T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
70
ISSN:3030-3613
OSHQOZONNING MORFOLOGIK PARAMETRLARI VA UNGA
UGLEROD OKSIDINING TA'SIRI
Xodjiyev Farxod Botirovich
Bukhara State Medical Institute named after Abu Ali Ibn Sino
Tel : +998911329697
farxodbotirovich
@gmail.com
Annotatsiya
. Dunyo aholisining deyarli yarmi oshqozon-ichak trakti
kasalliklaridan aziyat chekmoqda. Statistik ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, oshqozon-
ichak kasalliklari tarkibida gastrit kasalligining ucrash darajasi 80% dan ortiq. Bugungi
kunda bu jiddiy kasallik nafaqat kattalar, balki maktab yoshidagi bolalar va talabalarda
ham ko’p kuzatiladi. Gastritning eng keng tarqalgan sababi noto'g'ri ovqatlanishdir:
shoshilinch va pala-partish ovqatlanish, chaynalmagan yoki quruq ovqat; juda issiq
yoki juda sovuq ovqat; achchiq ovqatlarni iste'mol qilish (asosan achchiq va juda sho'r
ovqatlar). Ko'pincha kasalliklar neyro-psixik zo’riqish holatida bo'lgan, sog'lom
ovqatlanishni e'tiborsiz qoldiradigan, spirtli ichimliklarni suiiste'mol qiladigan va
chekadigan odamlarda rivojlanadi.
Muammoning dolzarbligi
. Oshqozon kasalliklarini keltirib chiqaradigan
etiologik omillar:
• Og'riq qoldiruvchi vositalar (nosteroid yallig'lanishga qarshi vositalar-
NYQV). Aspirin, ibuprofen yoki naproksenni muntazam va ortiqcha iste'mol qilish
ham o'tkir, ham surunkali gastritga olib kelishi mumkin, ularning toksik ta'siri
oshqozon shilliq qavatining asosiy himoyachilari ishlab chiqarishni kamaytiradi.
Ushbu holatni gastritning boshqa turlaridan ajratish uchun NYQV gastropatiyasi
deyiladi. Shu munosabat bilan Tashmamatov B.N.(2023) O‘zbekistonda
“Yallig‘lanishga qarshi dori vositalari bilan polipragmaziyada oshqozon shilliq
qavatining morfometrik ko‘rsatkichlarining morfologik tavsifi” mavzusida ilmiy ish
olib bordi. U ovqat hazm qilish tizimi a'zolaridagi tarkibiy o'zgarishlar oshqozon shilliq
qavati va uning bez osti to'qimalarining o'sishi va shakllanishi jarayonlarida chuqur
buzilishlarga olib kelishini, bu esa oshqozon devorining umumiy qalinligining
pasayishi bilan birga kelishini isbotladi.
Bir vaqtning o'zida 3 dan ortiq turdagi yallig'lanishga qarshi dorilarni qo'llashda
polipragmaziyaning salbiy ta'siri shartli ravishda kuchayadi, oshqozon devorining
strukturaviy va funktsional zonalarini shakllantirish tezligi, shilliq qavat
hujayralarining faolligi, shilliq qvatdagi o'zgarishlar shilliq osti qavatida joylashgan
limfotsitlar shakli va morfologik ko'rsatkichlarning pasayishi kuzatiladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
71
ISSN:3030-3613
• Spirtli ichimliklar va energetik ichimliklar. Oshqozon shilliq qavatini
ta’sirlaydi va asta-sekin yo'q qiladi, uni me'da shirasining agressiv ta'siriga duchor
qiladi. Spirtli ichimliklar ko'pincha o'tkir gastritni qo'zg'atadi. Lazorenko A.A. va
boshqalar. (2017) energetik ichimliklarning zararini o'rganib chiqdi va oshqozon yarasi
bo'lgan bemorlar uchun bunday turdagi ichimliklarni ichishga qarshi ko’rsatma
ekanligini ta’kidladi.
• Yosh. Keksa yoshdagi odamlarda gastrit rivojlanish xavfi ortadi, chunki
oshqozon shilliq qavati devori yosh ortgani sayin yupqalashadi. Keksalar ham
infektsiyalarga (H. pylori) yoki autoimmun kasalliklarga chalinishga moyildirlar.
• Stress. Jarohatlar, kuyishlar, katta operatsiyalar va infektsiyalar bilan bog'liq
og'ir stress o'tkir gastritni qo'zg'atishi mumkin.
• Radiatsiya yoki radiatsiya terapiyasiga ta'sir qilish (boshqa tibbiy holat tufayli).
O’zbekistonda bu borada Xudoyberdiyev D.K. (2022y) ilmiy izlanishlar olib bordi va
radiatsiyaning oshqozon shilliq qavati morfologiyasiga salbiy ta’sirini o’rgandi.
Material va usullar.
Hayvonlarga yetarli darajada suv berilgan va
muvozanatlashtirilgan ovqatlanish ratsioni bilan boqilgan. Tajriba tadqiqotlarni
tayyorlash va o‘tkazishda laboratoriya hayvonlarini to‘g‘ri parvarish qilish va boqish
katta ahamiyatga ega ekanligi hisobga olindi. Rejim va parhezni buzish, ovqatlanish
paytida gigiyenik choralarga rioya qilmaslik hayvonlar tanasining zaiflashishiga olib
keladi. Ularning turli xil yuqumli va somatik kasalliklarga moyilligini oshiradi. Agar
tajriba paytida ushbu kasalliklar aniqlansa , tadqiqot natijalarining buzilishiga va
natijada noto‘g‘ri xulosalarga olib kelish ehtimoli ortadi.
Boshqa kasalliklar bor yoki yo‘qligini va yoshini aniqlash uchun ular majburiy
veterenar ko‘rigidan o‘tkazildi. Vivariumga yuqumli kasalliklar kirib kelishining oldini
olish maqsadida asrab olingan hayvonlar 7 kun davomida karantinga olingan.
Laboratoriya hayvonlari javonlarga o‘rnatilgan maxsus kataklarda saqlangan.
Qafasdagi oq zotsiz kalamushlarining umumiy soni, tajriba boshlangan sana va uni
o‘tkazish uchun mas’ul bo‘lgan tadqiqotchining familiyasi eksperimental hayvonlar
qafasida ko‘rsatilgan.
Vivarium binolarini tozalash har kuni ertalab amalga oshirildi, qafaslar va
vivarium binolarini tozalash bilan bog‘liq ishlar aniq, maxsus kiyimda olib borildi.
Tajriba boshlanganidan so’ngiga qadar nobud bo‘lgan hayvonlarning jasadlari yerga
ko‘milgan, nobud bo‘lgan laboratoriya hayvonlarini yo‘q qilish to‘g‘risidagi AKTga
binoan 20% xlor eritmasi bilan zararsizlantirilgan.
Barcha guruhlar bir vaqtning o‘zida tuzilgan. Tajribada ishtirok etgan
laboratoriya hayvonlari yoshi, jinsi, vazni, saqlash va oziqlantirish shartlari bo‘yicha
parvarish qilingan. Laboratoriya hayvonlari bilan ishlashda 2016-yil 25 maydagi RO‘z
tomonidan tasdiqlangan «mikrobiologik va immunologik tadqiqotlarda laboratoriya
hayvonlari bilan ishlash qoidalari va usullari»ga, Nuraliev N.A. va hammualliflar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
72
ISSN:3030-3613
tomonidan ishlab chiqilgan uslubiy qo‘llanmada keltirilgan barcha biologik xavfsizlik
qoidalariga va laboratoriya hayvonlari bilan ishlashning axloqiy qoidalar va
tamoyillariga rioya qilingan.
Natija va xulosalar.
Oq zotsiz kalamushlarning me’dasi asosan jigar ostida yotadi. Me’daning katta
egriligi uning o‘tkir kardial qirrasi ostidan chiqadi. U chap tomonda va kichik qavsga
nisbatan bir oz dumli, me’da tubi dorsal va pilorik qismga biroz kranial joylashgan
bo‘ladi. Shunday qilib, oq zotsiz kalamushning me’dasi deyarli ko‘ndalang [sagittal va
ko‘ndalang tekisliklar o‘rtasida] joylashgan.
Oq zotsiz kalamush me’dasining topografo – anatomik va skeletoskopik
ma’lumotlari o‘rganilganda quyida keltirilgan ko‘rsatgichlar aniqlandi. Laborator
zotsiz oq kalamushlarda me’daning yuqorigi yoki ustki orqa devori o‘ng tomondan och
va yonbosh ichak qovuzloqlariga, chapdan esa chap buyrak usti bezi va chap buyrakka
tegib turadi. Me’da chap buyrakning buyrak usti bezi pastki yuzasining yuqoridan 2/3
qismini va chap buyrakning yuqori uchi, ya’ni old uchiga yaqin joylashib uni yopib
turadi. Me’daning chap tomoni yumaloq bo‘lib, u asosan diafragma ostida joylashgan
bo‘ladi, chap tomondan esa taloqqa tekkan holda joylashadi. Me’daning o‘ng tomoni
torayib borib oxirgi qismidan o‘n ikki barmokli ichakning boshlanish qismiga birikadi.
Me’daning o‘ng tomoniga, unga nisbatan tashqi tomonda joylashgan o‘n ikki barmoqli
ichak yaqin tursa, me’daning qolgan qismi jigar vitseral yuzasi ostida yotadi.
Yuqoridagi holat jigar darvozasining o‘ng chegarasigacha borib yetganini bildiradi.
Me’da devorining kichik egriligi uning old qismida ko‘ndalangiga joylashgan
bo‘lib, a’zo to‘lgandan keyin qiyshayib kattalashishi kuzatiladi. Me’da kichik
egriligida qizilo‘ngachning me’da bilan birikish joyi bo‘lib, u topografo-anatomik aniq
bir sohadani, ya’ni me’da kichik egriligining o‘rta kismiga birikadi.
Me’daning katta egriligi a’zoning orqa tomonida joylashgan bo‘lib, ko‘pincha
ko‘ndalang joylashgan bo‘ladi.
Oq zotsiz kalamushlarning qorin bo‘shlig‘i organlaridan me’daga tomon bir
kancha boylamlar mavjud bo‘lib, ular quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi: Me’da-taloq
boylami: taloqdan me’daning katta egriligiga; diafragma-me’da boylami:
diafragmadan me’daning katta egriligi tomonining chap yarmiga; jigar-me’da boylami:
jigar darvoza sohasidan me’daning kichik egriligiga qarab; me’da-chambar ichak
boylami: me’daning katta egriligidan boshlanib ko‘ndalang chambar ichakka qadar
davom etadi.
4 oylik laborator oq zotsiz kalamushlari me’dasi to‘liq shakllangan. Tajribadagi
4oylik kalamushlar makroskopik o‘rganilganda quyidagicha ma’lumotlar olindi:
4 oylik laborator hayvonlarning tana vazni 180-200 g gacha o‘zgarib, o‘rtachasi
esa 243,6±5,3 g ni tashkil qildi. Nazorat guruhidagi oq zotsiz kalamushlar
me’dasining umumiy uzunligi 32-34 mm bo‘lib, o‘rtachasi 33,62±0,18 mm ga teng.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
73
ISSN:3030-3613
A’zoning kengligi 13-15 mmgacha o‘zgarib, o‘rtacha 13,81±0,18 mmni tashkil etdi.
Tadqiq etilayotgan a’zoning qalinligi 12-15 mmgacha o‘zgarib, o‘rtachasi 13,69±0,32
mmni tashkil etdi. Katta egrilikning uzunligi 37-38 mm atrofida, o‘rtacha -37,43±0,10
mm ga teng. Kichik egriligining uzunligi 14 - 15 mm, o‘rtacha -14,65±0,10 mmga teng
bo‘ldi.
Sog‘lom oq zotsiz kalamushlar me’dasi devori tarkibiy komponentlari gistologik
tahlil qilinganda quyidagi ma’lumotlar aniqlandi:
4 oylik davrdagi oq zotsiz kalamushlar me’da devori shilliq qavatining
balandligi qizilo‘ngachning me’daga o‘tish sohasida [kardial qismi] 432,8 mkmdan
523,3 mkmgacha bo‘lib, o‘rtacha 472,9±8,32 mkmni; a’zoning tubida shilliq qavatning
balandligi 442,1 mkmdan 529,3 mkmgacha o‘zgarib, o‘rtacha 509,4±8,02 mkmni
tashkil etdi. Me’daning tana sohasida ushbu qavatning balandligi 448,1dan 546,8
mkmgacha tashkil qilib, o‘rtacha 511,8±9,08 mkmni; pilorik qismida shilliq qavatning
balandligi 381,4 mkmdan 476,5 mkmgacha bo‘lib, o‘rtacha ko‘rsatgichi esa
427,4±8,75 mkmni tashkil etdi [3.1-rasm].
3.1-Rasm. 4-oylik nazorat guruhi oq kalamushlari me’dasi kardial
qismining tuzilishi. 1 – shilliq qavat, 2 – shilliq osti asosi, 3– mushak qavati, 4-
kollagen tolalar tutami, 5- burmalar orasidagi chuqurcha. Bo‘yoq Van – Gizon.
O‘lchami.10X40.
Nazorat guruhidagi oq zotsiz kalamushlar me’da devori shilliq qavati ko‘p
qavatli epiteliy bilan qoplangan bo‘lib, bundagi epiteliy qavati uch qator: - bazal
hujayralar; - aylana hujayralar va oval hujayralardan tashkil topganini ko‘rish mumkin.
Yuqorida keltirilgan hujayralarning borligi, uncha katta bo‘lmagan, bir-biriga zich
yopishgan va hujayra markazida yadroning joylashganligi bilan tavsiflanadi. O‘rta va
1
5
4
3
2
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
74
ISSN:3030-3613
yuqori qatorlarda joylashgan hujayraning tarkibi ovalsimon shaklda bo‘lib, kattaroq
hajmdagi hujayra yadrolari ekssentrik joylashganligini ko‘rish mumkin. Bu
hujayralarning apikal qismida sekretor xususiyatga ega bo‘lgan granulalar mavjud.
Me’da devori kardial qismi burmasining balandligi 425,3 mkm dan 505,8 mkm
gacha bo‘lib, o‘rtacha 456,5±7,41 mkmni tashkil etdi. Tubi sohasida ushbu ko‘rsatkich
430,3-518,1 mkmgacha, o‘rtachasi 473,0±8,08 mkm ga teng. Me’da devorining tana
qismi burmasining balandligi 438,4-538,5 mkmgacha o‘zgarib, o‘rtacha 492,5±9,2
mkmni tashkil etdi. O‘n ikki barmoqli ichakka o‘tish sohasida [pilorik qism] esa bu
ko‘rsatkich 372,3-468,9 mkmni tashkil etib, o‘rtacha-418,3±8,89 mkmga teng. Me’da
devorining tarkibiy qismlaridan biri bo‘lgan shilliq qavati burmalari orasidagi
chuqurchaning balandligi kardial qismda 384,3-462,1 mkm bo‘lib, uning o‘rtacha
qiymati 411,5±7,16 mkmni tashkil qildi. Tubi sohasida esa 388,4-471,8 mkmgacha
o‘zgarib, o‘rtacha - 422,1±7,67 mkm ekanligini ko‘rish mumkin. Me’da devorining
tana qismi o‘rganilganida, bu o‘lchov ko‘rsatgichi 392,6-491,4 mkmni, o‘rtacha
448,7±9,1 mkmga teng bo‘ldi. A’zoning pilorik qismida esa o‘rganilayotgan burmalar
orasidagi chuqurchaning balandligi 331,2-421,8 mkmni, uning o‘rtachasi esa
365,9±8,34 mkmni tashkil qildi. Me’da devorining shilliq qavati ostida joylashgan
shilliq osti asosining a’zo kardial sohasidagi qalinligi 38,6-47,3 mkmgacha o‘zgarib,
o‘rtacha 42,7±0,8 mkmni tashkil etdi. A’zo tubida shilliq osti asosining qalinligi 39,4-
45,8 mkmgacha o‘zgarib, o‘rtachasi esa 43,2±0,59 mkmga teng bo‘ldi. Me’da
devorining tana qismida shilliq osti asosining qalinligi 40,3-48,1 mkm, o‘rtacha
43,6±0,72 mkm. A’zoning pilorik qismidagi bu qatlamning qalinligi 41,2-52,1
mkmgacha o‘zgarib, o‘rtacha 46,3±1,01 mkmga teng bo‘ldi [3.1.- jadval].
Me’da devorining umumiy mushak qavati o‘ziga ikki – ichki va tashqi mushak
pardalarini qamrab oladi. Ichki qavatning strukturasi uzunasiga yo‘nalishdagi
miotsitlarning tutamlaridan tashkil topganini ko‘rish mumkin. Tashqi qatlami aylanma
orientatsiyadagi mushak tolalaridan iborat. A’zo devorida ichki bo‘ylama qatlam esa,
uzunchoq oval shakldagi ko‘ndalang, kattaroq bo‘ylama hajmli miotsitlar tutamidan
iborat. Me’da devorining pilorik qismda joylashgan miotsitlar tutami oval shakldagi
hujayralardan tashkil topgan. O‘rganilayotgan a’zo devorining umumiy mushak
qavatining qalinligi a’zo kardial qismida 205,8-261,3 mkmni tashkil etgan bo‘lsa,
uning o‘rtachasi 236,4±5,11 mkmga teng bo‘ldi. Me’da tubi mushak qavatining
qalinligi 181,3-221,8 mkm orasida bo‘lib, uning o‘rtachasi 204,4±3,73 mkm ga teng.
Me’da devorining tana qismi mushak qavatining qalinligi 218,9-232,5 mkm, o‘rtachasi
227,5±1,25 mkmni tashkil qildi. O‘n ikki barmoqli ichakka o‘tish qismida bu
ko‘rsatgichimiz 371,4-442,3 mkmgacha o‘zgaradi, o‘rtachasi esa 410,1±6,52 mkm
teng bo‘ldi. Me’da devori bez to‘qimasining balandligi kardial qismida 38,9-46,8
mkmgacha, o‘rtacha 42,5±0,73 mkm ga teng. Ushbu ko‘rsatkich a’zoning tubi sohasida
37,4-42,2 mkmgacha o‘zgarib, o‘rtacha 40,4±0,44 mkmni tashkil etdi. Tana qismining
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
75
ISSN:3030-3613
bez to‘qimasi balandligi 36,1-44,2 mkm oralig‘ida bo‘lib, o‘rtachasi 40,6±0,74 mkmni
tashkil qildi. Pilorik qismida esa 40,8dan 47,9 mkmgacha o‘zgarib, o‘rtachasi
44,4±0,65 mkmga teng bo‘ldi.
Me’da devoridagi bezlar asosan bosh, parietal va shilliq ishlab chiqaruvchi
hujayralardan tarkib topgan bo‘lib, bezning tubi va tana qismi - bosh va parietal
hujayralardan, buyincha sohasi esa parietal va shilliq ishlab chiqaruvchi hujayralardan
tashkil topganini ko‘rish mumkin. Bosh hujayralar sharsimon ko‘rinishga ega bo‘lib,
uning yadrosi hujayra markazida joylashgan bo‘ladi. Parietal hujayralar bosh
hujayralarga nisbatan kattaroq bo‘lib, bu hujayralar ko‘p hollarda oval ko‘rinishda
bo‘ladi.
Bundan tashqari parietal hujayralar o‘z markazida 1 yoki 2 ta o‘zak saqlaydi.
Shilliq ishlab chiqaruvchi hujayralar esa biroz uzunchoq ko‘rinishga ega bo‘lib,
hujayra markazida ovalsimon yoki bo‘lmasa uchburchakka o‘xshash o‘zakka ega
bo‘ladi.
Me’da devoridagi bezlar asosan bosh, parietal va shilliq ishlab chiqaruvchi
hujayralardan tarkib topgan bo‘lib, bezning tubi va tana qismi - bosh va parietal
hujayralardan, buyincha sohasi esa parietal va shilliq ishlab chiqaruvchi hujayralardan
tashkil topganini ko‘rish mumkin.
Hozirgi kunda me’da-ichak nayining kasalliklari umumiy kasalliklar orasida
yetakchi o‘rinlardan birini [eroziv gastrit va eroziv-yarali gastrit] egallaydi [M. A.
Osadchuk va hammual., 2002], shuning uchun so‘nggi yillarda odam va sut
emizuvchilarning me’da shilliq qavatining gistologik tuzilishi keng o‘rganilmoqda.
Me’da yara kasalligining mohiyatini to‘g‘ri tushunish uchun uning
shakllanishining o‘ziga xos mexanizmlarini umumiy patologik jihatdan me’da shilliq
qavatining tarkibiy va funksional qayta tuzilishi haqida aniq tasavvurga ega bo‘lish
kerak. Me’da shilliq qavatining yarali dinamikasidagi holati yetarlicha o‘rganilmagan.
Shu bilan bir qatorda me’da shilliq qavatida yuz beradigan o‘zgarishlarni integral
baholash muhim ahamiyatga ega bo‘lib, u yangi metodologik yondashuvlardan
foydalangan holda amalga oshirilishi mumkin [T. K Gaskina va hammual., 2009].
Suvning me’da hazm tizimiga ta’siri haqida ma’lumotlar mavjudligiga qaramay,
me’da shilliq qavati barcha tashqi omillarga sezgir deb hisoblanadi, ammo postnatal
ontogenezda ular yetarlicha aniqlanmagan va o‘rganilmagan. Yuqoridagilarning
barchasi shubhasiz, me’da devorining tarkibiy qismlari funksional ahamiyatini normal
va patologik jihatdan to‘g‘ri talqin qilishni qiyinlashtiradi.
Tadqiqot natijalarining tahlili shuni ko‘rsatdiki, nazorat guruhidagi oq zotsiz
kalamushlar bilan tajribadagi 2 guruh oq kalamushlar me’da devori tarkibiy qismlari
o‘zaro taqqoslanganda, morfometrik ko‘rsatkichlarning quyidagicha o‘zgarishi
aniqlandi. Me’da kardial qismi shilliq qavati balandligi 0,95% ga, burmasining
balandligi 0,94% ga, burmalar orasidagi chuqurchasi 4,11% ga, shilliq osti asosi 2,8%
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
76
ISSN:3030-3613
ga, umumiy mushak qavati qalinligi 0,17% ga, bez to‘qimasi 5,5% ga, me’da
devorining umumiy qalinligi esa 0,74% ga kamayganini ko‘rish mumkin. A’zoning
tubida esa bu ko‘rsatkichlar quyidagicha o‘zgardi: shilliq qavati balandligi 2,37% ga,
burmasining balandligi 0,89% ga, burmalar orasidagi chuqurchasi 5,92% ga, shilliq
osti asosi 5,78% ga, umumiy mushak qavati qalinligi 1,07% ga, bez to‘qimasi 3,9% ga,
me’da devorining umumiy qalinligi esa 1,46% ga kamayganligi aniqlandi. Me’da
tanasi umumiy shilliq qavati balandligi 2,11% ga, burmasining balandligi 2,51% ga,
burmalar orasidagi chuqurchasi 7,65% ga, shilliq osti asosi 2,29% ga, umumiy mushak
qavati qalinligi 0,6% ga, bez to‘qimasi 6,1% ga, me’da devorining umumiy qalinligi
esa 1,52% ga qadar kamayganligi kuzatildi. A’zoning 12 barmoqli ichakka o‘tish
joyida esa shilliq qavati balandligi 1,77% ga, burmasining balandligi 2,68% ga,
burmalar orasidagi chuqurchasi 3,24% ga, shilliq osti asosi 3,02% ga, bez to‘qimasi
3,5% ga, me’da devorining umumiy qalinligi esa 1,21% ga kamayishi aniqlandi.
Xulosa qilib aytganda, tadqiqotning ushbu guruh hayvonlarini 1 - nazorat guruhi
hayvonlari bilan o‘zaro solishtirganda, 2 – tadqiqot guruhi oq zotsiz kalamushlar
oshqozon shilliq qavati to‘qima elementlarida yuzaga kelgan gistologik,
gistomorfometrik ko‘rsatkichlarning minimal o‘zgarishlari tajriba guruhining 3oylik
kalamushlari organizmida va maksimal o‘zgarishlari esa tajriba guruhining 4oylik
kalamushlari organizmida qayd etildi Jo’yzar mineral suvini qo‘llash, barcha
o‘rganilgan parametrlaridagi salbiy ta’sirini sezilarli darajada kamaytirish imkonini
berdi.
Tadqiqot davomida barcha o‘rganilgan organometrik va morfometrik
ko‘rsatkichlarda, 2 – va 3 – tadqiqot guruhining nazorat guruhi hayvonlari
ko‘rsatkichlariga nisbatan statistik jihatdan ishonarli farqlar aniqlandi.
Adabiyotlar.
1.
Guseynov T.S., Guseynova S.T., Garunova K.A. / Immunomorfometricheskaya
xarakteristika limfoidnыx organov pri vozdeystvii mineralnыx vod.//
Mejdunarodnыy jurnal po immunoreabilitatsii. - 2003. -t.5. -№2.-S.340- 348.
2.
Guseynov T.S., Guseynova S.T., Gasanova M.A., Kudaeva P.D. / Morfologiya
kishechno-assotsiirovannoy limfoidnoy tkani pri balneoprotsedurax // Izvestiya
vuzov. Povoljskiy region. Meditsinskie nauki. 2017. - №3 [43]. - S. 13-22.
3.
Abaturov S.D. / Kormovыe resursы, obespechennost piщey i jiznesposobnost
populyatsiy rastitelnoyadnыx mlekopitayuщix // Zoologicheskiy jurnal. - 2005. - T.
84, № 10. - S. 1251-1271.
4.
Adilbekova D.S., Chorieva Z.Yu., Ismatullaeva G.X., Xaitmuradova G.P. /
Gistomorfologicheskie izmeneniya v jeludochno-kishechnom trakte potomstva,
rojdennыe ot materey s xronicheskim toksicheskim gepatitom // «Evraziyskiy
vestnik pediatrii». - 2020. - №1 [4]. - S. 211-221.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
77
ISSN:3030-3613
5.
5Aleksandrova V.A. / Osnovы immunnoy sistemы jeludochno-kishechnogo trakta
// SPb: MALO, -2006 - S.44.
6.
Aliseyko Ye. A., Gromov I. N. / Vliyanie litiya karbonata na morfologiyu
limfoidnogo apparata organov piщevareniya sыplyat, vaksinirovannыx protiv
infeksionnoy bursalnoy bolezni // Aktualnыe problemы intensivnogo razvitiya
jivotnovodstva. - 2011. - №14 [2]. - S. 101-107.
7.
Al-Rayashi Salim Nassir. / Morfologicheskie izmeneniya limfoidnыx obrazovaniy
jeludka pri eksperimentalnom gemorragicheskom insulte // [eksperimentalno-
morfologicheskoe issledovanie]: avtoref. dis. kand. Med nauk. - M., 2006. - S. 25.
8.
Aminova G.G. / Sitoarxitektonika limfoidnoy tkani, assotsiirovannoy so stenkoy
slepoy kishki u cheloveka v podrostkovom vozraste // Morfologiya. -2002. -№ 4. -
S. 53—55.
9.
Andrushenko V.V. / Strukturno-funksyunalsh osoblivost slizovoy obolonki
shlunka щuriv riznix vkovix periodiv pri imunnogo statusu // avtoref. dis. na
zdobuttya nauk. stupenya kand. med. nauk: \- 2006. - S.128.
10.
Arutyunyan A.D., Kyalyan G.A. / Vozrastnыe izmeneniya mыshechnoy obolochki
jeludka cheloveka // Morfologiya. - 2004.-T., №4.-S. 126-134.
11.
Balukova Ye.V. / NPVP-indutsirovannaya gastropatiya: ot ponimaniya
mexanizmov razvitiya k razrabotke strategii profilaktiki i lecheniya // Rossiyskiy
meditsinskiy jurnal. – 2017. – № 10. – S. 697–702.
12.
12Baranseva I.S. / Vozrastnыe osobennosti razvitiya immunnogo otveta u lyudey
na jivuyu i inaktivirovannuyu grippoznыe vaksinы: // avtoref. dis. na soiskanie
nauch. stepeni kand. biol. nauk: I.S., Baranseva. – SPS 2003. –S. 20.
13.
Bekov T.A., Kosim -Xodjaev I.K. / Izmeneniya slizistoy obolochki jeludka
cheloveka v postnatalnom ontogeneze / // Morfologiya. - 2004. - T. 126, № 4. - S.
19 - 23.
14.
Belyaeva Ye.V., Guщin Ya.A. / Metodы vizualizatsii i issledovaniya kishechno-
assotsiirovannoy limfoidnoy tkani laboratornыx jivotnыx // Laboratornыe jivotnыe
dlya nauchnыx issledovaniy. - 2020. - №3. - S. 68-74.
15.
Bikkinina G. M., Safuanov A. R. / Nejelatelnыe lekarstvennыe reaksii nesteroidnыx
protivovospalitelnыx preparatov // Molodoy uchenыy. - 2015. - № 7 [87]. - S. 269-
272.
16.
Shomurodova Mukhayo Rakhmonovna, (May 6, 2023). Morphological Features
and Morphometric Parameters of the Lungs after Correction with an
Immunomodulator Under the Conditions of Experimental Chemotherapy. Journal
of Natural and Medical Education (pp. 55-60).
17.
Shomurodova Mukhayo Rakhmonovna, (05 2023) Mastopatiya. Yosh Patmorfolog
Nigohida. Amaliy va tibbiyot fanlari ilmiy jurnali (193-197)
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
78
ISSN:3030-3613
18.
Shomurodova Muxayyo Raxmonovna (05 2023) Morfometricheskie Pokazateli
Legkix Posle Korreksii Immunomodulyatorom V Usloviyax Eksperimentalnoy
Ximioterapii
Amaliy
va
tibbiyot
fanlari
ilmiy
jurnali
(198-202)
https://sciencebox.uz
