T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
71
ISSN:3030-3613
O’ZBEKISTONDA TRANSPORT TIZIMINING RIVOJLANGANLIK
DARAJASI VA UNING HUDUDIY XUSUSIYATLARI
Buxoro Davlat Pedagogika instituti
Aniq va tabiiy fanlar fakulteti Geografiya va
Iqtisodiy bilim asoslari yo’nalishi talabasi
G’aybullayeva Nargiza
Annotatsiya:
Ushbu maqola O'zbekiston Respublikasida transport tizimining
rivojlanganlik darajasi va uning hududiy xususiyatlarini tahlil qiladi. Maqolada
transport infratuzilmasining holati, asosiy transport turlarining (temir yo'l, avtomobil,
havo va quvur transporti) hududiy taqsimlanishi va ularning iqtisodiy ahamiyati ko'rib
chiqiladi. Shuningdek, transport tizimining rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillar,
mavjud muammolar va ularni hal etish yo'llari o'rganiladi.
Maqolada O'zbekistonning turli hududlarida transport infratuzilmasining
rivojlanganlik darajasi, transport xizmatlarining sifati va aholining transportga bo'lgan
talabi tahlil etiladi. Tog'li va cho'l hududlarida transport aloqalarini ta'minlash
masalalari, transport koridorlarining hududiy tuzilishi va ularning iqtisodiy o'sishga
ta'siri baholanadi. Transport sohasida raqamlashtirish, innovatsion texnologiyalarni
joriy etish va logistika xizmatlarini rivojlantirishning hududiy jihatlari yoritiladi.
Kalit so’zlar
: O'zbekiston, transport tizimi, transport infratuzilmasi, hududiy
xususiyatlar, transport aloqalari, transport koridorlari, transport xizmatlari, logistika,
rivojlanish, hududiy nomutanosibliklar
.
KIRISH:
O'zbekiston Markaziy Osiyoning markazida joylashganligi transport
koridorlari uchun qulay sharoit yaratadi.Iqtisodiyotning o'sishi transport xizmatlariga
talabni oshiradi. Aholi sonining o'sishi va shaharlashuv esa transport tizimiga
yuklamani oshirishga sabab bo’ladi.Transport infratuzilmasiga investitsiyalar transport
tizimining rivojlanishini ta'minlaydi.Transport sohasini tartibga solish va
rivojlantirishga qaratilgan davlat siyosati transport tizimining rivojlanishiga ta'sir etadi.
O'zbekiston transport tizimi temir yo'llar, avtomobil yo'llari, havo yo'llari va quvur
transportidan iborat bo'lib, mamlakat iqtisodiyotining muhim qismi hisoblanadi.
Transport tizimining rivojlanganlik darajasi va hududiy xususiyatlari O'zbekistonning
geografik joylashuvi, iqtisodiyoti va demografiyasi bilan bog'liq.
Asosiy qism:
Oʻzbekistonda transport sohasi 1990 yilarda endi rivojlanish pallasida boʻlgan,
Oʻzbekistonning ilk mustaqillik yillarida bu koʻrsatkichlar saqlanib turdan. 2000-
yillardan boshlab havo transportida, transportning boshqa sohalarida tub isloxatlar
oʻtkazila boshlangan. Ayniqsa temir-yoʻl sohasida katta oʻzgarishlar amalga oshirildi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
72
ISSN:3030-3613
Toshkent-Samarqand tezyurar temir yoʻli
qurilishini misol qilib olish mumkin.
Temir yoʻl sohasi
2019-yilgi malumotlarga koʻra Oʻzbekistonda jami boʻlim temir yoʻllarning
umumiy uzunligi 7400 km dan ortiqni tashkil etadi va bu uzunlikdagi temir yoʻllarning
1300 kmga yaqin qismi elektrlashtirilgan hisoblanadi. Oʻzbekiston Respulikasi koʻp
tarmoqli temir yoʻl lineasini deyarli barcha tarmoqlari Toshkent shahri bilan
bogʻlangan. Oʻzbekiston temir yoʻl tizimida Oʻrta Osiyodagi qoʻshni davlatlar bilan
temir yoʻl aloqa yoʻnalishlari bogʻlangan. Jumladan, Qozoqiston, Qirgʻiziston,
Afgʻoniston, Tojikiston, Turkmaniston bilan temir yoʻl aloqa linealari mavjud.
Oʻzbekiston temir-yoʻl linealari tarixidagi katta voqealrdan biri
Samarqand tezyurar temir yoʻli
qurilishi va ochilishi boʻlgan.Mazkur tezyurar temir
yoʻl
lineasi
2011-yili
foydalanishga
aksiyadorlik kompaniyasi asosiy kompaniya hisoblanadi. Yevropaning
koʻpgina shaharlari bilan temir yoʻl aloqalari mavjud, masalan, Moskva, Kiyev, Ufa,
Chelyabinsk, Penza, San Peterburg. Qozoqistonning Olmota shahri orqali Xitoy Xalq
Respublikasiga ham oʻtish imkoni mavjud.
Toshkent shahrida joylashgan Toshkent metrosi Oʻrta osiyodagi yagona metro
hisoblanadi. U jami boʻlib 50 ta bekat mavjud.
Avtomobil yoʻllari
Oʻzbekiston Respublikasi hududida 2005-yilgi malumotlarga muofiq 84000 km
yoʻllar mavjud ularning 72 km qismiga yangi tekis asfalt yotqizilgan. Bu yoʻllarning
asosiy qismi Toshkent shahri tashqarisida va viloyatlarda hisoblanadi. Qamchiq
dovoni, avtomobil yoʻllari miqiyosida juda katta ahamyatga ega, chunki u
Toshketni
bilan bogʻlaydi. Dovonining balandligi 3000 kmga boradi
va unda yengil va ogʻir yuk avtomobillari bemalol yura oladi.
Toshkent shahrini Qashqadaryo va Surxondaryo bilan bogʻlovchi muhim yoʻl
2006-yilda taʼmirdan chiqarilgan va
yoʻlning eniga kengaytirilgan.Toshkent shahri oʻrab turadigan Toshkent katta halqa
yoʻlining uznligi 70 kmni tashkil etadi va u doimiy tarzda taʼmirlanib turadi.Toshkent
va Samarqandni bogʻlab turadigan Toshkent-Samarqand katta avtomobil yoʻli 4
boʻlakli tekis yoʻllardan biri hisoblanadi. Uning uzunligi 300 km ni tashkil etadi.
Xulosa: O'zbekiston transport tizimi mamla kat iqtisodiyotining muhim qismi
bo'lib, hududiy xususiyatlarga ega. Transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish,
logistika xizmatlarini rivojlantirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali
O'zbekiston o'z transport tizimini yanada samarali va raqobatbardosh qila oladi.
Adabiyotlar:
1.
Abdurahmonov, Y. (2020). O'zbekiston transport tizimini rivojlantirishning
ustuvor yo'nalishlari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, (3), 12-25.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
73
ISSN:3030-3613
2.
Karimov, I. (2018). O'zbekistonning tashqi iqtisodiy faoliyatida transport
logistikasining roli. Biznes-ekspert, (4), 34-45.
3.
Rahimov, O. (2021). O'zbekistonning tranzit salohiyatini oshirish istiqbollari.
Markaziy Osiyo iqtisodiyoti, (2), 56-67.
4.
Mirzaev, M.N., & Xodjaev, J.X. (2022). Transport infratuzilmasini
rivojlantirishning mintaqaviy jihatlari. Iqtisodiyot va ta'lim, (1), 78-85.
