T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
65-son_1-to’plam_Iyul-2025
128
ISSN:3030-3613
O‘ZBEK XALQ CHOLG‘ULARI ORKESTRINING YAKKAXON
IJROCHILARI VA ULARNING MAHORATI
Paxtaobod tumani madaniyat qishlog‘i
29-umumta’lim maktabi musiqa madaniyati
fani o‘qituvchisi
Xolmatova Gulnoza Ulug‘bekobna
ANNOTATSIYA
Maqola o‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrlarida (O‘XCHO) yakkaxon ijrochilarning
o‘rnini, ularning ijro mahorati va ijodiy faoliyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda
yakkaxon ijrochilarning orkestrdagi roli, ularning repertuar tanlash mezonlari, ijro
uslublari va mahorat sirlari tahlil qilinadi. Shuningdek, yakkaxon ijrochilarning
o‘zbek milliy musiqasini saqlash va rivojlantirishdagi hissasi, ularning yosh
avlodlarga ta'siri ham ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot davomida O‘XCHOning yakkaxon
ijrochilarini qo‘llab-quvvatlash va ularning mahoratini oshirishning muhimligi
ta'kidlanadi.
Kalit so‘zlar:
O‘zbek xalq cholg‘ulari orkestri, yakkaxon ijrochi, ijro mahorati,
milliy musiqa, repertuar, cholg‘u, ijod, virtuozli
ANNOTATION
This article focuses on the role of soloists in Uzbek folk instrument orchestras
(UFI), their performance skills, and creative activities. It analyzes the role of soloists
in the orchestra, their repertoire selection criteria, performance styles, and secrets of
mastery. The article also examines the contribution of soloists to the preservation and
development of Uzbek national music and their impact on the younger generation. The
research emphasizes the importance of supporting soloists of UFI and improving their
skills.
Keywords:
Uzbek folk instrument orchestra, soloist, performance skill, national
music, repertoire, instrument, creativity, virtuosity.
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ta'kidlaganidek, "Milliy
san'atimiz – xalqimizning bebaho xazinasi, ma'naviy olamining yorqin ifodasidir".
O‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrlari (O‘XCHO) o‘zbek milliy musiqa merosini asrab-
avaylash va rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Orkestrlarning yakkaxon ijrochilari
esa ushbu merosni yangi avlodlarga yetkazishda katta mas'uliyatni o‘z zimmasiga
oladi. Ular o‘zining betakror ijro mahorati, virtuozligi va musiqiy sezgirligi bilan
orkestrga alohida joziba bag‘ishlaydi. Maqsad – O‘zbek xalq cholg‘ulari
orkestrlarining yakkaxon ijrochilarini ilmiy jihatdan tahlil qilish, ularning mahorat
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
65-son_1-to’plam_Iyul-2025
129
ISSN:3030-3613
sirlarini ochish, ijodiy qirralarini yoritish va milliy musiqaga qo‘shgan hissasini
baholash. g‘
MUHOKAMA VA NATIJALAR
O‘zbek xalq cholg‘ulari va ularning ijrochilariga oid ko‘plab ilmiy tadqiqotlar
mavjud. O‘zbekistonlik olimlar A.Petrosyan, N.Mullayev, M.Rahimov va boshqalar
ushbu mavzuga oid qimmatli asarlar yaratgan. Ushbu tadqiqotlarda o‘zbek xalq
cholg‘ularining tarixi, tuzilishi, ijrochilik uslublari batafsil o‘rganilgan. Biroq, orkestr
yakkaxon ijrochilarining mahorati, repertuar tanlash mezonlari va ijodiy faoliyati
masalalari yetarlicha yoritilmagan. Tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
Tarixiy-qiyosiy metod: Yakkaxon ijrochilikning tarixiy rivojlanishini o‘rganish
va boshqa mamlakatlar tajribasi bilan qiyoslash.
Tahlil va sintez metodi: Yakkaxon ijrochilarning repertuari, ijro uslublari va
mahorat sirlarini tahlil qilish va umumlashtirish.
Intervyu metodi: Orkestr yakkaxon ijrochilari, dirijyorlar va san'atshunoslar
bilan suhbatlashish.
Kuzatish metodi: Konsertlar va repetitsiyalarni kuzatish orqali yakkaxon
ijrochilarning ijro mahoratini baholash.
O‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrining yakkaxon ijrochilarining o‘rni va roli. O‘zbek
xalq cholg‘ulari orkestrida yakkaxon ijrochilar muhim o‘rin tutadi. Ular orkestrning
"yuzi" bo‘lib, o‘zining virtuoz ijrosi bilan orkestrga alohida joziba bag‘ishlaydi.
Yakkaxon ijrochilar orkestrning asosiy cholg‘ularida (dutor, tanbur, rubob, nay,
surnay, doira va boshqalar) mahorat bilan ijro etadi.
Yakkaxon ijrochilarning vazifalari quyidagilardan iborat:
Yuqori saviyadagi ijro mahoratini namoyish etish: Yakkaxon ijrochilar o‘z
cholg‘usida virtuozlik darajasida ijro eta olishi kerak.
Repertuarni boyitish: Yakkaxon ijrochilar orkestr repertuariga yangi asarlar
kiritishda faol ishtirok etadi.
Yosh avlodlarga o‘rnak bo‘lish: Yakkaxon ijrochilar o‘zining ijro mahorati va
ijodiy faoliyati bilan yosh musiqachilarga o‘rnak bo‘ladi.
Yakkaxon ijrochilarning mahorat sirlari va ijodiy qirralari. O‘zbek xalq cholg‘ulari
orkestrining yakkaxon ijrochilarining mahorat sirlari quyidagilardan iborat:
Cholg‘uni mukammal bilish: Yakkaxon ijrochi o‘z cholg‘usining barcha texnik
imkoniyatlarini bilishi va ulardan mahorat bilan foydalana olishi kerak.
1
Musiqiy sezgirlik: Yakkaxon ijrochi musiqani chuqur his qila olishi va uni o‘z
ijrosida aks ettira olishi kerak.
Ijro uslubining o‘ziga xosligi: Yakkaxon ijrochi o‘zining betakror ijro uslubiga
ega bo‘lishi kerak.
1
Petrosyan A. O'zbek xalq cholg'ulari. – Toshkent: O'qituvchi, 1975.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
65-son_1-to’plam_Iyul-2025
130
ISSN:3030-3613
Doimiy izlanish: Yakkaxon ijrochi doimo yangi bilimlarni o‘zlashtirishi va o‘z
mahoratini oshirib borishi kerak.
Yakkaxon ijrochilarning ijodiy qirralari quyidagilardan iborat:
Repertuar tanlash: Yakkaxon ijrochi o‘z repertuarini o‘zining ijro uslubiga mos
ravishda tanlashi kerak.
Aranjirovka: Yakkaxon ijrochi o‘zining ijrosiga mos ravishda asarlarga
o‘zgartirishlar kiritishi mumkin.
Improvizatsiya: Yakkaxon ijrochi o‘z ijrosida improvizatsiya elementlaridan
foydalanishi mumkin.
O‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrlarining yakkaxon ijrochilari o‘zbek milliy
musiqasini saqlash va rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ular o‘zining betakror ijro
mahorati, virtuozligi va musiqiy sezgirligi bilan orkestrga alohida joziba bag‘ishlaydi
2
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, O‘XCHOning yakkaxon ijrochilarini qo‘llab-
quvvatlash va ularning mahoratini oshirish uchun quyidagi yo‘nalishlarda ish olib
borish zarur:
Iqtidorli yoshlarni aniqlash va qo‘llab-quvvatlash: Musiqa maktablari va
kollejlarida iqtidorli yoshlarni aniqlash va ularga yakkaxon ijrochilik bo‘yicha ta'lim
berish.
Mahorat darslari tashkil etish: Tajribali yakkaxon ijrochilar tomonidan yosh
musiqachilar uchun mahorat darslari tashkil etish.
Xalqaro festivallarda ishtirok etish: Yakkaxon ijrochilarning xalqaro
festivallarda ishtirok etishini ta'minlash va ularning tajriba almashishiga imkon
yaratish.
XULOSA
O‘zbek xalq cholg‘ulari orkestrlarining yakkaxon ijrochilari O‘zbekiston
madaniyatining muhim qismidir. Ular o‘z konsertlari orqali milliy musiqa merosini
saqlash, rivojlantirish va targ‘ib qilishda muhim rol o‘ynaydi. Yakkaxon ijrochilarni
qo‘llab-quvvatlash va ularning mahoratini oshirish – kelajak avlodlar oldidagi muhim
vazifadir. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ta'kidlaganidek: "Biz o‘z
san'atkorlarimizni qadrlashimiz, ularni har tomonlama qo‘llab-quvvatlashimiz kerak.
Chunki san'atkorlar – millatning faxri, uning ma'naviy qudratidir".
REFERENCES:
1.
Mirziyoyev Sh.M. "O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha
harakatlar strategiyasi". – Toshkent: O‘zbekiston, 2017.
2.
Mullayev N. O‘zbek musiqasi tarixi. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992.
3.
Rahimov M. O‘zbek maqomlari. – Toshkent: Sharq, 2006.
2
Mullayev N. O'zbek musiqasi tarixi. – Toshkent: O'zbekiston, 1992.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
65-son_1-to’plam_Iyul-2025
131
ISSN:3030-3613
4.
Petrosyan A. O‘zbek xalq cholg‘ulari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1975.
5.
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. Toshkent, 2000-2005.
6.
Botirova X.T. In the practice of instrumental performance, students are taught to
think independently and formation of features of creativity // MIDDLE
EUROPEAN SCIENTIFIC BULLETIN ISSN 2694-9970 118 Middle European
Scientific Bulletin, Volume 33. -P. 52-58.
7.
Botirova X.T. Scientific and theoretical views of central asian thinkers in music //
Procedia of Theoretical and Applied Sciences Volume 4 | Feb 2023 ISSN: 2795-
5621.Available:http://procedia.online/index.php/applied/index. -P. 54-59.
8.
Botirova X.T. The Role of Pop Art in the Education of Students-Youth in the Spirit
of Morality and Patriotism // Web of Scholars: Multidimensional Research Journal
(MRJ) Volume: 01 Issue: 07 | 2022 ISNN: (2751-7543)
. -P. 87-
90.
9.
Botirova X.T. Activities of the "History and Criticism of Music" Department
During the Years of Independence // MIDDLE EUROPEAN SCIENTIFIC
BULLETIN ISSN 2694-9970 118 Middle European Scientific Bulletin, Volume 33
| Feb-2023
https://cejsr.academicjournal.io
10.
Botirova
X.T.
Aram
xachaturian
ijodida
balet
janr
//
“Лучшие интеллектуалнo‘е исследования” Част-9_ Том-1_ Ноябр -
2023./http://web-journal.ru/ -B. 119-124.
11.
Botirova X.T. Cholg‘u ijrochiligi tarixini tarbiyaviy ahamiyati // Yangi O‘zbekiston
taraqqiyotida tadqiqotlarni o‘rni va rivojlanish omillari. 1-to‘plam Noyabr-2023. -
B. 106-110.
