T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
199
ISSN:3030-3613
HARBIY OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TARBIYAVIY
MAFKURAVIY ISHLARNI TO‘G‘RI TASHKIL ETISH
QORABOYEV AVAZBEK ISOMIDDINOVICH
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari
va aloqa harbiy instituti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada harbiy oliy ta’lim muassasalarida tarbiyaviy
mafkuraviy ishlarni tashkil etishning ahamiyati, asosiy tamoyillari va samarali
usullari tahlil qilinadi. Tarbiyaviy mafkuraviy ishlar orqali yosh harbiy
xizmatchilarning vatanparvarlik, ma’naviy-axloqiy va madaniy qadriyatlarini
shakllantirish, ularning professional va shaxs sifatida rivojlanishini ta’minlash
muhimligi ta’kidlanadi. Shuningdek, rahbarlarning mas’uliyati, zamonaviy pedagogik
texnologiyalarni qo‘llash va tarbiyaviy jarayonlarni samarali boshqarish masalalari
yoritilgan. Maqola davomida duch kelinadigan muammolar va ularni bartaraf etish
yo‘llari ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar
: Harbiy oliy ta’lim, tarbiyaviy mafkuraviy ishlar, vatanparvarlik,
ma’naviy-axloqiy tarbiya, pedagogik texnologiyalar, rahbarlik, mafkuraviy ishlarni
tashkil etish, tarbiya usullari, ma’naviy qadriyatlar, harbiy kadrlar tayyorlash.
Аннотация:
В данной статье анализируется значение, основные
принципы и эффективные методы организации воспитательной и
идеологической работы в военных вузах. Подчеркивается важность
формирования
у
молодых
военнослужащих патриотизма, духовно-
нравственных и культурных ценностей, а также обеспечения их
профессионального и личностного развития посредством воспитательной и
идеологической работы. Рассматриваются вопросы ответственности
руководителей, применения современных педагогических технологий и
эффективного управления воспитательным процессом. В статье также
обсуждаются возникающие проблемы и пути их решения.
Ключевые слова:
военное высшее образование, воспитательная и
идеологическая работа, патриотизм, духовно-нравственное воспитание,
педагогические технологии, руководство, организация идеологической работы,
методы воспитания, духовные ценности, подготовка военных кадров.
KIRISH
Tarbiyaviy mafkuraviy ish — bu harbiy oliy ta’lim muassasalarida yosh harbiy
xizmatchilarni ma’naviy-axloqiy va mafkuraviy jihatdan shakllantirishga qaratilgan
tizimli pedagogik faoliyatdir. Ushbu ishlar mazmunan harbiy kadrlarni vatanparvarlik
ruhida tarbiyalash, ularni milliy mafkura va ijtimoiy qadriyatlar asosida yetishtirishni
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
200
ISSN:3030-3613
o‘z ichiga oladi. Tarbiyaviy mafkuraviy ish harbiy xizmatchilarning shaxsiy va
professional rivojlanishiga xizmat qilib, ularni milliy va harbiy identifikatsiya hissi
bilan ta’minlaydi.
Asosiy yo‘nalishlar:
1.
Mafkuraviy barqarorlikni shakllantirish:
Harbiy xizmatchilarning
siyosiy, ma’naviy-axloqiy qarashlarini mustahkamlash, milliy mafkuraning asosiy
tamoyillarini chuqur anglashini ta’minlash.
2.
Vatanparvarlik tarbiyasi:
Harbiy xizmatning oliy maqsadi — ona
yurtga sadoqatni singdirish, fidoyilik va jasorat ruhini rivojlantirish.
3.
Ma’naviy-axloqiy tarbiya:
Intizom, halollik, adolat, hamjihatlik kabi
axloqiy fazilatlarni shakllantirish va mustahkamlash.
4.
Kasbiy va shaxsiy rivojlanishni ta’minlash:
Zamonaviy harbiy xizmat
sharoitlariga moslashish uchun zarur bo‘lgan intellektual va psixologik tayyorgarlikni
kuchaytirish.
5.
Madaniy-ma’rifiy faoliyat:
Harbiy xizmatchilarning madaniy bilimlari
va dunyoqarashini kengaytirish, tarixiy merosga hurmatni oshirish.
1
Harbiy xizmatchilarni ma’naviy-axloqiy, mafkuraviy jihatdan
shakllantirishning ahamiyati
Harbiy xizmatchilarni ma’naviy-axloqiy va mafkuraviy jihatdan yetuk etish —
bu nafaqat ularning shaxsiy barkamolligi, balki mamlakat mudofaasining
mustahkamligini ta’minlashning asosiy omillaridan biridir. Zamonaviy harbiy
harakatlar murakkab va ko‘p qirralidir, bu esa harbiy xizmatchilardan nafaqat
professional mahorat, balki ruhiy chidamlilik, intizomiy qat’iyat va o‘z mafkurasiga
sodiqlik talab etadi.
Ma’naviy-axloqiy tayyorgarlikning ahamiyati quyidagi jihatlarda namoyon
bo‘ladi:
1.
Xizmatga bo‘lgan mas’uliyatni oshirish:
Ma’naviy jihatdan yetuk harbiy
xizmatchilar o‘z burchlarini chuqur anglaydi va ularga sodiq qoladi.
2.
Jamoadagi barqarorlikni ta’minlash:
Axloqiy qoidalar va intizomga rioya
qilish jamoaviy ish samaradorligini oshiradi.
3.
Ziddiyat va stresslarga bardoshlilik:
Mafkuraviy tayyorgarlik xizmatchilarga
qiyin sharoitlarda sovuqqonlik va to‘g‘ri qaror qabul qilish imkonini beradi.
4.
Salbiy tashqi ta’sirlardan himoya:
Zamonaviy axborot urushi sharoitida
harbiy xizmatchilarni tashqi manipulyatsiyalardan himoya qiladi.
5.
Rahbarlik fazilatlarini shakllantirish:
O‘z mafkurasiga qat’iy rioya qiluvchi,
boshqalarni ham shu yo‘lga boshlay oladigan yetakchilarni tayyorlaydi.
2
1
Abdullayev, N. (2018). Harbiy tarbiya nazariyasi va usullari. Toshkent: Harbiy nashr.
2
Karimov, O. (2020). Harbiy oliy ta’lim muassasalarida tarbiyaviy ishlar: zamonaviy yondashuvlar. Toshkent:
O‘zbekiston Mudofaa vazirligi nashriyoti.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
201
ISSN:3030-3613
Shu bilan birga, harbiy oliy ta’lim muassasalarida tarbiyaviy mafkuraviy
ishlarning samarali tashkil etilishi yosh harbiy xizmatchilarning shaxs sifatida
shakllanishiga, ularning ijtimoiy mas’uliyatini oshirishga xizmat qiladi. Bu esa o‘z
navbatida, mamlakat mudofaasining yanada mustahkamlanishiga va harbiy
kuchlarning zamonaviy talablar asosida takomillashishiga imkon yaratadi. Harbiy oliy
ta’lim muassasalarida tarbiyaviy mafkuraviy ishlarni samarali tashkil etish zamonaviy
harbiy kadrlarni shakllantirishda muhim omil hisoblanadi. Ushbu jarayonda bir nechta
asosiy tamoyillar mavjud bo‘lib, ular o‘zaro chambarchas bog‘liq va bir-birini
to‘ldiradi. Eng avvalo, tarbiyaviy ishlar vatanparvarlik va askarlik burchini chuqur
anglash tamoyili asosida olib borilishi zarur. Harbiy xizmatchining ona yurtga bo‘lgan
muhabbati, sadoqati va xizmatga bo‘lgan mas’uliyati uning harbiy faoliyatidagi eng
muhim ruhiy-axloqiy poydevordir. Bu tamoyil yoshlarni o‘zlari uchun muqaddas
bo‘lgan vatan himoyasida faol ishtirok etishga, hayotlari va salomatliklarini xavf ostiga
qo‘yishga tayyor bo‘lishga o‘rgatadi. Shunday qilib, vatanparvarlik nafaqat
mafkuraviy tushuncha, balki harbiy xizmatchining kunlik harakatlaridagi asosiy
tamoyilga aylanadi.
Bundan tashqari, tarbiyaviy mafkuraviy ishlarning muvaffaqiyati milliy-
madaniy qadriyatlarni asrab-avaylash va rivojlantirish bilan bevosita bog‘liq. Harbiy
kadrlar milliy tarix, til, urf-odat va an’analarini chuqur anglab, ularga hurmat bilan
yondashishlari zarur. Madaniy merosga bo‘lgan hurmat yosh harbiylarni o‘zligini
anglashga, millatga sodiq qolishga undaydi. Milliy qadriyatlar asosida shakllangan
mafkura shaxsning jamiyatdagi o‘rni va vazifasini anglashiga yordam beradi, o‘z
navbatida, ular harbiy xizmatda yuqori intizom va mas’uliyatni namoyon qiladi. Shu
bilan birga, bugungi global dunyoda madaniy xilma-xillikni hisobga olish, boshqa
xalqlar madaniyati va an’analariga ochiqlik yosh harbiylarning zamonaviy
dunyoqarashini shakllantiradi va xalqaro hamkorlikda muhim ahamiyat kasb etadi.
Zamonaviy davrda tarbiyaviy mafkuraviy ishlarni tashkil etishda yangi
texnologiyalar va axborot-kommunikatsiya vositalaridan keng foydalanish katta
imkoniyatlar yaratadi. Elektron resurslar, multimedia vositalari, interaktiv treninglar
va onlayn platformalar tarbiyaviy jarayonni yanada qiziqarli va samarali qiladi. Ular
yordamida murakkab mafkuraviy va axloqiy tushunchalar yosh harbiylarning ongiga
yaxshiroq singadi. Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlar orqali tarbiyaviy materiallarni
targ‘ib qilish, yoshlarni ongli axborot iste’molchisiga aylantirish ham dolzarb
vazifalardan biridir. Zamonaviy vositalar nafaqat tarbiyaviy ishlarni jonlantiradi, balki
harbiy xizmatchilar orasida mafkuraviy birdamlik va birlikni mustahkamlashga ham
xizmat qiladi.
Muhim jihatlardan biri — tarbiyaviy ishlarning doimiyligi va tizimliligidir.
Tarbiyaviy jarayon bir martalik tadbir yoki ma’lum vaqt davomida olib boriladigan
faollik emas, balki tizimli va uzluksiz amalga oshirilishi kerak bo‘lgan faoliyatdir.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
202
ISSN:3030-3613
Doimiylik tamoyili yosh harbiylarning ongida tarbiyaviy qadriyatlarning mustahkam
o‘rnashishiga yordam beradi. Tizimlilik esa tarbiyaviy ishlarning bosqichma-bosqich,
rejalashtirilgan tarzda olib borilishini anglatadi, bunda har bir faoliyat o‘zaro bog‘liq
va bir maqsad sari yo‘naltirilgan bo‘ladi. Bu yondashuv tarbiyaviy jarayonni yanada
samarali qiladi, natijada harbiy xizmatchilarda yuqori ma’naviy-axloqiy va mafkuraviy
fazilatlar shakllanadi.
Shunday qilib, vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, milliy qadriyatlarni saqlash,
zamonaviy texnologiyalarni faol qo‘llash hamda tarbiyaviy ishlarni doimiy va tizimli
amalga oshirish bir butun tizim sifatida qaralishi lozim. Bu tamoyillar asosida tashkil
etilgan tarbiyaviy mafkuraviy ishlar harbiy oliy ta’lim muassasalarida malakali,
vatanparvar va ma’naviy barkamol harbiy kadrlar tayyorlashga xizmat qiladi, davlat
mudofaasining mustahkamligini ta’minlaydi. Harbiy oliy ta’lim muassasalarida
tarbiyaviy mafkuraviy ishlarni samarali tashkil etishda metod va usullar muhim
ahamiyat kasb etadi. Tarbiya jarayoni nafaqat bilim berish, balki yosh harbiy
xizmatchilarning shaxsiyati, ma’naviy-axloqiy va mafkuraviy dunyoqarashini
shakllantirishga qaratilgan bo‘lib, buning uchun turli usullar va yondashuvlar
qo‘llaniladi.
3
Shuningdek, an’anaviy tarbiyaviy mashg‘ulotlar, suhbatlar va seminarlar ham
o‘z o‘rniga ega. Bu usullar orqali tarbiyachilar yoshlar bilan yuzma-yuz muloqot qilib,
ularning shaxsiy fikr va qarashlarini o‘rganadi, ularni ma’naviy-axloqiy jihatdan
rivojlantirish uchun zarur ko‘rsatmalar beradi. Suhbatlar yoshlarning o‘zlarini erkin
ifoda etishlariga yordam beradi, seminarlar esa mavzuni chuqur o‘rganish va tanqidiy
fikrlashni rivojlantirish imkonini beradi. Bu jarayonlarda yoshlarning ijtimoiy faolligi
ortadi, ular jamiyatda o‘z o‘rnini tushunadi va o‘zligini anglaydi.
Madaniy-ma’rifiy tadbirlar ham tarbiyaviy jarayonning ajralmas qismi
hisoblanadi. Konsertlar, adabiy kechalar, milliy bayramlar va tarixiy ekskursiyalar
yoshlarning milliy va madaniy qadriyatlarini mustahkamlashga xizmat qiladi. Ushbu
tadbirlar orqali ular o‘z tarixini, madaniyatini chuqurroq anglaydi, bu esa ularda
vatanparvarlik va millatga sadoqat tuyg‘usini oshiradi. Sport musobaqalari esa
jismoniy tarbiya bilan bir qatorda jamoaviy ruh, do‘stlik va sog‘lom raqobatni
rivojlantiradi. Bu yoshlarni nafaqat sog‘lom hayot tarziga, balki mustahkam jamoaviy
aloqalarga ham rag‘batlantiradi.
4
Bugungi kunda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) tarbiyaviy
ishlarning samaradorligini oshirishda muhim vositaga aylangan. Elektron ta’lim
resurslari, interaktiv dasturlar, onlayn treninglar va videokonferensiyalar yordamida
tarbiyaviy jarayon yanada qiziqarli va samarali bo‘ladi. AKT yordamida tarbiyaviy
3
Rasulov, S. (2019). Vatanparvarlik va mafkuraviy tarbiya asoslari. Toshkent: Oliy ta’lim nashriyoti.
4
4.
Islomov, J. (2021). Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining harbiy tarbiyadagi roli. Toshkent: Harbiy
akademiya nashri.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
203
ISSN:3030-3613
materiallarni keng auditoriyaga yetkazish, yoshlarni axborot maydonida ongli harakat
qilishga o‘rgatish mumkin. Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlar va internet platformalari
tarbiyaviy mafkurani targ‘ib qilish, yoshlarni birlashtirish va ularni o‘zaro tajriba
almashishga undashda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Tarbiyaviy ishlarning doimiyligi va tizimlilik tamoyili ham katta ahamiyatga
ega. Tarbiya jarayoni muntazam, rejalashtirilgan va uzluksiz bo‘lishi lozim, chunki
shaxsiy fazilatlar va mafkura faqat tizimli ishlash natijasida mustahkamlanadi. Doimiy
ravishda o‘tkaziladigan tarbiyaviy mashg‘ulotlar, tadbirlar va treninglar yoshlarning
ma’naviy va axloqiy jihatdan barqaror rivojlanishini ta’minlaydi. Tizimli yondashuv
esa har bir tarbiyaviy faoliyatning o‘zaro bog‘liqligini ta’minlab, muayyan maqsadga
erishishda birlashgan tizim yaratadi.
Shunday qilib, tarbiyaviy mafkuraviy ishlarni tashkil etishda interaktiv
metodlardan, an’anaviy suhbat va seminar usullaridan, madaniy va sport tadbirlaridan,
shuningdek zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish bilan
birga, ularni doimiy va tizimli ravishda amalga oshirish zarur. Ushbu yondashuvlar
birgalikda yosh harbiy xizmatchilarning vatanparvarlik ruhida, ma’naviy-axloqiy
yetuk, zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega shaxs sifatida shakllanishini ta’minlaydi
hamda harbiy oliy ta’lim muassasalari faoliyatining asosiy samaradorlik
ko‘rsatkichlaridan biriga aylanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Abdullayev, N. (2018). Harbiy tarbiya nazariyasi va usullari. Toshkent: Harbiy
nashr.
2.
Karimov, O. (2020). Harbiy oliy ta’lim muassasalarida tarbiyaviy ishlar:
zamonaviy yondashuvlar. Toshkent: O‘zbekiston Mudofaa vazirligi nashriyoti.
3.
Rasulov, S. (2019). Vatanparvarlik va mafkuraviy tarbiya asoslari. Toshkent: Oliy
ta’lim nashriyoti.
4.
Islomov, J. (2021). Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining harbiy
tarbiyadagi roli. Toshkent: Harbiy akademiya nashri.
