T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
307
ISSN:3030-3613
TURKIY DUNYO: TURIZM PRIZMASI ORQALI HAMKORLIK
HAKIMOV AKBAR
Annotatsiya.
Ushbu maqolada turkiy davlatlar o‘rtasidagi turizm sohasidagi
hamkorlikning iqtisodiy va madaniy ahamiyati keng yoritilgan. Turizmning
rivojlanishi nafaqat davlatlar o‘rtasidagi madaniy almashuvlarni kuchaytiradi, balki
iqtisodiyotni mustahkamlashga ham xizmat qiladi. Maqolada turkiy davlatlarning
umumiy madaniy merosi va tarixiy yodgorliklari asosida davlatlararo turizm
sohasidagi hamkorlik istiqbollari, infratuzilma, xalqaro tashkilotlarning o‘rni va
turistik dasturlarni amalga oshirish muhimligi tahlil qilinadi. Turizmning umumiy
manfaatlarni ko‘zlagan holda rivojlanishi va kelajakdagi hamkorlik imkoniyatlari
ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Turizm, turkiy dunyo, iqtisodiy hamkorlik, madaniy meros,
infratuzilma, xalqaro tashkilotlar, qo‘shma loyihalar, ekologik turizm.
Аннотация.
В данной статье широко освещается экономическое и
культурное значение сотрудничества в сфере туризма между тюркскими
государствами. Развитие туризма не только способствует усилению культурных
обменов между государствами, но и служит укреплению экономики. В статье
анализируются перспективы межгосударственного сотрудничества в сфере
туризма на основе общего культурного наследия и исторических памятников
тюркских государств, а также роль инфраструктуры, международных
организаций и важность реализации туристических программ. Рассматривается
развитие туризма в целях достижения общих интересов и возможности для
будущего сотрудничества.
Ключевые слова:
Туризм, тюркский мир, экономическое сотрудничество,
культурное
наследие,
инфраструктура,
международные
организации,
совместные проекты, экологический туризм.
Abstract.
This article highlights the economic and cultural significance of
tourism cooperation among Turkic states. The development of tourism not only
strengthens cultural exchanges between countries but also contributes to economic
growth. The article analyzes the prospects for interstate tourism cooperation based on
the shared cultural heritage and historical monuments of Turkic states, as well as the
role of infrastructure, international organizations, and the importance of implementing
tourism programs. The development of tourism with a focus on common interests and
opportunities for future cooperation are examined.
Keywords:
Tourism, Turkic world, economic cooperation, cultural heritage,
infrastructure, international organizations, joint projects, eco-tourism.
Kirish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
308
ISSN:3030-3613
Turkiy davlatlar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik ko‘p asrlar davomida umumiy
tarixiy ildizlar, madaniy qadriyatlar va geosiyosiy aloqalar bilan bog‘langan. Bunday
umumiylik turizm sohasida ham o‘z aksini topgan, chunki turizm nafaqat iqtisodiy
foyda keltiradi, balki madaniy almashuvlarni rivojlantirishda ham muhim vosita
hisoblanadi. Turizm orqali turkiy davlatlar o‘z milliy qadriyatlari, urf-odatlari va
tarixiy merosini dunyo miqyosida targ‘ib etish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Bu esa
o‘z navbatida xalqaro do‘stlik va madaniy integratsiyani mustahkamlaydi.
Turizmning iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy jihatlariga alohida e’tibor qaratish
turkiy davlatlar o‘rtasidagi hamkorlikning asosiy omili bo‘lib qolmoqda. Ushbu
maqolada turkiy dunyo davlatlarining turizm sohasidagi hamkorlikka intilishi va turli
qo‘shma dasturlar orqali bu jarayonni rivojlantirish imkoniyatlari batafsil tahlil
qilinadi.
Turizmning iqtisodiy hamkorlikdagi o‘rni
Turizm bugungi kunda turkiy davlatlar iqtisodiyoti uchun muhim
yo‘nalishlardan biriga aylanmoqda. Jahon sayyohlik tashkiloti (UNWTO)
ma'lumotlariga ko‘ra, turizm jahon iqtisodiyotining sezilarli qismiga ta'sir etuvchi
asosiy sektorlar qatorida turadi. Dunyo bo‘ylab har yili sayohat qiluvchi turistlar
sonining ortib borishi bu sohaning iqtisodiy ahamiyatini oshirmoqda
1
.
Turkiy davlatlar, xususan, O‘zbekiston, Qozog‘iston, Ozarbayjon va Turkiya
o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlikda turizm muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekiston va
Qozog‘iston o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlik natijasida sayyohlar oqimini oshirishga
erishildi . O‘zbekistondagi Samarqand, Buxoro, Shahrisabz kabi tarixiy shaharlar
ko‘plab xorijlik sayyohlar uchun qiziqarli yo‘nalishlar bo‘lib xizmat qilmoqda. Xuddi
shunday, Qozog‘istonning Olmaota shahri yaqinidagi tog‘li dam olish maskanlari ham
mintaqa iqtisodiyotiga sezilarli hissa qo‘shmoqda.
Turizm sohasida o‘zaro investitsiyalarni jalb qilish va infratuzilmani
rivojlantirish orqali turkiy davlatlar o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlik yanada
kengaymoqda. Misol uchun, Turkiya tomonidan amalga oshirilayotgan qo‘shma
turistik loyihalar Qirg‘iziston, Ozarbayjon va O‘zbekiston kabi davlatlarda yangi dam
olish maskanlarining qurilishiga hissa qo‘shmoqda . Bunday investitsiyalar turkiy
davlatlar o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlikning strategik ahamiyatini oshiradi.
Madaniy meros va turizm almashinuvi
Turkiy xalqlar boy madaniy merosga ega bo‘lib, bu ularning milliy o‘ziga
xosligi va tarixini aks ettiradi. Ushbu madaniy meros turizm sohasida ham juda muhim
o‘rin tutadi. UNESCOning Jahon merosi ro‘yxatiga kirgan turkiy davlatlardagi
madaniy va tarixiy yodgorliklar nafaqat milliy, balki xalqaro ahamiyatga ega bo‘lib,
ko‘plab turistlar uchun jozibador joylar hisoblanadi .
1
Jahon sayyohlik tashkiloti (UNWTO) – Turizmning global iqtisodiy ahamiyati.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
309
ISSN:3030-3613
Samarqand, Buxoro, Xiva kabi tarixiy shaharlar O‘zbekistonning qadimiy
madaniyati va me'morchilik san'atini aks ettiruvchi noyob maskanlardir. Ular nafaqat
turkiy davlatlardan, balki boshqa mamlakatlardan ham keluvchi turistlar uchun katta
qiziqish uyg‘otmoqda. Shu bilan birga, Ozarbayjondagi Sheki shahri,
Turkmanistondagi qadimiy Merov shahri ham UNESCO ro‘yxatiga kiritilgan bo‘lib,
turizmning rivojlanishida muhim o‘rin tutadi
2
.
Turizm orqali madaniy almashuvlar kuchayib, davlatlar o‘rtasidagi
munosabatlar mustahkamlanadi. Turizmning milliy qadriyatlar va madaniy boyliklarni
targ‘ib qilish vositasi sifatida o‘rni katta bo‘lib, xalqaro do‘stlik rishtalarini
mustahkamlashga xizmat qiladi.
Turizm infratuzilmasini rivojlantirishdagi hamkorlik
Turizm sohasidagi infratuzilmani rivojlantirish turkiy davlatlar uchun muhim
ustuvor yo‘nalish hisoblanadi. Infratuzilma turizmning samarali rivojlanishi uchun
asosiy omil bo‘lib, bu yo‘nalishda transport, mehmonxona xizmatlari va boshqa xizmat
ko‘rsatish sohalarini rivojlantirish zarur. Turk Kengashi a'zolari tomonidan o‘tkazilgan
anjumanlarda turizm infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha qo‘shma investitsiyalar,
loyihalar va strategiyalar ishlab chiqilishi belgilab o‘tildi .
O‘zbekiston va Turkiya o‘rtasidagi qo‘shma turistik dasturlar orqali Toshkent
va Istanbul o‘rtasidagi aviaqatnovlar kengaytirildi. Bu orqali sayohatchilar oqimi
yanada ortib, turizm infratuzilmasiga talab oshmoqda
3
. O‘zbekistonning qadimiy
shaharlari bilan tanishishni istagan turistlar uchun yangi mehmonxonalar va dam olish
maskanlari barpo etilmoqda. Bu esa turizm sohasida qo‘shma loyihalarning
muvaffaqiyatini ta'minlaydi .
Shuningdek, Ozarbayjon va Qozog‘iston o‘rtasida xalqaro ko‘rgazmalar tashkil
etish orqali turizm infratuzilmasini rivojlantirish maqsad qilib qo‘yilgan. ISESCO kabi
xalqaro tashkilotlarning ishtiroki bilan turizm sohasidagi infratuzilmaviy loyihalarni
qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish bo‘yicha bir qator muhim dasturlar amalga
oshirilmoqda .
Xalqaro hamkorlik va yangi turistik yo‘nalishlar
Turkiy davlatlar o‘rtasidagi turizm sohasidagi xalqaro hamkorlik yanada
kengayib, yangi turistik yo‘nalishlar ochilishiga xizmat qilmoqda. O‘zaro qo‘shma
loyihalar, xalqaro anjumanlar va turizm ko‘rgazmalari turkiy davlatlarning turistik
salohiyatini xalqaro miqyosda targ‘ib qilishda muhim o‘rin tutmoqda .
Masalan, O‘zbekistonda Samarqand va Buxorodagi qadimiy yodgorliklar,
Qirg‘izistondagi Issiqko‘l, Qozog‘istondagi Chimbulak kabi turistik maskanlar nafaqat
turkiy davlatlar, balki butun dunyo sayyohlari uchun katta qiziqish uyg‘otmoqda.
2
UNESCO Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan yodgorliklar – Madaniy meros va turizm.
3
Turk Kengashi anjumanlari – Turizm infratuzilmasini rivojlantirish.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
310
ISSN:3030-3613
Yangi turistik yo‘nalishlarni rivojlantirish orqali turkiy davlatlar o‘z turistik
imkoniyatlarini
yanada
kengaytirmoqda.
Shu
ma'noda
ekologik
turizm,
sog‘lomlashtirish turizmi va tarixiy yodgorliklar asosidagi turizmning rivojlanishi
diqqatga sazovor. Bu yo‘nalishlar orqali davlatlar o‘rtasidagi hamkorlik yanada
mustahkamlanadi va umumiy turistik dasturlar tashkil etiladi.
Ekoturizmning ahamiyati
Ekologik turizm (ekoturizm) turkiy davlatlarda so‘nggi yillarda katta qiziqish
uyg‘otayotgan yo‘nalishlardan biridir. Ushbu turizm shakli tabiiy muhitni asrash va
unga zarar yetkazmaslik orqali sayohatchilarga yangi imkoniyatlar yaratadi.
Qirg‘izistondagi tog‘li hududlar, Qozog‘istondagi sayohatlar va O‘zbekistonning
tabiiy zaxiralari ekologik turizm uchun muhim yo‘nalish hisoblanadi .
O‘zbekistonning Buxoro viloyatida joylashgan Ekologik turizm markazlari
sayohatchilarga milliy qadriyatlar va ekologik turizmning mohiyatini o‘rganish
imkonini beradi. Shuningdek, Turkiyaning Kapadokiya hududidagi ekoturizm,
Ozarbayjondagi Qobustan yodgorliklari kabi maskanlar sayohatchilar uchun
jozibadorligi bilan ajralib turadi
4
. Ekoturizm orqali turkiy davlatlar tabiatini himoya
qilishga qaratilgan sa'y-harakatlar ham yanada rivojlanmoqda .
Turizm hamkorligi va kelajakdagi imkoniyatlar
Turkiy davlatlarning turizm sohasida xalqaro miqyosda hamkorlik qilishga
bo‘lgan intilishlari turizmni rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Turk
Kengashi (Turkic Council) doirasida o‘tkazilayotgan xalqaro tadbirlar turizm
sohasidagi hamkorlikni mustahkamlamoqda. Bu yo‘nalishda turizm bilan bog‘liq
yangi texnologiyalarning joriy qilinishi, turistik axborot tizimlarining rivojlanishi va
onlayn rezervatsiya tizimlarining kengaytirilishi ham e'tiborga loyiqdir .
Kelajakda turkiy davlatlar o‘rtasida qo‘shma turistik dasturlar orqali yangi
yo‘nalishlar, innovatsion xizmatlar va yangi infratuzilmalar yaratilishi kutilmoqda. Bu
esa nafaqat turizm sohasini yanada rivojlantiradi, balki davlatlar o‘rtasidagi madaniy
va iqtisodiy aloqalarni yanada kuchaytiradi. O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston,
Turkiya va Ozarbayjon o‘rtasidagi turistik hamkorlik kelajakda yanada kengayishi
mumkin .
Xulosa
Turkiy davlatlar o‘rtasidagi turizm sohasidagi hamkorlik nafaqat iqtisodiy
rivojlanish uchun, balki madaniy almashuv va xalqaro do‘stlik rishtalarini
mustahkamlash uchun muhimdir. Ushbu maqolada turizmning iqtisodiy hamkorlikdagi
o‘rni, madaniy meros va turizm almashinuvi, infratuzilmani rivojlantirish hamda
xalqaro hamkorlikning turizmda tutgan o‘rni batafsil yoritildi. Turizm sohasida
4
ISESCO – Turizm sohasidagi xalqaro hamkorlik.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
311
ISSN:3030-3613
qo‘shma loyihalar orqali yangi imkoniyatlar yaratilmoqda va turkiy davlatlar
o‘rtasidagi turistik salohiyat kelgusida yanada rivojlanishi kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Jahon sayyohlik tashkiloti (UNWTO) – Turizmning global iqtisodiy ahamiyati.
2.
UNESCO Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan yodgorliklar – Madaniy meros va
turizm.
3.
Turk Kengashi anjumanlari – Turizm infratuzilmasini rivojlantirish.
4.
ISESCO – Turizm sohasidagi xalqaro hamkorlik.
