T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
122
ISSN:3030-3613
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA
TARBIYALANUVCHILARDA MILLIYLIKNI SHAKLLANTIRISH
USULLARI VA O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Qashqadaryo viloyati Yakkabogʻ tumani
14-DMTT Tarbiyachisi
Davronova Dildora Gʻaybullayevna
Annotatsiya
: Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarda
milliylikni shakllantirishning usullari va o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Milliy
tarbiyaning ahamiyati, uni amalga oshirishda xalq ertaklari, milliy o‘yinlar, san’at va
adabiyotdan foydalanish kabi samarali metodlar tahlil qilingan. Shuningdek,
bolalarning yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda milliy qadriyatlarni
singdirishning eng samarali yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Mazkur maqola maktabgacha
ta’lim muassasalari pedagoglari, metodistlar va ota-onalar uchun foydali bo‘lishi
mumkin.
Kalit so‘zlar:
Milliy tarbiya, maktabgacha ta’lim, xalq ertaklari, milliy o‘yinlar,
san’at, adabiyot, pedagogik metodlar, an’ana, urf-odatlar, vatanparvarlik.
Kirish
Milliy tarbiya har bir xalqning madaniyati, an’analari, urf-odatlari va
qadriyatlarini yosh avlod ongiga singdirish jarayonidir. Maktabgacha ta’lim bosqichi
bolaning dunyoqarashi va shaxs sifatida shakllanishida muhim ahamiyat kasb etadi.
Shu bois, milliylikni shakllantirish ushbu bosqichning asosiy vazifalaridan biridir.
Ushbu maqolada milliy tarbiyaning ahamiyati, uni amalga oshirish usullari
hamda maktabgacha yoshdagi bolalar uchun o‘ziga xos xususiyatlari haqida so‘z
yuritamiz.
Milliylikni shakllantirishning ahamiyati
Milliy tarbiya bola shaxsiyatining quyidagi jihatlarini shakllantirishga xizmat
qiladi:
1. Vatanparvarlik hissi – Ona yurtga mehr va sadoqat bilan qarashni o‘rgatadi.
2. O‘z madaniyatiga hurmat – Milliy meros, an’ana va urf-odatlarga nisbatan
hurmatni shakllantiradi.
3. O‘ziga ishonch – O‘z xalqining boy tarixi va madaniyatiga tayangan holda,
bola o‘zligini his etadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
123
ISSN:3030-3613
4. Ijtimoiy moslashuv – Jamoa ichida o‘zini tutish madaniyatini rivojlantiradi.
Maktabgacha ta’limda milliylikni shakllantirish usullari
Milliy tarbiyani amalga oshirishda turli pedagogik metodlar va vositalardan
foydalanish mumkin:
1. O‘yinlar va xalq ertaklari orqali milliylikni singdirish
Bolalar uchun eng ta’sirchan usullardan biri – milliy o‘yinlar va xalq
ertaklaridan foydalanishdir. Masalan:
“Oq terakmi, ko‘k terak” kabi xalq o‘yinlari bolalarda jamoaviylik, tezkor
fikrlash va harakat koordinatsiyasini rivojlantiradi.
Alisher Navoiy, Abdulla Qodiriy, Xo‘ja Nasriddin haqidagi ertak va hikoyalar
orqali bolalarga milliy qadriyatlar singdiriladi.
2. Milliy kiyim va an’analarni o‘rgatish
Bolalarni milliy kiyimlar bilan tanishtirish, ularning ma’nosini tushuntirish
orqali milliy o‘zlikni shakllantirish mumkin.
Milliy bayramlarni nishonlash (Navro‘z, Mustaqillik kuni, Sumalak tayyorlash
kabi) bolalarga xalq an’analarini o‘zida his qilish imkonini beradi.
3. Musiqa va milliy san’at orqali ta’lim berish
Milliy kuy va qo‘shiqlarni o‘rgatish orqali bolalar ona tili va madaniyatiga mehr
uyg‘otadi.
An’anaviy milliy cholg‘u asboblari (do‘mbira, rubob, karnay) bilan tanishtirish
milliy san’atga bo‘lgan qiziqishni oshiradi.
4. Ona tili va adabiyot orqali tarbiya berish
She’r va maqollar o‘rgatish bolalar nutqini rivojlantirish bilan birga, milliy
tafakkurni shakllantirishga yordam beradi.
Mashhur shoir va adiblarning bolalar uchun mos keladigan hikoyalaridan
foydalanish tavsiya etiladi.
5. Amaliy faoliyat va hunarmandchilik
Loydan idish yasash, gilam to‘qish, kashtachilik kabi hunarlar haqida tushuncha
berish bolalarning milliy merosga qiziqishini orttiradi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
124
ISSN:3030-3613
Qog‘ozdan milliy naqshlar bilan bezatilgan buyumlar yasash orqali milliy san’at
elementlari singdiriladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun o‘ziga xos xususiyatlar
Qiziqish asosida o‘rganish – Bolalar tabiatidan qiziquvchan bo‘lgani uchun
ularga milliy qadriyatlarni ertaklar, o‘yinlar orqali o‘rgatish samarali bo‘ladi.
Ko‘rgazmalilik tamoyili – Milliy liboslar, san’at asarlari va tarixiy suratlarni
ko‘rsatish orqali bilimlar yanada mustahkam o‘zlashtiriladi.
Ijodiy yondashuv – Bolalar o‘zlari milliy kiyimlarni chizish, milliy o‘yinlar
asosida yangi o‘yinlar o‘ylab topish orqali faollik ko‘rsatadi.
Takrorlash va davomiylik – Milliylikni shakllantirish bir martalik jarayon emas,
balki uzluksiz davom etishi kerak. Shu sababli, har kuni milliy qadriyatlarga oid kichik
mashg‘ulotlar o‘tkazish lozim.
Tarbiyachi kreativligining ahamiyati
Milliy tarbiyada tarbiyachining ijodiy yondashuvi quyidagi jihatlarda muhim
ahamiyatga ega:
1. Bolalar qiziqishini oshirish – Qiziqarli va o‘ziga xos metodlar milliy
qadriyatlarni o‘rganishni bolalar uchun zavqli jarayonga aylantiradi.
2. Tashabbuskorlikni rivojlantirish – Kreativ darslar bolalarning mustaqil
fikrlashi va ijodkorligini oshirishga yordam beradi.
3. Milliy o‘zlikni anglashga yordam berish – Bolalar milliy madaniyat bilan
yaqindan tanishib, o‘z xalqining qadriyatlariga hurmat bilan qarashni o‘rganadi.
4. Nutq va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish – Interfaol o‘yinlar, rolli sahna
ko‘rinishlari orqali bolalar milliy meros haqida bemalol so‘zlasha olishadi.
Milliy tarbiyada tarbiyachining kreativ yondashuvlari
1. O‘yinli yondashuv
Tarbiyachi milliy qadriyatlarni o‘rgatishda o‘yin elementlarini joriy etishi kerak.
Masalan:
“Qadriyat topish” o‘yini – Tarbiyachi bolalarga milliy qadriyatlar haqida
topishmoqlar beradi va ular javob topishga harakat qilishadi.
“Kim tez topadi?” – Tarbiyachi bolalarga milliy buyumlar yoki kiyimlar
rasmlarini berib, ularning nomi va vazifasini aniqlashga undaydi.
2. Rolli o‘yinlar va sahnalashtirish
Tarbiyachi milliy ertak va afsonalardan sahna ko‘rinishlarini tashkil qiladi.
Masalan, “Zumrad va Qimmat”, “Boy bo‘lishni istagan dehqon” kabi ertaklarni
rollarga bo‘lib ijro etish orqali bolalar ularning ma’nosini chuqur anglaydi.
Milliy bayramlarni sahnalashtirish – Bolalar Navro‘z, Mustaqillik kuni kabi
bayramlarga oid sahnalarni ijro etish orqali an’analar haqida ko‘proq bilib oladi.
3. Interfaol texnologiyalardan foydalanish
Tarbiyachi animatsion video va slaydlar orqali milliy qadriyatlarni ko‘rsatadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
125
ISSN:3030-3613
Virtual sayohatlar – Tarbiyachi bolalarni virtual tarzda tarixiy joylar bilan
tanishtiradi (Samarqand, Buxoro, Xiva).
4. Milliy hunarmandchilik va qo‘l mehnati
Tarbiyachi bolalar bilan birga milliy naqshlarni qog‘ozga chizish, loydan idish
yasash, kashtachilik bilan shug‘ullanish kabi amaliy mashg‘ulotlar o‘tkazishi mumkin.
O‘zbek milliy naqshlari va gilam to‘qish san’ati haqida qisqa hikoyalar orqali
bolalarning qiziqishini oshirish mumkin.
5. Milliy musiqa va raqs orqali tarbiya
Tarbiyachi bolalar bilan milliy qo‘shiqlarni kuylash yoki milliy cholg‘ularni
tanishtirish orqali ularning san’atga bo‘lgan qiziqishini oshiradi.
Bolalar milliy raqs elementlarini o‘rganishadi, masalan, “Lazgi” yoki “Andijon
polkasi”.
6. Ertaklarni yangicha talqinda yaratish
Tarbiyachi mashhur xalq ertaklarini yangicha shaklda sahnalashtirib, bolalarga
zamonaviy hayot bilan bog‘liq qilib tushuntirishi mumkin.Masalan, “Alpomish”
qahramoni zamonaviy bolalar orasida bo‘lsa, qanday fazilatlarga ega bo‘lishi kerakligi
haqida bahs yuritish.
Tarbiyachining kreativligi uchun zarur bo‘lgan fazilatlar
Kreativ tarbiyachi quyidagi fazilatlarga ega bo‘lishi lozim:
1. Innovatsion fikrlash – Yangi pedagogik metodlarni o‘zlashtirish va
amaliyotga joriy qilish.
2. Ijodkorlik – O‘yin va mashg‘ulotlarni yangi usullar bilan tashkil eta olish.
3. Bolalar bilan ishlash qobiliyati – Ularning qiziqishlarini tushunish va shu
asosda mashg‘ulotlar uyushtirish.
4. Texnologiyadan foydalanish – Raqamli resurslardan foydalangan holda milliy
tarbiyani yanada samarali olib borish.
5. Sabr-toqat va mehribonlik – Bolalar bilan ishlash jarayonida sabrli va
mehribon bo‘lish.
Xulosa
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_1-to’plam_Aprel-2025
126
ISSN:3030-3613
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida milliy tarbiyani shakllantirish kelajak
avlodning vatanparvar, madaniyatli va o‘z xalqining qadriyatlarini hurmat qiluvchi
inson bo‘lib voyaga yetishiga xizmat qiladi. Bu jarayonda o‘yinlar, ertaklar, milliy
kiyim va san’at elementlari, adabiyot hamda amaliy mashg‘ulotlardan foydalanish
katta ahamiyatga ega.Shunday qilib, milliylikni shakllantirish bolalarning shaxsiy
rivojlanishida muhim omil bo‘lib, ularning o‘z madaniyatiga hurmat bilan qarashini,
o‘zligini anglashini va kelajakda milliy qadriyatlarni asrab-avaylashini ta’minlaydi.
Milliy tarbiyani samarali tashkil etish uchun tarbiyachining kreativ yondashuvi juda
muhim. An’anaviy ta’lim usullari bilan cheklanmay, interfaol va ijodiy metodlardan
foydalanish bolalar ongiga milliy qadriyatlarni singdirish jarayonini yanada samarali
qiladi. O‘yinlar, rolli sahnalar, qo‘l mehnati, musiqa va texnologiyadan foydalanish
orqali bolalarning milliy tarbiyaga bo‘lgan qiziqishini oshirish mumkin.Shunday qilib,
maktabgacha ta’limda kreativ tarbiyachi nafaqat bolalar bilimini oshiradi, balki
ularning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirib, kelajakda milliy qadriyatlarni saqlash va
rivojlantirishga hissa qo‘shadigan shaxslar bo‘lib shakllanishiga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Abdullayeva M. “Maktabgacha ta’lim pedagogikasi”. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi, 2020.
2.
Vahobov R., Saidova G. “Milliy tarbiya va ma’naviy-axloqiy rivojlanish”. Toshkent:
Ma’naviyat, 2019
3.
Karimova D. “Bolalar psixologiyasi va tarbiyasi”. Toshkent: Fan, 2018.
4.
O‘zbekiston Respublikasi “Maktabgacha ta’lim to‘g‘risida”gi qonuni, 2017.
5.
O‘zbek xalq ertaklari to‘plami. Toshkent: Sharq NMAK, 2015.
6.
Sharipov S. “O‘zbek xalq o‘yinlari va ularning tarbiyaviy ahamiyati”. Toshkent: Yangi
asr avlodi, 2016.
7.
Abdullayeva M. “Maktabgacha ta’lim pedagogikasi”. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi, 2020.
8.
Karimova D. “Bolalar psixologiyasi va tarbiyasi”. Toshkent: Fan, 2018.
9.
Vahobov R. “Milliy tarbiya metodlari”. Toshkent: Ma’naviyat, 2019.
10.
O‘zbekiston Respublikasi “Maktabgacha ta’lim to‘g‘risida”gi qonuni, 2017.
11.
O‘zbek xalq ertaklari to‘plami. Toshkent: Sharq NMAK, 2015.
