T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
192
ISSN:3030-3613
OʻSIMLIKLARNING OZUQAVIY QIYMATI HAQIDA.
Shahrisabz davlat Pedagogika instituti
Tabiiy fanlar kafedrasi oʻqituvchisi
Alimardonova Moʻtabar Xolmoʻminovna
Shahrisabz davlat Pedagogika instituti
"Boshlangʻich taʼlim"yoʻnalishi
3-bosqich talabasi
Joʻrayev Sarvar Najmiddin oʻgʻli
Gmail:jorayevsarvar798@gmail.com
Telefon: +998 99 7718540
Annotasiya:
Ushbu maqolada oʻsimliklarning ozuqaviy qiymati, ularning inson
salomatligi uchun ahamiyati, tarkibidagi asosiy ozuqa moddalari oqsillar, yogʻlar,
uglevodlar, vitaminlar, minerallar va ularning biologik faolligi tahlil qilinadi. Oʻsimlik
mahsulotlarining turli xil turlari don, sabzavot, meva, yongʻoq boʻyicha ozuqa
qiymatining farqlari koʻrib chiqiladi.
Kalit soʻzlar:
oʻsimliklar, ozuqaviy qiymat, vitaminlar, mineral moddalar,
oqsillar, uglevodlar, yogʻlar, biologik faollik, sogʻlom ovqatlanish.
Annotation:
In this article, the nutritional value of plants, the importance of
their importance, the main nutrients of nutrients are analyzed proteins, fats,
carbohydrates, vitamins, minerals and their biological activity. Various types of plant
products will consider differences of the nutrient value of grain, vegetables, fruits.
Keywords:
plants, nutritional value, vitamins, minerals, proteins,
carbohydrates, fats, biological activity, healthy eating.
Аннотация:
В этой статье питательная ценность растений, важность их
важности, основными питательными веществами являются анализируемые
белки, жиры, углеводы, витамины, минералы и их биологическая активность.
Различные виды растительных продуктов будут рассматривать различия в
питательной ценности зерна, овощей, фруктов.
Ключевые слова:
растения, питательная ценность, витамины, минералы,
белки, углеводы, жиры, биологическая активность, здоровое питание.
Kirish qismi
Oʻsimliklar inson ovqatlanishining asosiy manbai boʻlib, ular tarkibidagi ozuqa
moddalari (vitaminlar, minerallar, oqsillar, uglevodlar) orqali organizmga energiya va
zarur moddalarni taʼminlaydi. Hozirgi zamonda tabiiy va organik mahsulotlarga
boʻlgan talab ortib bormoqda, shu sababli oʻsimliklarning ozuqaviy qiymatini
oʻrganish ahamiyat kasb etmoqda. Oʻsimliklarning asosiy ozuqa moddalari ularning
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
193
ISSN:3030-3613
oʻsishi, rivojlanishi va hayot faoliyati uchun zarur boʻlgan unsurlardir. Ular
makroelementlar va mikroelementlar ga boʻlinadi.
1. Makroelementlar (asosiy ozuqa moddalari, koʻp miqdorda talab qilinadi):
- Azot (N) Oʻsimliklarning yashil massasi (barglari) va oqsillar sintezi uchun
zarur. Fosfor (P) Ildizlarning rivojlanishi, gullash va urugʻlanish uchun muhim.
Kaliy (K) : Suv rejimini tartibga soladi, kasalliklarga chidamlilikni oshiradi. Kalsiy
(Ca) : Hujayra devorlarini mustahkamlash, ildizlarning oʻsishi. Magniy (Mg): Xlorofil
tarkibiga kiradi (fotosintez uchun). Oltingugurt (S): Oqsillar va vitaminlar sintezida
ishtirok etadi.
2. Mikroelementlar kam miqdorda, lekin muhim hisoblanadi.Temir (Fe):
Xlorofil sintezi va nafas olishda muhim roʼl oʻynaydi. Bor (B): Gul va mevalarning
rivojlanishi, pollyatsiyada yordam beradi. Mangan (Mn) Fotosintez va ferment
faolligi uchun yordam bersa. Mis (Cu) Nafas olish va oqsillar almashinuvida hizmat
qiladi. Sink (Zn): Oʻsish gormonlari va urugʻlanish uchun yordam beradi.
Har bir elementning yetishmasligi oʻsimlikning zaiflashishda olib keladi.
Masalan, barglarning sargʻayishi, oʻsishning sekinlashishi koʻrinishida namoyon
boʻladi. Agar oʻsimliklaringizda muammo koʻrsangiz, tuproqni analiz qilish va mos
ozuqa moddalarini qoʻllash yaxshi natija beradi.
Oʻsimlik mahsulotlarining turli xil turlari don, sabzavot, meva, yongʻoqlarning
oqsillar, yogʻlar, uglevodlar, vitaminlar va minerallar)ga qarab farqlanadi.
1. Donli ekinlarga bugʻdoy, arpa, sholi, makkajoʻxori, grechka asosan
uglevodlar (qarbohidratlar) va oʻsimlik oqsillariga boy.Bugʻdoy: 100 g – 340 kcal; 13
g oqsil, 2 g yogʻ, 72 g uglevod, 3 g tola. Guruch (oq): 100 g – 130 kcal; 2.7 g oqsil,
0.3 g yogʻ, 28 g uglevod. Grechka: 100 g – 343 kcal; 13 g oqsil, 3.4 g yogʻ, 72 g
uglevod, 10 g toʼla boʻladi.
2. Sabzavotlar tarkibida Kartoshkani oladigan boʻlsak (100 g): 77 kcal; 2 g oqsil,
17 g uglevod, 2.2 g tola, C vitamini, kaliy.
Sabzi: 41 kcal; 0.9 g oqsil, 10 g uglevod boʻlishini koʻrishimiz mumkun.
3. Mevalar haqida
Mevalarda tabiiy shakar va vitaminlar koʻp. Olma (100 g): 52 kcal; 0.3 g oqsil,
14 g uglevod, 2.4 g tola, C vitamini. Banan: 89 kcal; 1.1 g oqsil, 23 g uglevod, 2.6 g
tola, kaliy, B6 vitamini. Apelsin: 47 kcal; 0.9 g oqsil, 12 g uglevod, C vitamini (kunlik
normaning 88%).
4. Yongʻoqlar va urugʻlar
Yongʻoqlar yogʻ va oqsilga boy, ammo kaloriyasi yuqori.
Yongʻoq (Grek yongʻogʻi): 100 g – 654 kcal; 15 g oqsil, 65 g yogʻ, 14 g uglevod,
Omega-3.
Bodom: 579 kcal; 21 g oqsil, 50 g yogʻ, 22 g uglevod, E vitamini, magniy.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
194
ISSN:3030-3613
2. Oʻsimliklarning ham inson organizmida katta yordam beradi. Yurak-qon
tomir kasalliklarining oldini olishda yordam beradi. Vitamin tanqisligini bartaraf
etishda masalan, C vitamini – limon, apelsin uchraydi. Ozgʻinlik va semirishning
oldini olishda samaradorlik foydalanadilar. Havoni tozalashga yordam beradi
Oʻsimliklar karbonat angidridni yutib, kislorod ajratadi, bu esa nafas olish uchun toza
havo beradi. Iqlimni ham tartibga solishga, va oʻsimliklar namlikni saqlab, haroratni
moslashtirishga yordam beradi.
Xulosa.
Oʻsimliklar inson ovqatlanishida muhim oʻrin tutib, ularning ozuqaviy jihatdan
boyligi sogʻlom hayot tarzini shakllantirishga yordam beradi. Turli oʻsimlik
mahsulotlarini muvozanatlangan isteʼmol qilish orqali organizmga zarur moddalarni
toʻliq taʼminlash mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
Xolmatov X.X., Karimov H.K. "Oʻsimliklarning fiziologiyasi va biokimyosi". –
Toshkent: Oʻqituvchi, 2018.
2.
Yusupova Z.R. "Sogʻlom ovqatlanish asoslari". – Toshkent: Yangi asr avlodi,
2020.
3.
Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi vazirligi. (2021). Oʻzbekistonda yetishtiriladigan
ekinlarning ozuqa qiymati.
4.
Toshkent Tibbiyot Akademiyasi nashrlari. "Fitoterapiya va tabiiy ovqatlanish"
qoʻllanmalari.
