T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
173
ISSN:3030-3613
TISH KARONKALARNING INSON ORGANIZMI UCHUN ZARARLI VA
QULAY TOMONLARI
Alfraganus Universiteti, Tibbiyot fakulteti,
Stomatologiya yo‘nalishi 3-kurs talabasi
Uktamova Shaxnozabonu
Annotatsiya
Mazkur ilmiy maqolada tish karonkalarning (qoplamalarning)
inson organizmi uchun foydali va salbiy jihatlari ilmiy nuqtai nazardan yoritilgan.
Karonkalar tish estetikasi va funksiyasini tiklashda muhim vosita bo‘lib, ular turli
materiallardan — metall, keramika, zirkoniy va kompozitlardan tayyorlanadi. Shu
materiallarning organizm bilan biologik muvofiqligi, allergik reaksiyalar, korroziya,
estetik samaradorlik va xizmat muddati asosida baholanishi tahlil qilingan. Maqolada,
shuningdek, stomatologik materiallarni tanlashda bemorning umumiy sog‘ligi, yoshi,
allergiyaviy holati va shaxsiy gigiyena odatlari hisobga olinishi kerakligi ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar:
Tish karonkasi, stomatologik material, biologik muvofiqlik,
allergik reaksiyalar, estetik stomatologiya, organizmga ta’sir.
Stomatologiyada tish karonkalarining qo‘llanilishi yillar davomida ortib
bormoqda. Bu qoplamalar, asosan, singan, emallari yemirilgan yoki og‘ir karioz
jarayonlar ta’sirida zaiflashgan tishlarni tiklashda qo‘llaniladi. Bugungi kunda ularning
tibbiy va estetik jihatdan samarali turlari mavjud bo‘lsa-da, ba’zi hollarda sog‘liq
uchun salbiy ta’sir ko‘rsatishi ham mumkin. Ushbu maqolada karonkalar inson
organizmiga qanday ta’sir qilishini tibbiy asosda ko‘rib chiqamiz. Tish karonkalarning
turlari va qulay jihatlari Tish karonkalar quyidagi asosiy turlarga bo‘linadi: Metall
karonkalar (oltin, xrom-kobalt, nikel); Keramika karonkalar; Zirkoniy asosidagi
karonkalar; Metall-keramika karonkalar; Kompozit materialli karonkalar.
Qulay tomonlari estetik ko‘rinish: Keramika va zirkoniy karonkalar tabiiy tish
rangiga yaqin bo‘lib, estetik talablarni to‘liq qondiradi.
Mustahkamlik: Metall va zirkoniy asosli karonkalar kuchli chaynash
bosimlariga bardosh beradi.
Og‘riqsiz qo‘llanilishi: Zamonaviy anesteziya vositalari yordamida karonka
o‘rnatish jarayoni bemor uchun qulay kechadi. Tish funksiyalarining tiklanishi:
Chaynash, talaffuz va ko‘rinish normal holatga qaytadi.
Tish karonkalarning zararli jihatlari ;Allergik reaksiyalar ayrim metall
karonkalar, ayniqsa nikel va kobalt asosidagilar, organizmda allergik reaksiyalar
(qichishish, yallig‘lanish, og‘iz bo‘shlig‘ida toshma) chaqirishi mumkin. Biologik
nozik muvofiqlik Har bir inson organizmi turli moddalarga individual sezuvchanlikka
ega. Karonkalar organizm bilan mos kelmasa, uzoq muddatli yallig‘lanish va immun
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
174
ISSN:3030-3613
javob chaqiradi. Korroziya va toksik ta’sir Ayrim metall aralashmalar og‘izdagi tupuk
bilan reaksiyaga kirishib, metall ionlarining ajralishiga, ya’ni korroziyaga olib keladi.
Bu moddalarning yutilishi orqali organizmga toksik ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Gigiyenik muammolar Yomon o‘rnatilgan yoki sifatsiz karonkalar tish va milk orasida
bakteriyalar yig‘ilishiga olib keladi, bu esa perikoronit, gingivit yoki periodontit kabi
kasalliklarni keltirib chiqaradi. Tish karonkalarni tanlashda e’tiborli jihatlar
Materialning biologik xavfsizligi (sertifikatlangan va testdan o‘tgan bo‘lishi kerak);
Bemorning sog‘lig‘i va allergik holati (shaxsiy tekshiruvlar asosida); Gigiyena va
parvarish (to‘g‘ri parvarish qilinmasa, karonkalar ostida kariyes rivojlanishi mumkin);
Estetik talablar (tish joylashuvi, bemorning kasb yoki ijtimoiy faolligi); Klinik tajriba
(stomatolog tanlagan materialning xizmat muddati bo‘yicha bilimli bo‘lishi zarur).
Xulosa:
Tish karonkalar stomatologiyada eng muhim vositalardan biri bo‘lib,
ular nafaqat tishning tashqi ko‘rinishini tiklaydi, balki chaynash, talaffuz va o‘z-o‘ziga
ishonchni tiklashga ham xizmat qiladi. Biroq, ularning noto‘g‘ri tanlanishi yoki sifatsiz
o‘rnatilishi sog‘liq uchun jiddiy muammolar keltirib chiqarishi mumkin. Shuning
uchun har bir holatda individual yondashuv va sifatli material tanlovi muhim ahamiyat
kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Shodmonov A. A., “Stomatologik materialshunoslik asoslari”, Toshkent, 2020. 2.
World Health Organization (WHO), “Biocompatibility of Dental Materials”,
Geneva, 2019.
2.
Xolmirzaev Sh. R., “Og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklari”, Samarqand, 2021.
3.
IARC Monographs, “Metallic Compounds and Human Health”, International
Agency for Research on Cancer, 2020.
4.
Gafurova Z. N., “Tish protezlashda allergik holatlar”, Buxoro, 2022.
