T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
10
ISSN:3030-3613
QUDUQLARNING ISHLAB CHIQARISH XUSUSIYATLARINI TADQIQOT
QILISH USULLARI
Abdirazakov Akmal Ibragimovich
“Neft-gaz ishi va ularni qayta ishlash
texnologiyasi” kafedrasi
dotsenti,
Qarshi davlat texnika universiteti,
O‘zbekiston. Qarshi.sh.
E-mail:
Masharipov Asadbek Nurlabek o‘g‘li
Qarshi davlat texnika universiteti
magistratura talabasi,
O‘zbekiston. Qarshi.sh.
Haydarov Baxodir Husniddin o‘g‘li
Qarshi davlat texnika universiteti
magistratura talabasi,
O‘zbekiston. Qarshi.sh.
АNNOTATSIYA
Ushbu maqolada gaz va gazkondensat kolarnini ishlatishnig so‘ngi bosqichida
ishlatish quduqlarini suv bosishi sababli qazib chiqarish ko‘rsatkichga salbiy ta’sir
ko‘rsatishning texnologik va geologik omillarini kelib chiqish haqida qisqacha
ma’lumot berilgan.
АННОТАЦИЯ
В данной статье представлена краткая информация о происхождении
технологических и геологических факторов негативного влияния на дебит
добычи из-за обводнения скважин на последней стадии эксплуатации газовых и
газоконденсатных месторождений.
ANNOTATION
This article provides brief information on the origin of technological and
geological factors that negatively affect production rates due to well flooding at the
final stage of operation of gas and gas condensate fields.
Kalit so‘zlar:
gaz, bosim, suyuqlik, suvga to‘yinish hudud, kondensat, quduq,
qatlam,
Ключевые слова:
газ, давления, жидкость, водоносной зоны, конденсат,
скважин, пласт, газожидкость
.
Key words:
gas, pressure, liquid, aquifer, condensate, wells, reservoir, gas-
liquid.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
11
ISSN:3030-3613
Kirish
Gazogidrodinamik usullar g‘ovak muhit parametrlari, alohida quduqlarning va
umuman uyumlarning qazib olish imkoniyatlari to‘g‘risida ma’lumot olish uchun
asos hisoblanadi. Bunday ma’lumotlarni olishda eng murakkab obyektlar
gazkondensat va neftgazkondensat konlari bo‘lib, ularda filtratsiya jarayonlari
qatlamda tegishli termobarik sharoitlarda fazaviy o‘tishlar, retrograd kondensatsiya
va to‘g‘ridan to‘g‘ri bug‘lanish bilan birga kechadi.
Asosiy qism
Qatlamning sig‘im va filtratsiya parametrlarining bir qismi filtratsiyaning
nobarqaror rejimlarida quduqlarni o‘rganish natijalari asosida aniqlanadi. Bu
rejimlarga quduq to‘xtatilgandan so‘ng quduq tubi bosimining egri chiziqli tiklanish
jarayoni (BET yozuvi) hamda quduq ishga tushirilgandan keyin bosim va debitning
barqarorlashuvi (BBE yozuvi) kabi jarayonlardan foydalanish kiradi.
Quduq to‘xtatilgandan so‘ng quduq tubi bosimining qatlam bosimigacha
tiklanish jarayoni bir qator omillarga bog‘liq bo‘ladi.
- BETni yozish uchun quduqning yopilgunga qadar ishlash rejimining
davomiyligi va barqarorligi;
- quduq yopilgandan keyin quduqqa gazning oqib kirishi;
- quduq atrofi zonasidagi qatlamning bir jinsli emasligi;
- quduq tubi bosimini tiklash jarayonining izotermik emasligi.
Quduqlar ishga tushirilgandan so‘ng bosim va debitlarning barqarorlashuv egri
chiziqlaridan foydalanib qatlam parametrlarini aniqlash usuli V.N. Shchelkachev [53],
Yu.P. Korotayev, G.A. Zotov [29] va boshqalarning ishlarida nazariy jihatdan asoslab
berilgan.
Shu bilan birga, BBE (кривая стабилизации давления - bosimni
barqarorlashish egri chizig‘i) konchilik amaliyotida ishlab chiqishni nazorat qilishda
keng qo‘llanilmadi. Ta’kidlash joizki, BET (кривая восстановления давления -
bosimni tiklash egri chizig‘i) usuli ham, mahalliy qayd etish bilan chuqurlik
asboblaridan foydalangan holda o‘tkazilgan tadqiqotlar ko‘rsatganidek, asosiy
kamchilikdan - olingan natijalarning past takrorlanuvchanligi muammosidan aziyat
chekkan. Bizning fikrimizcha, bu avvalo quduqlarni tadqiq qilish uchun hozirga qadar
qo‘llanilayotgan asbob-uskunalarning texnik jihatdan mukammal emasligi bilan
bog‘liq. Yuqori debitli quduqlarda bosim o‘zgarishining tez sur’ati yoki, aksincha,
past debitli quduqlarda barqarorlashuvning uzoq vaqt davom etishi (BET va BBE ni
yozib olishda) bunday jarayonlarni ham vaqt bo‘yicha, ham o‘lchanayotgan
parametrning o‘sishi bo‘yicha yuqori ajrata olish qobiliyati bilan qayd etish imkonini
beradigan prinsipial jihatdan boshqacha apparatura vositalarini talab qiladi.
Shurtan neft gaz qazib chiqarish boshqarmasi Nomozboy, Oydin va Chunagar
konlarida keng miqyosdagi tajribaviy-sanoat ishlarini boshlash bilan ("Kondensat-1",
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
12
ISSN:3030-3613
"Kondensat-2" va "Kondensat-3" quduqlarni tadqiqot boshlig’I rahbarligi ostida
I.K.Nashirov) holat tubdan o‘zgardi. Tashkiliy va texnik tadbirlarning amalga
oshirilishi turli tashkilotlar mutaxassislarining sa'y-harakatlarini jamlashga imkon
berdi va qisqa vaqt ichida yangi zamonaviy uzoq masofadagi chuqurlik uskunalarini
ishlab chiqish, ishlab chiqarish va sinovdan o‘tkazish muvaffaqiyatli rivojlantirildi.
Bu qurilmalar gazdinamik karotaj (GDK) uchun qullaniladi.
Xulosa
Neft va gaz sonoatida mavjud va ishlab turgan quduqlarda olib boriladigan
tadqiqot usullari keltirilgan. Bu tadqiqiot turlaridn gazogidrodinamik tadqiqot turning
barqaror va nobarqaror rejimlarni gazkondensat konida quyilishi yoritilgan.
Gazkondensati konlarini o'zlashtirishning sunggi bosqichining turli bosqichlari uchun
tezlashtirilgan gazgidrodinamik tadqiqotlarning uchta yangi usuli ishlab chiqildi va
sinovdan o'tkazildi, bu quduqlarning mahsuldorlik xususiyatlarini minimal mehnat
xarajatlari va maqbul xato bilan aniqlash imkonini beradi.
Adabiyotlar
1.
Дж. Ли, Г. Никкенс, М. Уэллс Эксплуатация обводняющихся газовых
скважин. Технологические решения по удалению жидкости из скважин.
Москва: Премиум Инжиниринг, 2008. 384 с.
2.
Геологические отчеты ООО «Газпром добыча Ямбург», 2008–2011.
3.
Unloading Technologies Selection Tool for Dewatering Solution / Imbò P., Gorini
S., Passucci C., Marfella F. // Offshore Mediterranean Conference and Exhibi-tion.
2017.
4.
Joseph A., Sand C.M., Ajienka J.A. Classification and Management of Liquid
Loading in Gas Wells // SPE Nigeria Annual International Conference and
Exhibition. 2013.
5.
Radwan M.F. Feasibility Evaluation of Using Downhole Gas-Water Separation
Technology in Gas Reservoirs with Bottom Water // SPE Middle East Oil & Gas
Show and Conference. 2017.
6.
Ibrahimovich, A. A., Alanazarovich, M. Z. (2024). Selecting a process for oil and
gas development reserve deposits hydrocarbons.
Web of Discoveries: Journal of
Analysis and Inventions
,
2
(9), 24-25.
7.
Muhammadiyev, H., Oripova, L. (2023). Critical analysis of technological
efficiency assessment methods of geological and technical measures in
wells.
Modern Science and Research
,
2
(10), 664-667.
