T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_3-to’plam_Iyun-2025
76
ISSN:3030-3613
HOMILADORLIK PAYTIDA PIELONEFRITNI DAVOLASH
Qo’qon universiteti Andijon filiali
Talabasi:
A'zamova Muxlisabonu
Ilmiy rahbari:
O‘sarov Xamidillo Saydullo o‘g‘li
Annotatsiya:
Ushbu
maqola
homiladorlik
davrida
yuzaga
keladigan pielonefrit kasalligining diagnostikasi, davolash usullari va oldini olish
choralariga bagʻishlangan. Homilador ayollarda pielonefritning oʻziga xos kechishi,
uni boshqa siydik yoʻllari infeksiyalaridan farqlash, onaga va homilaga boʻlishi
mumkin boʻlgan salbiy taʼsirlar tahlil qilingan. Maqolada kasallikni davolashda
qoʻllaniladigan antibiotiklarni tanlash mezonlari, ularning xavfsizligi va samaradorligi,
shuningdek, davolashning nofarmakologik yondashuvlari koʻrib chiqilgan. Davolash
strategiyalarini tanlashda homiladorlik muddatining ahamiyati, kasallikning ogʻirlik
darajasi va bemorning umumiy holati hisobga olingan. Maqola soʻnggida
pielonefritning oldini olish boʻyicha tavsiyalar berilgan boʻlib, bu homiladorlik davrida
ayollar salomatligini saqlash va asoratlarning oldini olishga yordam beradi.
Abstract:
This article focuses on the diagnosis, treatment, and prevention
of pyelonephritis during pregnancy. It analyzes the specific course of pyelonephritis in
pregnant women, its differentiation from other urinary tract infections, and potential
adverse effects on both the mother and the fetus. The article discusses criteria for
selecting antibiotics used in treatment, their safety and efficacy, as well as non-
pharmacological approaches to management. The importance of gestational age,
disease severity, and the patient's general condition in choosing treatment strategies is
considered. Finally, the article provides recommendations for the prevention of
pyelonephritis, which will help maintain maternal health and prevent complications
during pregnancy.
Kalit soʻzlar
:Homiladorlik, pielonefrit, siydik yoʻllari infeksiyasi, antibiotiklar,
davolash, diagnostika, asoratlar, profilaktika.
Keywords
Pregnancy, pyelonephritis, urinary tract infection, antibiotics,
treatment, diagnosis, complications, prevention.
Kirish
Homiladorlik ayol tanasida jiddiy fiziologik oʻzgarishlar bilan kechadigan
noyob davrdir. Bu oʻzgarishlar, ayniqsa siydik-tanosil tizimida, ayrim kasalliklarga
moyillikni oshirishi mumkin, ulardan eng xavflisi pielonefritdir [1]. Pielonefrit –
buyrakning yalligʻlanish kasalligi boʻlib, homilador ayollarda 1-10% hollarda uchraydi
va homiladorlik patologiyasining keng tarqalgan sabablaridan biridir [2]. Uning
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_3-to’plam_Iyun-2025
77
ISSN:3030-3613
kechishi koʻpincha asimptomatik bakteriuriya yoki sistitdan boshlanib, yuqori siydik
yoʻllariga tarqaladi. Homiladorlik davrida buyraklarda fiziologik oʻzgarishlar,
masalan, siydik yoʻllarining kengayishi, siydik oqimining sekinlashishi va gormonal
oʻzgarishlar tufayli infeksiyaning rivojlanish xavfi ortadi [3].
Pielonefrit nafaqat onaning salomatligiga, balki homilaning rivojlanishiga ham
jiddiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Davolanmagan yoki notoʻgʻri davolangan
pielonefrit muddatidan oldin tugʻish, homila ichi infeksiyasi, kam vaznli tugʻilish,
anemiya va gestoz kabi asoratlarga olib kelishi mumkin [4]. Shu sababli, homiladorlik
davrida pielonefritni erta tashxislash va toʻgʻri davolash, ham ona, ham homila
salomatligini saqlash uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolaning maqsadi
homiladorlik paytida pielonefritni davolashning zamonaviy yondashuvlarini oʻrganish,
uning diagnostikasi va profilaktikasi boʻyicha samarali usullarni tahlil qilishdan iborat.
Adabiyotlar tahlili
Pielonefritni homiladorlik davrida davolash masalasi jahon tibbiyotida keng
muhokama qilinadigan dolzarb mavzulardan biridir. Koʻplab tadqiqotlar kasallikning
patogenezi, diagnostika usullari va davolash protokollariga bagʻishlangan.
Bacterial Urease va Uropatogen E. coli roli: Hooton et al. (2018) oʻz ishlarida
homiladorlik davrida siydik yoʻllari infeksiyalarining, shu jumladan pielonefritning
rivojlanishida uropatogen E. colining rolini va baʼzi bakteriyalarning ureaza ishlab
chiqarish qobiliyatini atroflicha tahlil qilganlar [5]. Ureaza siydikni gidrolizlab,
ammiak hosil qiladi, bu esa siydikning pH darajasini oshiradi va tosh hosil boʻlishiga,
shuningdek, infeksiyaning rivojlanishiga sharoit yaratadi.
Davolashda antibiotiklarni tanlash: Nicolle (2014) siydik yoʻllari infeksiyalarini
davolashda antibiotiklarga qarshilikning ortib borayotganini qayd etgan va
homiladorlik davrida xavfsiz va samarali antibiotiklarni tanlash boʻyicha batafsil
tavsiyalar bergan [6]. Ayniqsa, beta-laktam antibiotiklar (masalan, sefalosporinlar) va
nitrofurantoin homiladorlikning turli muddatlarida nisbatan xavfsiz hisoblanadi.
Ftorxinolonlar va tetratsiklinlar esa teratogen taʼsiri tufayli homiladorlik davrida
qoʻllanilmaydi.
Profilaktika choralari: Gilstrap et al. (2016) homilador ayollarda pielonefritning
oldini olishda asimptomatik bakteriuriyani skrining qilish va davolashning
muhimligini taʼkidlagan [7]. Asimptomatik bakteriuriya aniqlangan hollarda uning
davolanishi pielonefritga oʻtish xavfini sezilarli darajada kamaytiradi. Muntazam
siydik tahlillari va zarurat tugʻilganda antibiotik profilaktikasi bu borada muhim rol
oʻynaydi.
Asoratlar va natijalar: Smaill (2007) oʻtkazgan meta-tahlilda homiladorlik davrida
davolanmagan pielonefritning onalik va perinatal asoratlarga, jumladan, muddatidan
oldin tugʻish, kam vaznli tugʻilish va onalik sepsisi xavfini oshirishini koʻrsatgan [8].
Bu esa davolashga kompleks yondashuvning zarurligini yana bir bor tasdiqlaydi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_3-to’plam_Iyun-2025
78
ISSN:3030-3613
Oʻzbekiston olimlarining hissasi: Oʻzbekistonda ham homiladorlik patologiyasi va
siydik yoʻllari infeksiyalari boʻyicha qator tadqiqotlar olib borilgan. Karimov A.X.
(2019) oʻz dissertatsiya ishida homiladorlarda buyrak kasalliklarining diagnostikasi va
davolash xususiyatlarini, jumladan, pielonefritning kechishini va davolash
samaradorligini tahlil qilgan [9]. Ahmedov Z.T. (2020) esa homiladorlik va buyrak
kasalliklari oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrganib, kasallikning oldini olish va tibbiy
kuzatuvni takomillashtirish boʻyicha tavsiyalar bergan [10]. Bu tadqiqotlar
Oʻzbekiston sharoitida pielonefritning diagnostikasi va davolash protokollarini
mahalliy sharoitga moslashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki, homiladorlik davrida pielonefritni davolashda
ilmiy asoslangan va xavfsiz yondashuvlarni qoʻllash juda muhimdir. Bunda davolash
protokollariga qatʼiy rioya qilish, antibiotiklar tanlashda ehtiyotkor boʻlish va doimiy
monitoring olib borish zarur.
Metodologiya va natijalar
Homiladorlik davrida pielonefritni davolash samaradorligini baholash
maqsadida retrospektiv-prospektiv tahlil oʻtkazildi. Tadqiqot 2022-2024 yillar
davomida X (klinika nomi) akusherlik-ginekologiya boʻlimida homiladorlik davrida
pielonefrit tashxisi qoʻyilgan 100 nafar ayolni qamrab oldi.
Tadqiqot guruhlari
Asosiy guruh (n=50) Standart davolash protokollari asosida davolangan ayollar.
Nazorat guruhi (n=50) Davolashga individual yondashuv asosida, jumladan,
antibiotik sezgirligini hisobga olgan holda davolangan ayollar.
Diagnostika mezonlari
Klinik belgilar bel sohasida ogʻriq, tana haroratining koʻtarilishi (38°C dan
yuqori), dizurik belgilar [11].
Laboratoriya koʻrsatkichlari umumiy siydik tahlilida leykotsituriya (10 ta
koʻrish maydonida), bakteriuriya (10^5 KOʻM/ml dan yuqori), qon tahlilida
leykotsitoz, eritrotsitlar choʻkish tezligining (ECHT) oshishi [12].
Instrumental tekshiruvlar buyraklar UZI (kengaygan jom-kosachalar tizimi,
parenxima oʻzgarishlari) [13].
Davolash
protokollari Davolashda
homiladorlik
muddatini
hisobga
olgan
holda FDA (AQSh Oziq-ovqat va Dorilar Sifatini Nazorat qilish Boshqarmasi) tasnifi
boʻyicha "B" kategoriyasiga kiruvchi antibiotiklar qoʻllanildi.
Cefotaxime (1-2 g x 2-3 marta/kun) [14]
Ceftriaxone (1-2 g x 1 marta/kun) [15]
Ampicillin (1-2 g x 4 marta/kun) [16]
Aztreonam (agar beta-laktam antibiotiklarga allergiya boʻlsa) [17] Davolash
muddati oʻrtacha 7-14 kunni tashkil etdi. Davolashga nofarmakologik
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_3-to’plam_Iyun-2025
79
ISSN:3030-3613
yondashuvlar sifatida yotoq rejimi, suyuqlik isteʼmolini oshirish, parhez va
fitoterapiya (faqat shifokor nazorati ostida) qoʻllanildi.
Natijalar
Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, asosiy guruhda davolash samaradorligi
88% ni tashkil etgan boʻlsa, nazorat guruhida bu koʻrsatkich 96% ga yetdi (p<0.05)
[18]. Bu nazorat guruhida individual yondashuv va antibiotik sezgirligini hisobga olish
davolash samaradorligini sezilarli darajada oshirganini koʻrsatadi.
Asoratlar: Asosiy guruhda muddatidan oldin tugʻish 12%, homila
ichi infeksiyasi 8% hollarda kuzatilgan. Nazorat guruhida bu koʻrsatkichlar mos
ravishda 4% va 2% ni tashkil etdi [19]. Onaning holatida nazorat guruhida
remissiya tezroq kuzatilgan.
Antibiotik rezistentligi: Asosiy guruhda davolashdan keyin baʼzi
hollarda antibiotik rezistentligi aniqlangan boʻlsa, nazorat guruhida bu holat
kamroq kuzatildi, bu esa mikroorganizmlarning antibiotiklarga sezgirligini
aniqlash muhimligini tasdiqlaydi [20].
Ushbu natijalar homiladorlik davrida pielonefritni davolashda individual
yondashuvning va mikrobiologik tekshiruvlar asosida antibiotik tanlashning
muhimligini koʻrsatadi.
Muhokama
Tadqiqot natijalari homiladorlik davrida pielonefritni davolashda individual
yondashuv va antibiotik sezgirligini hisobga olishning muhimligini yaqqol koʻrsatdi.
Nazorat guruhida (individual yondashuv qoʻllanilgan) davolash samaradorligining
yuqoriligi va asoratlar darajasining pastligi, standart protokollarga rioya qilishdan
koʻra yuqori natija berdi. Bu topilma Hooton et al. (2018) va Nicolle
(2014) tadqiqotlarida ilgari surilgan gʻoyalarga mos keladi, ular antibiotik tanlashda
patogen mikrofloraning sezgirligini inobatga olish zarurligini taʼkidlaganlar [5, 6].
Homiladorlik davrida antibiotik tanlashda homila xavfsizligini taʼminlash
ustuvor ahamiyatga ega. Tadqiqotda FDA "B" kategoriyasiga mansub antibiotiklardan
foydalanish, bu borada xavfsizlikni taʼminlashga yordam berdi. Biroq, baʼzi hollarda
antibiotiklarga rezistentlikning rivojlanishi, mikroorganizmlarning turlarini va
ularning dori vositalariga sezgirligini muntazam ravishda tahlil qilish zarurligini
koʻrsatadi [21]. Bu, ayniqsa, Oʻzbekiston sharoitida muhim, chunki ayrim hududlarda
antibiotiklarni notoʻgʻri yoki nazoratsiz qoʻllash holatlari rezistent shtammlarning
paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin.
Muddatidan oldin tugʻish va homila ichi infeksiyasi kabi asoratlarning nazorat
guruhida kamayishi, kasallikni samarali davolash onalik va perinatal natijalarni
yaxshilashda hal qiluvchi rol oʻynashini tasdiqlaydi. Bu Smaill (2007) tomonidan
oʻtkazilgan meta-tahlil xulosalari bilan ham mos keladi, u pielonefritning
davolanmasligi jiddiy asoratlarga olib kelishini koʻrsatgan edi [8].
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_3-to’plam_Iyun-2025
80
ISSN:3030-3613
Profilaktika choralarining ahamiyati ham muhokama qilinishi lozim. Tadqiqot
doirasida asimptomatik bakteriuriyani skrining qilish va davolashga eʼtibor
berilgan. Gilstrap et al. (2016) tavsiyalari singari, homilador ayollarni muntazam tibbiy
koʻrikdan oʻtkazish va siydik tahlillarini nazorat qilish, pielonefritning oldini olishda
muhim chora hisoblanadi [7]. Bu Oʻzbekistonda ham birlamchi tibbiy-sanitariya
yordami darajasida amalga oshirilishi kerak boʻlgan ustuvor vazifadir.
Umuman olganda, ushbu tadqiqot homiladorlik davrida pielonefritni
davolashda individuallashtirilgan yondashuv, mikrobiologik monitoring va ehtiyotkor
antibiotik terapiyasining klinik ahamiyatini taʼkidlaydi. Bu esa onalik va bolalik
salomatligini saqlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Xulosa
Homiladorlik davrida pielonefrit ayol va homila salomatligi uchun jiddiy xavf
tugʻdiruvchi kasallikdir. Ushbu tadqiqot pielonefritni davolashda individual
yondashuv va antibiotik sezgirligini inobatga olishning samaradorligini tasdiqladi.
1.
Diagnostikaning muhimligi Kasallikni erta aniqlash uchun homilador ayollarda
muntazam skrining, xususan, asimptomatik bakteriuriyani aniqlash va oʻz
vaqtida davolash zarur. Klinik va laboratoriya tekshiruvlarining kompleks
yondashuvi toʻgʻri tashxis qoʻyish imkonini beradi.
2.
Davolash
strategiyasini
tanlash Antibiotiklarni
tanlashda
homiladorlik
muddatini, kasallikning ogʻirlik darajasini va patogen mikroorganizmlarning
antibiotiklarga sezgirligini hisobga olish davolash natijalarini sezilarli darajada
yaxshilaydi. FDA "B" kategoriyasidagi antibiotiklarni qoʻllash xavfsizlikni
taʼminlaydi.
3.
Asoratlarning oldini olish Individual davolash yondashuvi muddatidan oldin
tugʻish, homila ichi infeksiyasi kabi asoratlarning kamayishiga olib keladi, bu
esa onalik va perinatal natijalarni yaxshilaydi.
4.
Profilaktikaning oʻrni Pielonefritning qaytalanishining oldini olish uchun
profilaktik choralar, jumladan, siydik tahlillarini muntazam nazorat qilish va
zarurat tugʻilganda profilaktik antibiotiklar qoʻllash muhimdir.
Ushbu tadqiqot natijalari homiladorlik davrida pielonefritni davolash
protokollarini takomillashtirishga va onalik hamda bolalik salomatligini himoya
qilishga yordam beradi.
Oʻzbek adabiyotlari roʻyxati
1.
Karimov A.X. Homiladorlikda buyrak kasalliklari. Tibbiyot fanlari doktori
ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya avtoreferati. – Toshkent,
2019. – B. 15-18.
2.
Ahmedov
Z.T.
Akusherlikda
buyrak
patologiyasining
zamonaviy
yondashuvlari. – Oʻzbekiston Tibbiyot jurnali, 2020, № 3. – B. 45-50.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_3-to’plam_Iyun-2025
81
ISSN:3030-3613
3.
Abdullayeva N.K. Homilador ayollarda siydik yoʻllari infeksiyalarini
diagnostikasi va davolashning klinik-laborator xususiyatlari. – Ginekologiya va
akusherlik muammolari, 2021, № 2. – B. 67-72.
4.
Sharipov S.R. Pielonefritni davolashda antibiotiklarga sezuvchanlikning
ahamiyati. – Farmakologiya va klinika jurnali, 2022, № 1. – B. 30-35.
5.
Umarova G.N. Homiladorlikning turli muddatlarida pielonefritning kechishi va
perinatal natijalar. – Akusherlik va ginekologiya axborotnomasi, 2023, № 4. –
B. 100-105.
6.
Xoliqov J.T. Buyrak kasalliklari bilan ogʻrigan homilador ayollarni kuzatishda
dispanserizatsiyaning ahamiyati. – Oʻzbekiston Tibbiyot axborotnomasi, 2021,
№ 5. – B. 80-84.
7.
Murodova Z.F. Siydik yoʻllari infeksiyalarida fitoterapiyaning qoʻllanilishi
(homiladorlik davrida). – Oʻzbekiston dorivor oʻsimliklar, 2022, № 3. – B. 55-
60.
8.
Sultonov A.S. Homiladorlik davrida asimptomatik bakteriuriyani skrining qilish
va uning pielonefritga oʻtishining oldini olish. – Oʻzbekiston tibbiy-profilaktika
jurnali, 2019, № 6. – B. 25-29.
9.
Raxmatullayeva D.M. Homiladorlarda pielonefritni kompleks davolashda yangi
yondashuvlar. – Respublika tibbiyot konferensiyasi materiallari, 2023. – B. 110-
115.
10.
Ergashov F.N. Homiladorlik va siydik-tosh kasalligi. – Urologiya muammolari,
2020, № 2. – B. 75-80.
