T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
55
ISSN:3030-3613
O‘QISH SAVODXONLIGINI SHAKLLANTIRISHDA ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI
Axmedova Mahliyo Ruziboy qizi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada o‘quvchilarning o‘qish savodxonligini
shakllantirishda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) o‘rni
yoritilgan. Interaktiv ta'lim vositalari, raqamli resurslar, multimedia platformalari va
mobil ilovalarning o‘quvchilarda matnni tahlil qilish, tushunish va ifoda etish
ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil etilgan.
Kalit so‘zlar:
o‘qish savodxonligi, zamonaviy texnologiyalar, AKT, interaktiv
ta’lim, raqamli resurslar.
Bugungi kunda ta’lim sohasida innovatsion yondashuvlar tobora dolzarb
ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida o‘qish
savodxonligini shakllantirishda zamonaviy texnologiyalar keng imkoniyatlar
yaratmoqda. O‘quv jarayoniga raqamli vositalarni tatbiq etish orqali o‘quvchilarning
matn bilan ishlash, tushunish, tahlil qilish va izohlash kabi malakalari rivojlanadi.
Shunikdek, ta’lim tizimida interaktiv usullar, innovatsion yondashuvlar,
pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishga bo‘lgan
e’tibor va qiziqish tobora ortib bormoqda. Bunday holatning yuzaga kelishiga asosiy
sabab shundaki, ilgari an’anaviy ta’limda o‘quvchilarga tayyor bilimlar berilib, ularni
faqat eslab qolishga va takrorlashga yo‘naltirilgan bo‘lsa, hozirda zamonaviy
texnologiyalar yordamida o‘quvchilar bilimlarni o‘zlari mustaqil izlab topishlari,
o‘rganishlari, tahlil qilishlari va eng muhimi, xulosalarga o‘zlari kelishlariga imkon
yaratilmoqda.
Ta’lim jarayonida o‘qituvchi endilikda faqat bilim beruvchi emas, balki
o‘quvchining shaxsiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlovchi, yo‘naltiruvchi va
boshqaruvchi sifatida maydonga chiqmoqda. U sharoit yaratadi, rag‘batlantiradi va
o‘quvchi-talaga mustaqil fikrlash, ijodiy yondashish, muammolarni hal qilish kabi
ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qiladi. Shu tariqa ta’lim jarayonining markaziga
o‘quvchi-talaba chiqadi va uning faolligi, fikrlashi, tashabbuskorligi asosiy omilga
aylanadi.
Oliy ta’lim muassasalari, fakultetlar va kasb-hunar tayyorlash markazlarida
yetuk, raqobatbardosh kadrlarni tayyorlashda interaktiv o‘qitish metodlarining o‘rni
beqiyosdir. Pedagogik texnologiyalar, innovatsion yondashuvlar va o‘qituvchining
kasbiy mahorati o‘quvchilarda chuqur bilim, puxta ko‘nikma va amaliy malakalarni
shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
56
ISSN:3030-3613
“Innovatsiya” atamasi inglizcha “innovation” so‘zidan olingan bo‘lib, “yangilik
kiritish”, “yangilanish” degan ma’nolarni bildiradi. Shu ma’noda, innovatsion
texnologiyalar — bu ta’lim jarayoniga, pedagogik faoliyatga, o‘quvchi va o‘qituvchi
o‘rtasidagi munosabatlarga yangicha yondashuv, zamonaviy o‘zgarishlar kiritish
demakdir. Bu yangilanishlar, ayniqsa, interaktiv metodlar asosida samarali tarzda
amalga oshiriladi.
Interaktiv metodlar — bu ta’lim jarayonining tarkibiy qismi bo‘lib, o‘qituvchi
va o‘quvchi (yoki talabalar)ning birgalikdagi faoliyati asosida quriladi. Ular jamoaviy
fikrlash, fikr almashish, muhokama, tahlil va bahs-munozaralar orqali o‘quvchini faol
ishtirokchi sifatida shakllantirishga xizmat qiladi. Bunday yondashuv quyidagi
afzalliklari bilan ajralib turadi:
O‘quvchini dars jarayoniga befarq bo‘lmaslikka, faol qatnashishga va fikr
bildirishga undaydi;
Mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni rivojlantiradi;
Har bir o‘quvchi-talabaning bilimga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va uni
izlanishga yo‘naltiradi;
Pedagog va o‘quvchi o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlaydi, ta’limni ikki
tomonlama faol jarayonga aylantiradi.
Ya’ni, zamonaviy ta’limda interaktiv metodlar va innovatsion texnologiyalarni
qo‘llash ta’lim samaradorligini oshirishda, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini
mustahkamlashda, ularni mustaqil fikrlovchi, tashabbuskor va bilimga chanqoq shaxs
sifatida tarbiyalashda nihoyatda muhim omil hisoblanadi.
O‘qish savodxonligi – bu nafaqat matnni o‘qiy olish, balki uni tushunish, tahlil
qilish, mantiqiy fikr yuritish va o‘z fikrini bayon eta olishdir. Bu kompetensiyani
shakllantirishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yordamida samarali
natijalarga erishish mumkin.
Zamonaviy texnologiyalar qatoriga quyidagilar kiradi:
Interaktiv doskalar – matnni vizual tahlil qilish imkonini beradi;
Multimedia materiallar – audiokitoblar, animatsiyalar, videodarsliklar orqali
o‘qishga bo‘lgan qiziqishni oshiradi;
Mobil ilovalar – “Bilimdon”, “Kutubxona”, “Kutubxonachi” kabi ilovalar orqali
o‘quvchilar individual mashqlarni bajaradi;
Elektron resurslar – elektron darsliklar va testlar orqali nazoratni
mustahkamlashga yordam beradi.
O‘quvchilarning fikrlash, tahlil qilish va mustaqil izlanish ko‘nikmalarini
rivojlantirishda klaster, aqliy hujum, insert va konseptual xaritalar kabi metodlar
multimedia vositalari bilan uyg‘unlashtiriladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
57
ISSN:3030-3613
O‘qituvchi texnologiyalarning faqat foydalanuvchisi emas, balki metodik
tashkilotchisi sifatida o‘quvchini ongli ravishda o‘qishga yo‘naltirishi kerak.
Shuningdek, o‘qituvchi o‘quvchining individual yondashuvlarini hisobga olgan holda
mos texnologiyalarni tanlashi muhim.
Zamonaviy ta’lim manzarasi uzluksiz rivojlanib borayotgan bir paytda,
o‘qituvchilar, ta’lim siyosatini belgilovchi mutasaddilar hamda soha bilan bog‘liq
barcha manfaatdor tomonlar innovatsion pedagogik texnologiyalarning salohiyatini
to‘liq anglab yetishlari va undan samarali foydalanishlari zarur bo‘lmoqda. Ayniqsa,
ona tilini o‘qitish, o‘rganish va o‘quvchilarda o‘qish savodxonligini shakllantirish
sohasida bu texnologiyalar o‘zgartiruvchi kuch sifatida maydonga chiqmoqda.
Kutilishicha, kelgusida ham innovatsion pedagogik yondashuvlar ona tili va
o‘qish savodxonligi fanlarida muhim o‘rin egallashda davom etadi. Raqamli
texnologiyalar tobora murakkab va keng qamrovli tus olayotgani bois, ular
o‘quvchilarning individual o‘rganish ehtiyojlarini qondirish, ularning qiziqishini
oshirish va dars jarayoniga faol jalb etishda keng imkoniyatlar yaratmoqda.
Masalan, multimedia vositalari, interaktiv taqdimotlar, raqamli darsliklar va
onlayn o‘quv platformalari orqali o‘qituvchilar o‘quvchilarning bilim olish usullarini
diversifikatsiyalash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bunday texnologiyalar orqali har bir
o‘quvchining bilim darajasi, o‘zlashtirish sur’ati va qiziqishlariga mos ravishda
moslashtirilgan darslar tashkil etilishi mumkin. Bu esa ta’limda shaxsga yo‘naltirilgan
yondashuvning amalda tatbiq etilishiga xizmat qiladi.
Bundan tashqari, raqamli vositalar o‘qituvchilarga yangicha, samarali va
innovatsion dars rejalarini ishlab chiqish imkonini beradi. Shuningdek, sun’iy intellekt
va adaptiv o‘quv tizimlarining joriy etilishi orqali o‘quvchilarning kuchli va zaif
tomonlarini aniqlash, ularga mos mashg‘ulotlar taklif qilish ham osonlashadi.
1
Xulosa qilib aytganda, zamonaviy texnologiyalar o‘qish savodxonligini
shakllantirish jarayonida muhim vosita hisoblanadi. Ular yordamida o‘quvchining
faolligi, mustaqilligi va ijodiy fikrlashi rivojlanadi. Biroq texnologiyalarni to‘g‘ri
tanlash, pedagogik maqsadlarga muvofiq qo‘llash va doimiy metodik yangilanish bu
jarayonning muhim shartidir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Tursunov, S. (2022). Zamonaviy pedagogik texnologiyalar. Toshkent: Fan va
texnologiya nashriyoti.
2.
Karimova, M. (2020). Interfaol metodlar va o‘quv texnologiyalari. Boshlang‘ich
ta’lim metodikasi, №3, 44–49.
3.
Azizova, Z. (2022). Boshlang‘ich sinflarda o‘qish darslarini tashkil etish
metodikasi. Toshkent: TDPU nashriyoti.
1
Azizova, Z. (2022). Boshlang‘ich sinflarda o‘qish darslarini tashkil etish metodikasi. Toshkent: TDPU nashriyoti.
