T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_2-to’plam_Aprel-2025
135
ISSN:3030-3613
ZO‘RAVONLIKKA UCHRAGAN O‘QUVCHILARGA PSIXOLOGIK
YORDAM KO‘RSATISH
Quvasoy shahar Maktabgacha va maktab talimi bo‘limi
metodist psixologi
Jumaboyeva Nargiza Murodilovna
Annotatsiya
: Ushbu maqolada zo‘ravonlikka uchragan o‘quvchilarga
psixologik yordam ko‘rsatish masalasi tahlil qilinadi. Bolalarga ko‘rsatilgan
zo‘ravonlikning turlari, uning psixologik oqibatlari va ularga samarali yordam
ko‘rsatish usullari haqida ma’lumot beriladi. Shuningdek, maktab psixologlari va
o‘qituvchilarning ushbu jarayondagi roli va ular uchun tavsiyalar ham bayon etiladi.
Kalit so‘zlar:
zo‘ravonlik, psixologik yordam, o‘quvchilar, stress, travma,
maktab, psixolog.
Kirish
Bugungi kunda maktab yoshidagi bolalar orasida zo‘ravonlikka uchrash
holatlari tez-tez uchrab turibdi. Bu nafaqat jismoniy, balki psixologik, verbal va
kiberzo‘ravonlik shaklida ham bo‘lishi mumkin. Bunday holatlar bolalarning ruhiy
holatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatib, ularning ta’lim olish jarayoni va shaxsiy rivojlanishiga
salbiy ta’sir qiladi. Shu sababli, zo‘ravonlikka uchragan o‘quvchilarga o‘z vaqtida va
samarali psixologik yordam ko‘rsatish dolzarb masala hisoblanadi.
Asosiy qism
Zo‘ravonlik turlari va ularning bolalarga ta’siri
Zo‘ravonlikning bir nechta turlari mavjud:
Jismoniy zo‘ravonlik – urish, turtish, jarohat yetkazish.
Verbal zo‘ravonlik – haqorat qilish, tahqirlash, tahdid qilish.
Emotsional zo‘ravonlik – e’tiborsizlik, kamsitish, mensimaslik.
Kiberzo‘ravonlik – ijtimoiy tarmoqlarda tahqirlash, shantaj qilish.
Bu zo‘ravonlik turlari bolalarning ruhiy holatiga salbiy ta’sir qilib, qo‘rquv, stress, o‘z-
o‘ziga ishonmaslik, suitsidal fikrlar va o‘quv jarayoniga bo‘lgan qiziqishning
pasayishiga olib kelishi mumkin.
Maktab va ota-onalarning roli
O‘qituvchilar va maktab psixologlari zo‘ravonlik holatlarini erta aniqlab, bolalar
bilan suhbat o‘tkazishlari, ularga qo‘llab-quvvatlovchi muhit yaratishlari kerak.Ota-
onalar bolalarining psixologik holatini kuzatib borishi, ularni qo‘llab-quvvatlashi,
ochiq muloqot qilishlari va agar zarur bo‘lsa, mutaxassislarga murojaat qilishlari lozim.
Psixologik yordam ko‘rsatishda innovatsion usullar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_2-to’plam_Aprel-2025
136
ISSN:3030-3613
Art-terapiya – bolalarning his-tuyg‘ularini rasm chizish, musiqa yozish, qo‘g‘irchoq
teatri orqali ifoda etishiga yordam beradi.
Geshtalt-terapiya – bolaning his-tuyg‘ularini tushunish va qabul qilishga yordam
beradi.
Kognitiv-behaviyiy terapiya (CBT) – bolaning fikrlash va xulq-atvorini ijobiy tomonga
o‘zgartirishga qaratilgan.
Zo‘ravonlikka uchragan o‘quvchilar uchun qo‘llaniladigan asosiy psixologik
yordam usullari quyidagilardan iborat:
1. Emotsional qo‘llab-quvvatlash
Bolalarning his-tuyg‘ularini tushunish va ularni tinglash muhimdir. Psixolog va
o‘qituvchilar o‘quvchilarga xavfsiz muhit yaratib berishlari lozim.
2. Psixoterapiya va maslahat berish
Bolalarga individual yoki guruhli maslahatlar berish, ularning o‘z-o‘zini anglashi va
stressdan qutulishiga yordam beradi.
3. Ota-onalar va o‘qituvchilar bilan hamkorlik
Ota-onalar va o‘qituvchilar o‘rtasidagi hamkorlik bolalarning holatini yaxshilashda
muhim o‘rin tutadi. Bolalarni qo‘llab-quvvatlash, ularga ishonch bildirish va oila
muhitini yaxshilash kerak.
4. Maxsus ta’lim dasturlari va treninglar
Maktablarda psixologik mustahkamlikni oshirishga qaratilgan treninglar o‘tkazish,
bolalarni o‘z haq-huquqlarini himoya qilishga o‘rgatish samarali usullardan biri
hisoblanadi.
5. Zo‘ravonlikning oldini olish strategiyalari
Maktablarda maxsus dasturlar orqali zo‘ravonlikning oldini olish choralarini ishlab
chiqish va amalga oshirish kerak.
Xulosa
Zo‘ravonlikka uchragan o‘quvchilarga samarali psixologik yordam ko‘rsatish
uchun o‘qituvchilar, psixologlar va ota-onalar o‘zaro hamkorlik qilishi lozim.
Psixologik yordam bolalarning ruhiy sog‘lig‘ini tiklash, ularga xavfsiz muhit yaratish
va jamiyatda o‘zini ishonchli his qilishlarini ta’minlashga xizmat qiladi. Shuning
uchun ham maktablarda zo‘ravonlikka qarshi chora-tadbirlar ko‘rish va bolalarni
himoya qilishga alohida e’tibor qaratish lozim.
Adabiyotlar
1. Bayramov Sh. "Maktab psixologiyasi". Toshkent, 2020.
2. Petrova N. "Bolalar psixologiyasi va zo‘ravonlikka qarshi kurash". Moskva, 2018.
3. UNICEF: "Bolalar huquqlari va ularni himoya qilish yo‘llari".
4. American Psychological Association (APA) - "Children and Violence Prevention".
5. Sharipov A. "Psixologik maslahat usullari". Toshkent, 2019.
