T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_2-to’plam_Aprel-2025
270
ISSN:3030-3613
O’ZBEKISTON BOLALARI VA O‘SMIRLARI ORASIDA SURUNKALI
TONZILLIT VA REVMATIZMNING IMMUNOLOGIK VA
IMMUNOGENETIK XUSUSIYATLARI.
Qo‘ldoshev Sardor Furqatovich
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
Mahkamov Azamat Aliqulovich
Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Samarqand filiali
Tonzillyar muammoning ijtimoiy ahamiyati o‘tkir va surunkali tonzillit bilan
kasallanishning yuqori va tobora ko‘payib borayotgan darajasi bilan belgilanadi,
ayniqsa bolalar orasida. O’zbekistonbo‘yicha surunkali tonzillit bilan kasallanish va
kasallik ko‘rsatkichlarini retrospektiv baholash shuni ko‘rsatdiki, bolalar kattalarga
qaraganda 2 baravar ko‘p, Samarqand shahri bo‘yicha esa 3 baravar ko‘p
kasallanmoqda. Bundan tashqari, bolalar orasida birinchi marta aniqlangan holatlar
O’zbekistonbo‘yicha 3 baravar, Samarqand shahri bo‘yicha esa 5 baravar ko‘paygan.
O’zbekistonbo‘yicha surunkali tonzillit bilan kasallangan bemorlarning eng yuqori
soni 1997 yilda, 1998 yilda boshlangan revmatizmning epidemik avj olishidan oldin
qayd etilgan.
Tadqiqotning maqsadi revmatizm rivojlanish xavfi yuqori bo‘lgan surunkali
tonzillit va revmatizm bilan og‘rigan bemorlarda yurak nuqsoni shakllanish jarayonida
A guruh streptokokk hujayra devori antigenlariga immunologik va immunogenetik
javob ko‘rsatkichlarining ahamiyatini aniqlashdan iborat.
Tadqiqot materiallari va usullari. 6 yoshdan 16 yoshgacha bo‘lgan surunkali
tonzillit va revmatizm bilan og‘rigan bemorlar kompleks klinik-laborator va
instrumental tekshiruvdan o‘tkazildi. Qon zardobidagi sirkulyatsiyalovchi immun
komplekslar (SIK) tarkibidagi A va V guruh streptokokklarining guruhga xos
antigenlari
hamda
streptokokklarning
guruhga
xos
polisaxaridiga
qarshi
antitanachalarni aniqlash Moskva tibbiyot akademiyasining streptokokk infeksiyasini
o‘rganish bo‘yicha muammoli ilmiy-tadqiqot laboratoriyasida ishlab chiqilgan test-
tizimlardan foydalangan holda immunoferment tahlil (IFA) usuli yordamida amalga
oshirildi
Surunkali tonzillit bilan og‘rigan bemorlarda (125,6±3,7) va revmatizm bilan
og‘rigan bemorlarda (310,76±4,12) antitanachalarning o‘rtacha titrlari ko‘rsatkichlari
sog‘lom kishilarga nisbatan ancha yuqori (18,56±1,36, R<0,0001). Surunkali tonzillit
bilan og‘rigan bemorlarda antitanachalarni aniqlash chastotasi ko‘rsatkichlari
(68,7±15,0) sog‘lom kishilarnikidan (44,78±11,15) uncha farq qilmaydi.
Surunkali tonzillit bilan og‘rigan bemorlarda (380,0±2,5) va revmatizm bilan
og‘rigan bemorlarda (345,23±1,44) antistreptolizin-O o‘rtacha titrlari ko‘rsatkichlari
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_2-to’plam_Aprel-2025
271
ISSN:3030-3613
sog‘lom odamlardagiga (130,21±1,89, R<0,05) nisbatan yuqori ekanligi
aniqlandi.Shuningdek, surunkali tonzillit bilan og‘rigan bemorlarda (68,0±18,5) va
revmatizm bilan og‘rigan bemorlarda (78,65±13,2) ASL-O titrini aniqlash chastotasi
ko‘rsatkichlari sog‘lom odamlarga (19,17±4,6 P<0,001) qaraganda sezilarli darajada
yuqori bo‘ldi.
Surunkali tonzillit va revmatizm bilan og‘rigan bemorlarda aylanib yuruvchi
immun komplekslar tarkibidagi A guruh streptokokk antigenlarini va guruhga xos
polisaxaridga qarshi antitanachalarni aniqlash bo‘yicha olingan natijalar shuni
ko‘rsatadiki, surunkali tonzillit bilan og‘rigan bemorlarda A guruh streptokokk
antigenlari va polisaxaridlarga qarshi antitanachalar konsentratsiyasi sog‘lom
odamlarga qaraganda sezilarli darajada yuqori, ammo revmatizm bilan og‘rigan
bemorlarga qaraganda past. Aylanib yuruvchi immun komplekslar tarkibidagi
streptokokk antigenlarini va streptokokklarning guruhga xos polisaxaridlariga qarshi
antitanachalarni aniqlash o‘tkir va surunkali tonzillit hamda faringitda, shuningdek
surunkali tonzillit va revmatizm bilan tashxis qo‘yish qiyin bo‘lgan boshqa streptokokk
kasalliklarida juda ma’lumotli usul hisoblanadi.
Shuni ta’kidlash joizki, kasallik davomiyligi ortishi bilan qon aylanishidagi
immun komplekslar va polisaxaridlarga qarshi antitanalar tarkibidagi A guruhi
streptokokk antigenlarining miqdori va chastotasi hamda antigenlar va antitanalar
miqdori o‘rtasidagi korrelyatsion bog‘liqlik kuchayadi. Surunkali tonzillit va
revmatizmda A guruhi streptokokkning hujayra devori antigenlari bilan o‘zaro
ta’sirning ifodalanishi vaqt o‘tishi bilan kuchayib boradi. Ehtimol, revmatizm va
surunkali tonzillitda bu reaksiyalar patologik o‘zgarishlarning rivojlanishida asosiy rol
o‘ynaydi, bu esa A guruhi streptokokk polisaxaridlariga qarshi antitelolarning uzoq
vaqt davomida saqlanib qolishidan dalolat beradi. Streptokokkli angina bilan og‘rigan
bemorlarda antigenemiya kasallikning butun faol davri (1-2 hafta) davomida,
revmatizm bilan og‘rigan bemorlarda esa kasallikning butun davri va undan ham
uzoqroq kuzatiladi. Ya’ni, A guruhidagi streptokokk hujayra devorlarining organizmda
uzoq vaqt saqlanib qolishi qon tomirlaridan antigenning chiqarilishi buzilganligi bilan
izohlanadi.
D8/17 antigenlari surunkali tonzillitga (24%) qaraganda revmatizm bilan og‘rigan
bemorlarda (86%) sezilarli darajada ko‘proq aniqlangan. Nazorat guruhiga nisbatan,
surunkali tonzillit bilan og‘rigan bemorlarda revmatizmga moyillik antigenining tez-
tez aniqlanishi (17%) ushbu bemorlar guruhida revmatizm kelib chiqish ehtimoli
yuqori ekanligini ko‘rsatadi. Surunkali tonzillit bilan og‘rigan bemorlarda
antistreptolizin-O bilan birgalikda A guruhidagi streptokokk antitanalari va
antigenlarining yuqori titrlarini uzoq vaqt davomida aniqlash bolalarda revmatizm
rivojlanishi nuqtai nazaridan prognoz uchun noqulay hisoblanadi.
Xulosalar:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_2-to’plam_Aprel-2025
272
ISSN:3030-3613
1. A-PSga qarshi antitanalar va hujayra devori antigenlari titrini ASL-O titri bilan
birgalikda o‘rganish revmatizmni erta tashxislash va surunkali tonzillit kechishini
bashorat qilish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
2. B-limfotsitlardagi D8/17 gistomuvofiqlik antigenini aniqlash natijalariga ko‘ra,
revmatizmga genetik moyillikning ta’siri xavf guruhini shakllantirishda hal qiluvchi
ahamiyatga ega deb hisoblaymiz.
3. D8/17 B-limfotsitlardagi gistomuvofiqlik bizga xavf guruhini shakllantirishda hal
qiluvchi ahamiyatga ega deb ko‘rinadi.
Adabiyotlar
1.
Рустамова, Г. Р., & Мухамадиева, Л. А. (2020). Современные аспекты
клинико-лабораторных методов исследования острой ревматической
лихорадки.
International scientific review
, (LXVI), 106-110.
2.
Угли, Ш. Н. М., Закирова, Б. И., Кулдашев, С. Ф., & Хусаинова, Ш. К. (2020).
Оптимизация терапии рецивирующего течения бронхообструктивного
синдрома у детей.
Достижения науки и образования
, (3 (57)), 58-62.
3.
Кулдашев, С., Мухаммадиева, Л., Белых, Н., Рузметова, С., & Умарова, С.
(2021). ВЛИЯНИЕ ОСОБЕННОСТЕЙ МАКРОТА ПРИ ОСТРЫХ И
РЕЦИДИВНЫХ
БРОНХИТАХ
У
ДЕТЕЙ.
Журнал
гепато-
гастроэнтерологических исследований
,
2
(3.1), 33-35.
4.
Shamsiev, F. M., Karimova, N. I., Turaeva, N. O., Ruzmetova, S. U., & ogli
Quldashev, S. F. (2020). The Role Of Vitamin D Deficiency In The Development
Of Bronchoostructive Syndrome In Children And Its Relationship With Cytokine
Status.
Solid State Technology
,
63
(5), 5799-5805.
5.
Кулдашев, С., Мухаммадиева, Л., Белых, Н., Рузметова, С., & Умарова, С.
(2021). ВЛИЯНИЕ ОСОБЕННОСТЕЙ МАКРОТА ПРИ ОСТРЫХ И
РЕЦИДИВНЫХ
БРОНХИТАХ
У
ДЕТЕЙ.
Журнал
гепато-
гастроэнтерологических исследований
,
2
(3.1), 33-35.
6.
Умарова, С., Мухаммадиева, Л., Рузматова, С., & Кулдашев, С. (2021).
Особенности течения острой ревматической лихорадки у детей
Самаркандской
области.
Журнал
гепато-гастроэнтерологических
исследований
,
2
(3.2), 15-17.
