T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
60
ISSN:3030-3613
БАСКЕТБОЛЧИЛАРНИНГ ТЕХНИКАСИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА
ЗАМОНАВИЙ ТРЕНАЖЁР ВА СИМУЛЯТОРЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ
Жўрабоев Мирзамурод Тўравой ўғли
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар
вазирлиги Малака ошириш институти
Жисмоний тайёргарлик цикли ўқитувчиси
Аннотация:
Мазкур мақолада баскетболчиларнинг техник маҳоратини
ривожлантиришда замонавий тренажёр ва симуляторлардан фойдаланишнинг
аҳамияти таҳлил қилинган. Шунингдек, замонавий спорт технологияларининг
ўзига хос имкониятлари, шутинг машиналари ва виртуал реаллик асосидаги
симуляторлар орқали машғулот жараёнини самарали ташкил этиш усуллари
ёритилган. Илмий ёндашув асосида техник кўникмаларни аниқлаш, тузатиш ва
ривожлантириш
орқали
спортчиларда
юқори
натижаларга
эришиш
имкониятлари асосланган. Мақола баскетбол бўйича мураббийлар, спорт
тадқиқотчилари ва мутахассислар учун амалий ва назарий қимматга эгадир.
Калит сўзлар:
баскетбол, техника, тренажёр, симулятор, шутинг
машинаси, виртуал реаллик, машғулот жараёни, спорт технологиялари,
индивидуал тайёргарлик, илмий ёндашув.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СОВРЕМЕННЫХ ТРЕНАЖЕРОВ И
СИМУЛЯТОРОВ В РАЗВИТИИ ТЕХНИКИ БАСКЕТБОЛИСТОВ
Журабоев Мирзамурод Туравой угли
Преподаватель цикла физической подготовки
Институт повышения квалификации
МВД Республики Узбекистан
shokiralbekov@gmail.com
Аннотация:
В данной статье анализируется важность использования
современных тренажеров и симуляторов в развитии технического мастерства
баскетболистов. Также освещены своеобразные возможности современных
спортивных технологий, способы эффективной организации тренировочного
процесса с помощью штутинговых машин и симуляторов на основе виртуальной
реальности. На основе научного подхода обоснованы возможности достижения
спортсменами высоких результатов путем выявления, коррекции и развития
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
61
ISSN:3030-3613
технических навыков. Статья имеет практическую и теоретическую ценность
для тренеров по баскетболу, спортивных исследователей и специалистов.
Ключевые слова:
баскетбол, техника, тренажер, симулятор, шутинговая
машина, виртуальная реальность, тренировочный процесс, спортивные
технологии, индивидуальная подготовка, научный подход.
USE OF MODERN TRAINERS AND SIMULATORS IN THE
DEVELOPMENT OF BASKETBALL PLAYERS' TECHNIQUES
Zhuraboev Mirzamurod Turavoy ugli
Senior teacher of physical training cycle
Institute for Advanced Studies of the Ministry of
Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan
Abstract:
This article analyzes the importance of using modern simulators in
developing basketball players' technical skills. Also, the specific possibilities of
modern sports technologies, methods of effective organization of the training process
through shutting machines and simulators based on virtual reality are highlighted.
Based on a scientific approach, the possibilities of achieving high results in athletes
through the identification, correction, and development of technical skills are
substantiated. The article is of practical and theoretical value for basketball coaches,
sports researchers, and specialists.
Keywords:
basketball, technique, simulator, simulator, shutting machine,
virtual reality, training process, sports technologies, individual training, scientific
approach.
КИРИШ
Бугунги кунда жаҳон спорт соҳасида рақобат даражаси тобора ортиб
бораётган бир пайтда, спортчиларнинг жисмоний ва техник маҳоратини
юксалтириш мақсадида янги инновацион технологиялар, жумладан,
тренажёрлар ва симуляторлардан фойдаланиш долзарб аҳамият касб этмоқда.
Айниқса, юқори натижага эришиш учун ҳаракат қилувчи баскетболчилар
тайёргарлигида замонавий ускуналардан фойдаланиш муваффақият гаровидир.
Баскетбол - бу юқори суръатда ҳаракат, тўп билан дақиқ ишлаш, тезкор
қарор қабул қилиш ва жамоавий ҳамжиҳатликни талаб қилувчи спорт тури
ҳисобланади. Шу боисдан, спортчининг техник маҳоратини яхшилашда, айниқса
тўпни узатиш, қабул қилиш, дриблинг ва аниқ зарбаларни амалга ошириш
қобилиятини шакллантиришда тренажёр ва симуляторлар муҳим ўрин тутади.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
62
ISSN:3030-3613
Ҳозирги кунда баскетболчилар учун махсус мўлжалланган бир қатор
тренажёр турлари мавжуд бўлиб, улар спортчиларда муайян техник
кўникмаларни самарали ва тезкор шакллантиришга хизмат қилади. Масалан,
шутинг машиналари (Shot Tracker, Dr. Dish, Noah Shooting System) тўпни
автоматик қайтариш орқали спортчининг зарба аниқлигини, бурчакни ва ҳаракат
динамикасини таҳлил қилиб, техник хатоларни қисқа муддатда тузатиш
имконини беради. Бу тренажёрлар машқ жараёнини реал вақтда таҳлил қилиб,
ҳар бир зарбанинг самарадорлиги бўйича маълумот тақдим этади.
Бундан ташқари, виртуал реаллик (VR) симуляторлари баскетболчиларда
тактик вазиятларни англаш, қарор қабул қилиш тезлигини ошириш ва
психологик босимда ҳаракат қилиш қобилиятини ривожлантиради. Масалан, VR
баскетбол тренажёрлари орқали спортчи турли рақибларга қарши ўйин
моделларини синовдан ўтказиши ва ўзи учун қулай позицияларда тўп билан
ҳаракат қилишни машқ қилиши мумкин.
Замонавий технологиялардан фойдаланишнинг яна бир афзал томони - бу
индивидуал ёндашув имкониятидир. Ҳар бир спортчининг техник камчиликлари
ва кучли жиҳатлари аниқланиб, улар асосида шахсий машғулот режаси тузилади.
Бу нафақат умумий тайёргарлик, балки ҳар бир баскетболчининг индивидуал
салоҳиятини очишга ёрдам беради.
Шунингдек, замонавий симулятор ва тренажёрлар орқали машғулот
жараёнларини рақамлаштириш, маълумотларни таҳлил қилиш ва тажриба
асосида оптимал қарорлар қабул қилиш имкони пайдо бўлади. Бундай ёндашув
тренерлар учун ҳам катта қулайлик яратади - улар ҳар бир спортчининг
натижаларини реал вақтда кузатиб, зарур тузатишлар кирита оладилар.
Юртимизда спорт соҳасида фаолият юритаётган мутахассислар ҳам бу
йўналишда инновацион ёндашувларнинг аҳамиятини алоҳида таъкидлаб
келишмоқда. Жумладан, мутахассис Шерали Юнусхўжаев ўз фикрида шундай
дейди:
«Баскетболда тўпни бошқариш, аниқ зарбалар ва тезкор қарор қабул қилиш
каби кўникмаларни шакллантириш нафақат жисмоний машқлар, балки
технология билан уйғунлашган машғулотлар орқали самарали ривожланади.
Ҳозирги кунда дунё тажрибасида шутинг машиналари, ҳаракат сенсорлари,
виртуал реаллик платформалари каби тренажёр ва симуляторлар кенг
қўлланилмоқда. Улар орқали ҳар бир спортчининг техникаси юзасидан аниқ
таҳлил қилиб, индивидуал камчиликларни қисқа вақтда бартараф этиш мумкин.
Тренерлар учун бу технологиялар натижага асосланган аниқ режалар тузишга
ёрдам беради. Шу боис, баскетболчиларни тайёрлашда бундай замонавий
ёндашувлардан фойдаланиш нафақат тавсия этилади, балки зарур ҳисобланади».
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
63
ISSN:3030-3613
Мутахассислар таъкидлаганидек, инновацион ускуналар ёрдамида
тайёргарлик жараёнини рақамлаштириш ва таҳлил қилиш спортчиларни юқори
босқичга олиб чиқишга хизмат қилади. Бу, айниқса, ёшлар ўртасида
истеъдодларни эрта аниқлаш ва мақсадли ривожлантиришда муҳим ўрин тутади.
ХУЛОСА
Замонавий спортда юқори натижаларга эришиш нафақат жисмоний
қобилият, балки ақлий, техник ва психологик тайёргарликнинг ҳам
мукаммаллигини талаб қилади. Баскетбол каби юқори динамикага эга спорт
турида эса спортчининг техник кўникмалари - тўп билан муомала, дриблинг,
аниқ узатма ва зарба, позицион ҳаракатлар ва тезкор қарор қабул қилиш
қобилияти ҳал қилувчи аҳамият касб этади.
Мазкур мақолада таҳлил қилинганидек, айнан шундай кўникмаларни
ривожлантиришда замонавий тренажёр ва симуляторлардан самарали
фойдаланиш баскетболчилар тайёргарлигида янги босқични шакллантирмоқда.
Шу турдаги ускуналарнинг асосий афзаллиги шундаки, улар спортчиларга ўз
хатоларини тезкор аниқлаш, реал вақтда таҳлил қилиш ва аниқ техник
тузатишлар киритиш имконини беради. Айниқса, шутинг машиналари ва
виртуал реаллик (VR) симуляторлари орқали такрорий машқлар, қарор қабул
қилиш сценарийлари ва реакция тезлигини ривожлантириш юқори самара
бераётгани тажрибада исботланган.
Бундан ташқари, тренажёр ва симуляторлар спортчининг индивидуал
хусусиятларини инобатга олган ҳолда тайёргарликни йўлга қўйишга ёрдам
беради. Бу нафақат спортчининг шахсий салоҳиятини очади, балки тренерларга
ҳам таҳлил, кузатув ва ўзгариш киритиш имкониятларини беради. Таълим
жараёнида рақамлаштирилган маълумотлар асосида таҳлил юритиш эса
машғулот сифатини юқори даражага кўтаради.
Мутахассислар
фикрига
таянган
ҳолда
айтиш
мумкинки,
баскетболчиларда техник маҳоратни шакллантириш фақат традицион усуллар
билан чекланиб қолмаслиги керак. Янги авлод спортчилари тезкор, технологик
муҳитда ўсмоқда ва уларнинг эҳтиёжлари ҳам замон талабларига мос равишда
инновацион ёндашувлар орқали қондирилиши мақсадга мувофиқ.
Шу боис, баскетболни ривожлантиришга масъул ташкилотлар, спорт
мактаблари ва мураббийлар жамоаси тайёргарлик жараёнига замонавий
технологияларни кенг татбиқ этишга жиддий эътибор қаратиши лозим. Бу
нафақат миллий спорт салоҳиятини юксалтиришга, балки халқаро
мусобақаларда муносиб иштирок этиш учун замин яратади.
Хулоса қилиб айтганда, тренажёр ва симуляторлардан самарали
фойдаланиш - бу баскетболчиларнинг техник маҳоратини тизимли ва илмий
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
64
ISSN:3030-3613
асосда ривожлантиришда замонавий спорт таълими ва тайёргарлик жараёнининг
муҳим қисмига айланмоғи лозим.
АДАБИЁТЛАР
1.
Тошев А.Ш. Жисмоний тарбия ва спорт назарияси
.
– Тошкент. 2021.
2.
Каримов, Н.Х. Баскетбол: назарий ва амалий асослар
.
– Тошкент. 2020.
3.
Хамидов Б.Б.
Замонавий спорт технологиялари ва уларни амалиётга жорий
этиш
. //
“Жисмоний тарбия ва спорт” илмий-амалий журнали, 2023, №2, б.
44–49.
4.
Karpov V.L. Innovative Technologies in Sport Training
.
– Moscow: Sport
Academy Press, 2019.
5.
Dr.
Dish
Basketball
Shooting
Machine.
[Online
resource]
–
6.
Martens R. Successful Coaching
.
– Human Kinetics, 2012.
7.
Schmidt R.A., Wrisberg, C.A. Motor Learning and Performance: From Principles
to Application
.
– Human Kinetics, 2020.
8.
Рахматов А.Ж. Спорт психологияси: ўқув қўлланма
.
– Тошкент. 2019.
9.
Noah Basketball. [Online resource] –
https://www.noahbasketball.com
10.
Сиддиқов Ш.Р. Ёш баскетболчиларни тайёрлашда илмий-услубий
ёндашувлар
.
// “Ёш мутахассис” журнали, 2022, №3, б. 21–26.
