T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
104
ISSN:3030-3613
O‘QUVCHILARDA IJODKORLIK KO‘NIKMALARINI
SHAKLLANTIRISHDA TASVIRIY SAN’ATNING O‘RNI
Fayzullayeva Dilnavoz Jahongir qizi
Chirchiq davlat pedagogika universiteti
Tasviriy sanʼat va muhandislik grafikasi yoʻnalishi
2-bosqich talabasi
Annotasiya:
Ushbu maqolada tasviriy san'atning o‘quvchilarda ijodkorlik
ko‘nikmalarini shakllantirishdagi roli va ahamiyati tahlil qilinadi. Maqola, ta’lim
jarayonida tasviriy san’at orqali o‘quvchilarning badiiy tafakkurini, estetik didini,
ijodiy yondashuvini rivojlantirishga yordam beruvchi metodik yondashuvlar va
zamonaviy pedagogik tamoyillarni ko‘rsatadi.
Kalit so'zlar:
Tasviriy san’at, ijodkorlik, STEAM ta’limi, badiiy tafakkur, estetik
did, mustaqil fikrlash, innovatsion yondashuvlar, pedagogik metodlar, rangtasvir,
grafika, haykaltaroshlik.
Bugungi kunda ta’lim jarayonining asosiy maqsadi – o‘quvchilarning bilim,
ko‘nikma va malakalarini shakllantirish bilan birga, ularning ijodiy salohiyatini
ro‘yobga chiqarish, mustaqil fikrlash va yangi g‘oyalar yaratish qobiliyatini
rivojlantirishdan iborat. Ayniqsa, tasviriy san’at kabi estetik va badiiy yo‘nalishdagi
fanlar bu maqsadlarga erishishda beqiyos ahamiyat kasb etadi. Chunki san’at orqali
nafaqat tasviriy ko‘nikmalar, balki dunyoni estetik qabul qilish, ichki his-tuyg‘ularni
ifodalash, noan’anaviy fikrlash va yangicha yondashuvlar ilgari surish kabi muhim
sifatlar shakllanadi.
O‘quvchilarning tasviriy san’atga bo‘lgan qiziqishini rag‘batlantirish, ularni o‘z
fikrini rasm va kompozitsiya orqali ifodalashga o‘rgatish, ijodiy erkinlik muhiti
yaratish orqali ularning individual qobiliyatlarini rivojlantirish mumkin. Bu esa
ijodkorlik ko‘nikmalarining asosiy tarkibiy qismlari – tasavvur, ifoda, tajriba va badiiy
tafakkurni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Tasviriy san’at ta’limi o‘quvchilarda badiiy tafakkur, estetik did, ijodiy
yondashuv va mustaqil fikrlashni rivojlantirishda muhim vosita hisoblanadi.
Pedagogik nazariyada ijodiy faollikni shakllantirishda san’atning roli ko‘plab
tadqiqotlarda yoritilgan. Masalan, J. Deweyning tajriba va ijodiy yondashuvlar asosida
o‘rgatish tamoyillari, L. Vygotskiyning “yaqin rivojlanish zonasi” nazariyasi, va P.
Freirening ijodiy jarayonni rivojlantirishga oid g‘oyalari san’at ta’limini
o‘quvchilarning salohiyatini eng yuqori darajada rivojlantirishda yordam beradi.
Zamonaviy pedagogik yondashuvlar, shuningdek, STEAM (Fan, Texnologiya,
Muhandislik, San’at va Matematika) integratsiyalashuvi o‘quvchilarda ijodkorlikni
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
105
ISSN:3030-3613
rag‘batlantirish uchun samarali model bo‘lib xizmat qiladi. Klaster yondashuvi, o‘z
navbatida, o‘quvchilarning fikrlash va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga imkon
yaratadi, chunki bu yondashuv o‘quvchilarni turli mavzularda hamkorlikda ishlashga
undaydi.
STEAM ta’limini tatbiq etishning asosiy maqsad va rivojlanish yo`nalishlari S –
science tabiiy va ijtimoiy-gumanitar fanlar, T – technology-texnologiya, E –
engineering muhandislik grafikasi, A – art-san’at, M – math-matematika
yo`nalishlarini o`z ichiga qamrab oladi.
1
Tasviriy san’at darslari orqali o‘quvchilarda yaratish, muammolarni hal qilish va
yangiliklarni kashf etish ko‘nikmalari shakllanadi. Bunday yondashuvlar
o‘quvchilarda o‘z fikrlarini tasvirlash, kompozitsiyalar yaratish va badiiy materiallarni
estetik tarzda talqin etish qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga,
STEAM asosidagi ta’lim jarayonida o‘quvchilar o‘zlarini turli fanlar o‘rtasida
bog‘lanishlar o‘rnatgan holda yangi va innovatsion yechimlarni ishlab chiqishda
mustahkamroq tayyorlanadilar.
Tasviriy san’at orqali o‘quvchilarda ijodkorlik va estetik fikrlashni shakllantirish,
ularni ilg‘or pedagogik metodlar yordamida rag‘batlantirish, ularning fikrlash,
tasavvur qilish va mustaqil ijodiy yondashuvlarni rivojlantirish imkoniyatini yaratadi.
Bu jarayon o‘quvchilarning ijodiy va badiiy salohiyatlarini ro‘yobga chiqarish va
ularga ilmiy va badiiy yondashuvlarni birlashtirishga imkon beradi.
Maktabda tasviriy san’atning turlari - rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik va
dekorativ san’at asarlari bilan yanada chuqurroq tanishtirilishi kerak. Maktabgacha
ta’lim va maktablarda tasviriy san’at, bolalarning tafakkurini rivojlantirish,
qobiliyatlarini ochish, fikrini mustaqil bildira olish, muntazam ravishda ta’lim
jarayoniga tayyorlash, nutqini yaxshilash, atrof muhitga mehr uyg‘otish, ruhini
tetiklashtirish, tabiat bilan uyg‘unlashishga yordamlashadi. Maktabda bolalarni
tayyorlashda tasviriy faoliyat katta ahamiyatga ega. Rasm, haykaltaroshlik materiallari
bo‘yicha bilim, malakalarini egallash maktabda tasviriy faoliyat darslarini qilish
bolalarning ongida katta ko‘nikma hosil qiladi.
2
Maktabda tasviriy san’at darslari orqali o‘quvchilarda nafaqat badiiy ko‘nikmalar,
balki ijodiy tafakkur ham rivojlanadi. Bu jarayon, o‘z navbatida, bolalarda
tashabbuskorlik, yangilikni qabul qilish va estetik qabul qilish ko‘nikmalarini
shakllantiradi. Tasviriy san’atga oid darslar o‘quvchilarda turli fikr va g‘oyalarni
sinovdan o‘tkazish, o‘z tasavvurlarini aks ettirish imkoniyatini beradi.
1
Abduvoitovich, B. D. (2023). Steam ta’limini tatbiq etish orqali tasviriy san’at fanini o ‘qitish metodikasi
mazmunini takomillashtirish usullari.
O ‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar
jurnali
,
2
(18), 187-193.
2
Berdiyev, D. A. (2024).
Tasviriy san’at orqali bolalarda ijodkorlik qobiliyatlarini shakllantirish
. Pedagogs,
51
(1), 112–114.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
106
ISSN:3030-3613
Shuningdek, rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik kabi san'at turlarining har
birining o‘ziga xos metodikasi va pedagogik ahamiyati mavjud. Masalan, rangtasvir
o‘quvchilarda rang va kompozitsiya asoslarini tushunishga yordam beradi, grafika esa
chizmachilik va tasvirlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Haykaltaroshlik va dekorativ
san’at esa, o‘z navbatida, tasavvur va fikrlarni hajm va shakl orqali ifodalashga yordam
beradi.
Shu bilan birga, maktabgacha ta’lim muassasalarida va boshlang‘ich ta’lim
bosqichlarida tasviriy san’atni rivojlantirish, bolalarning tafakkurini kengaytirish va
ularni turli rangdagi fikrlashga tayyorlash muhimdir. Bu jarayonlar bolalarga nafaqat
badiiy ta’lim, balki ko‘p qirrali shaxs sifatida rivojlanish uchun zarur bo‘lgan
ko‘nikmalarni ham beradi. Bunda, ularning nafaqat ijodiy, balki intellektual
faolliklarini ham oshirishga imkon yaratadi.
Xulosa qilib aytganda, tasviriy san’at o‘quvchilarda ijodkorlik ko‘nikmalarini
shakllantirishda muhim vosita bo‘lib, nafaqat estetik didni, balki mustaqil fikrlash va
innovatsion yondashuvlarni rivojlantirishga yordam beradi. Bu jarayonlar orqali
o‘quvchilarning badiiy va ijodiy salohiyatini eng yuqori darajada rivojlantirish
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abduvoitovich, B. D. (2023). Steam ta’limini tatbiq etish orqali tasviriy san’at
fanini o‘qitish metodikasi mazmunini takomillashtirish usullari.
O‘zbekistonda
fanlararo innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar jurnali
,
2
(18), 187-193.
2.
Berdiyev, D. A. (2024).
Tasviriy san’at orqali bolalarda ijodkorlik qobiliyatlarini
shakllantirish
. Pedagogs,
51
(1), 112–114.
3.
Berdiyev, D. A. (2022). Maktablarda tasviriy san’at fanini o’qitishda kelajak ta’limi
steam interaktiv ta’limini rivojlantirish.
Science and Education
,
3
(2), 687-690.
4.
Bahromova Dilfuza Akramjonovna Tasviriy san’at darslarida yangi
texnologiyalardan foydalanishning ahamiyati. (2024). Yangi O’zbekiston
Taraqqiyotida Tadqiqotlarni o’rni Va Rivojlanish Omillari, 11(1), 160-164.
5.
Berdiyev Doston Abduvoitovich,Baxromova Dilfuza Akramjonovna. (2024).
O‘quvchilarda
kasbiy
va
hayotiy
ko‘nikmalarni
shakllantirish.
IQRO
INDEXING
,
11
(02), 430-433.
