T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
359
ISSN:3030-3613
HUQUQBUZARLIKLARNI BARVAQT OLDINI OLISH FAOLIYATI
IIV Akademiyasi kursanti
Absalomov Eldor O‘ktam o‘g‘li
Annotatsiya
Mazkur maqolada huquqbuzarliklarni barvaqt oldini olish faoliyatining
mazmun-mohiyati, uning asosiy yo‘nalishlari, tashkiliy-huquqiy asoslari va
samaradorligini oshirish usullari yoritilgan. Xususan, jinoyatchilikning ijtimoiy
sabablari, profilaktik ishlar samaradorligini oshirish yo‘llari hamda turli sohalar bilan
hamkorlikning ahamiyati tahlil qilingan. Maqolada mavjud qonunchilik bazasiga
tayanilgan holda amaliy tavsiyalar ham berilgan.
Kalit so‘zlar:
huquqbuzarlik, barvaqt oldini olish, jinoyatchilik profilaktikasi,
mahalla, yoshlar bilan ishlash, ichki ishlar organlari, ijtimoiy xavfsizlik.
Annotation
This article explores the concept of early prevention of offenses, covering its
core directions, legal-organizational foundations, and methods to enhance its
effectiveness. It analyzes the social causes of criminal behavior, ways to improve
preventive work, and the significance of inter-sectoral cooperation. The article also
offers practical recommendations based on existing legislation in Uzbekistan.
Keywords:
offense, early prevention, crime prevention, community, youth
engagement, internal affairs bodies, social security.
Kirish
Huquqbuzarliklar – jamiyat barqarorligi, tinchligi va xavfsizligiga tahdid
soluvchi salbiy holatlardan biridir. Ularning oldini olish har qanday davlatning ichki
siyosatida ustuvor yo‘nalish sanaladi. Ayniqsa, huquqbuzarliklarni barvaqt aniqlash va
oldini olish faoliyati jinoyatchilikka qarshi kurashda eng samarali vositalardan biri
hisoblanadi. Ushbu maqolada barvaqt oldini olish konsepsiyasi, uning shakllari, asosiy
yo‘nalishlari, hamkorlik mexanizmlari va takomillashtirish bo‘yicha takliflar keng
yoritiladi.
Asosiy qism
1. Huquqbuzarliklarni barvaqt oldini olish tushunchasi
Barvaqt oldini olish – bu jinoyat sodir etilishidan ilgari uning sabablari,
sharoitlari va ehtimoliy sodir etuvchilari aniqlanib, tegishli choralar ko‘rilishidir. Bu
profilaktika faoliyatining faol va tizimli shakli bo‘lib, jinoyat sodir bo‘lishining oldini
olishga yo‘naltirilgan.
2. Huquqbuzarliklarni barvaqt oldini olishning asosiy yo‘nalishlari
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
360
ISSN:3030-3613
- Ijtimoiy xavf tug‘diruvchi shaxslar ustidan nazorat;
- Yoshlar bilan manzilli ishlash;
- Oila va mahalla muhitini barqarorlashtirish;
- Ta’lim muassasalarida tarbiyaviy ishlarni kuchaytirish;
- Axborot texnologiyalari orqali kuzatuv va monitoring olib borish.
3. Tashkiliy-huquqiy asoslar
O‘zbekiston Respublikasida jinoyatchilikning oldini olishga oid bir qator
qonun hujjatlari mavjud, jumladan:
- “Ichki ishlar organlari to‘g‘risida”gi Qonun;
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 29-oktabrdagi PQ–4886-son
qarori;
- Jinoyatchilikka qarshi kurash bo‘yicha Davlat dasturlari.
4. Hamkorlikda olib boriladigan faoliyat
Barvaqt oldini olish faqat huquq-tartibot organlarining ishi emas, balki
quyidagi subyektlar ham faol ishtirok etadi:
- Mahalla faollari va jamoatchilik;
- Ta’lim muassasalari;
- Fuqarolik jamiyati institutlari;
- Ombudsman va nodavlat tashkilotlar;
- Diniy idoralar va psixologik markazlar.
5. Faoliyat samaradorligini oshirish yo‘llari
- Maqsadli ma’lumotlar bazasini yaratish;
- Raqamlashtirish va sun’iy intellektdan foydalanish;
- Profilaktik suhbatlar va psixologik yordam xizmatlarini kengaytirish;
- Mahallalarda “xavfsizlik profilaktikasi” guruhlarini tuzish;
- Internet makonida jinoyatga moyil kontentlar ustidan nazoratni kuchaytirish.
Xulosa
Huquqbuzarliklarni barvaqt oldini olish – bu nafaqat jinoyatchilikka qarshi
kurashning zamonaviy va samarali usuli, balki fuqarolarning huquqiy ongi va
madaniyatini yuksaltirishga qaratilgan umumxalq harakatidir. Ushbu faoliyatni tizimli
yo‘lga qo‘yish, tegishli subyektlar hamkorligini kuchaytirish va raqamli
texnologiyalarni keng joriy etish orqali jamiyatdagi ijtimoiy xavfsizlikni ta’minlash
mumkin.
