekistonda qo‘llashda quyidagi cheklovlar mavjud:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
73
ISSN:3030-3613
Infratuzilma farqlari:
Janubiy Koreyada 2001-yilda Internet qamrovi 60%
bo‘lgan, O‘zbekistonda esa hozirda 35% atrofida. Bu farqni kamaytirish uchun
davlat va xususiy sektor hamkorligi (PPP) modelidan foydalanish tavsiya etiladi.
Moliyaviy resurslar:
Koreyada elektron hukumat uchun katta mablag‘
sarflangan (birinchi bosqichda 225 million dollar). O‘zbekiston xalqaro moliya
institutlari, masalan, Koreya Eksim banki bilan hamkorlikni kengaytirishi
mumkin.
Kadrlar masalasi:
O‘zbekistonda yuqori malakali IT-mutaxassislar
yetishmasligi muammo. Janubiy Koreya tajribasiga asoslanib, xalqaro
ekspertlarni jalb qilish va mahalliy kadrlar tayyorlash dasturlari kengaytirilishi
kerak.
Madaniy va ijtimoiy farqlar:
O‘zbekiston aholisining raqamli xizmatlarga
moslashuvi Koreyaga nisbatan sekinroq. Buni bartaraf etish uchun ommaviy
axborot vositalarida targ‘ibot ishlari olib borilishi lozim.
Xulosa
Janubiy Koreya elektron hukumatni rivojlantirishda dunyodagi eng muvaffaqiyatli
modellardan birini yaratdi. Uning tajribasi O‘zbekiston uchun raqamli infratuzilma,
kadrlar tayyorlash, shaffoflik va fuqarolar ishtirokini oshirishda foydali saboqlar
beradi. O‘zbekiston “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida ushbu
tajribadan foydalanib, Internet qamrovini kengaytirish, elektron xizmatlarni
integratsiya qilish va aholining raqamli savodxonligini oshirish orqali elektron
hukumat tizimini yanada rivojlantirishi mumkin. Shu bilan birga, moliyaviy,
infratuzilmaviy va ijtimoiy cheklovlarni bartaraf etish uchun xalqaro hamkorlik va
mahalliy resurslarni samarali boshqarish zarur. Janubiy Koreya bilan strategik
hamkorlik, xususan, AKT va ta’lim sohasida, O‘zbekistonning raqamli transformatsiya
yo‘lida muhim qadam bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
BMT (2024). United Nations E-Government Survey 2024. United Nations
Department of Economic and Social Affairs.
2.
Foziljonov, H. (2013). Janubiy Koreyada elektron hukumatning rivojlanishi hamda
uning tajribasini O‘zbekistonda qo‘llash. Medium.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 27-iyundagi PQ-1989-son
qarori. O‘zbekiston Respublikasida 2013-2020 yillarda Milliy axborot-
kommunikatsiya tizimini rivojlantirish bo‘yicha Kompleks dastur.
4.
Khan Academy O‘zbek Blog (2019). Ta’limni raqamlashtirish: Estoniya, Singapur
va Janubiy Koreya tajribasi. Medium.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini
rivojlantirish vazirligi (2022). O‘zbekistonda elektron hukumatni joriy etish va
rivojlantirish holati.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
74
ISSN:3030-3613
6.
Yuz.uz (2021). Elektron hukumat tizimini rivojlantirish – korrupsiyaga qarshi
kurashning muhim bo‘g‘ini.
7.
Yuz.uz (2022). Oliy Majlis Senatining Koreya Respublikasi Milliy Assambleyasi
bilan hamkorlik bo‘yicha komissiyasining birinchi majlisi.
