T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
249
ISSN:3030-3613
XALQ CHOLG‘ULARI ORKESTRINING YOSH AVLODNI MILLIY
MUSIQAGA QIZIQTIRISHDAGI ROLI
G‘apurova Oyniso Xamidulla qizi
Andijon davlat pedagogika instituti “Ijtimoiy – gumanitar fanlar va san’at” fakulteti
“Musiqa ta’lim” yo‘nalishi 1 – bosqich talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolad, shaxsning estetik madaniyati tarkibiy qismlarini
yoshlar madaniyatining rivojlantirishida ijodiy faoliyat bilan bir qatorda xalq
cholg‘ulari o‘quv orkestrining ijodiy jamoa sifatida o‘ziga xos tomonlari va ularning
talabalarga estetik madaniyatini shakllanishidagi ahamiyati haqida ma'lumotlar
keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Estetik tarbiya, faoliyat, ijodkorlik, ijodiy faoliyat, repertuar,
qadriyat, motivatsiya, tarbiya.
РОЛЬ ОРКЕСТРА НАРОДНЫХ ИНСТРУМЕНТОВ В ПРИОБЩЕНИИ
ПОДРАСТАЮЩЕГО ПОКОЛЕНИЯ К НАЦИОНАЛЬНОЙ МУЗЫКЕ
Гапурова Ойнисо Хамидулла кизи
Андижанский государственный педагогический институт факультет
“Cоциально – гуманитарные науки и искусство” направление “Mузыкальное
образование” студент 1 – го курса
Аннотация:
В данной статье представлена информация об особенностях
учебного оркестра народных инструментов как творческого коллектива и их
значении для формирования эстетической культуры учащихся наряду с
творческой деятельностью в развитии эстетических компонентов личности в
молодежной культуре.
Ключевые слова:
эстетическое воспитание, деятельность, творчество,
творческая деятельность, репертуар, ценность, мотивация, воспитание.
THE ROLE OF THE ORCHESTRA OF FOLK INSTRUMENTS IN THE
INTEREST OF THE YOUNGER GENERATION IN NATIONAL MUSIC
Gapurova Oyniso Khamidulla kizi
A student of the 1st stage of the direction” music education " of the Faculty of social
and humanitarian Sciences and arts of the Andijan State Pedagogical Institute
Annotation:
this article provides information on the specific aspects of the
educational Orchestra of folk instruments as a creative team along with creative activity
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
250
ISSN:3030-3613
in the development of youth culture of the components of the aesthetic culture of the
individual and their importance in the formation of aesthetic culture for students.
Keywords:
aesthetic education, activity, creativity, creative activity, repertoire,
value, motivation, upbringing.
Kirish
Ijtimoiy-madaniy modernizatsiya qilish sharoitida an'analar va yangiliklarning
o‘zaro bog‘liqligi tobora dolzarb bo‘lib bormoqda va xalq musiqa madaniyati
qadriyatlariga
yehtiyoj
ortib
bormoqda.
Shaxsning
ma'naviy
fazilatlarini
rivojlantirishga qaratilgan ijtimoiy ongni o‘zgartirish yosh avlodning estetik tarbiyasini
faollashtirishni talab qiladi. Estetik tarbiya dasturlarini ishlab chiqish va amalga
oshirishda xalq musiqa madaniyatining shakllanish salohiyatidan foydalanish
shaxsning ma'naviy rivojlanishi jarayonining samaradorligini oshiradi. Afsuski,
zamonaviy rus jamiyatida ma'naviyatning yetishmasligi haqiqat haqiqatiga aylandi,
inson yehtiyojlari va manfaatlari hali ham e'tiborga olinmaydi, estetik tamoyillar va
axloqiy me'yorlar talab qilinmaydi. Transformatsiyaning salbiy ta'siri yoshlar
submulturasida aks etadi. Hozirgi ijtimoiy-iqtisodiy sharoitda yosh avlodning estetik
madaniyatini tarbiyalash muammosi dolzarb bo‘lib bormoqda.
Shaxsning estetik madaniyati tarkibiy qismlarini yoshlar madaniyatining muhim
asosi sifatida nazariy asoslash quyidagilarni anglatadi: a) estetik madaniyatni
rivojlantirish ijodiy faoliyat jarayonida talabalarning hissiy va hissiy tajribalarga
asoslangan fikrlash jarayonlarini faollashtiradigan san'at ob'ektlarini idrok yetish orqali
amalga oshiriladi; b) estetik madaniyat talabalarni ijodiy jamoaga birlashtirishga qodir.
Xalq cholg‘ulari o‘quv orkestrining ijodiy jamoa sifatida o‘ziga xosligi quyidagilardan
iborat:
1) orkestr tarkibining yillik o‘zgarishi bilan belgilanadigan va quyidagi bosqichlarni
tashkil yetadigan shakllanish bosqichi: a) yangi ishtirokchilarning moslashuvi, b)
qo‘shma ijodiy faoliyat;
2) targ‘ib qiluvchi estetik munosabatlar estetik faoliyatni faollashtirish (ijro, ijodiy) va
bu harakatlarni estetik ong bilan o‘zaro bog‘liq bo‘lgan ma'naviy hissiy tajribalar bilan
boyitish.
Xalq cholg‘ulari orkestrining madaniy maydoni quyidagi xususiyatlarga yega:
1) individual badiiy va ijodiy qobiliyat va moyilliklarga ko‘ra ijodiy va ijrochilik
faoliyatini rivojlantiradi;
2) musiqani estetik idrok yetishni rag‘batlantiradi;
3) estetik idrok estetik hissiyot va hissiyotlarni keltirib chiqaradi;
4) hissiy va hissiy idrok xalq cholg‘ulariga qiziqishni shakllantiradi ijodkorlik va
orkestr musiqasi;
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
251
ISSN:3030-3613
5) musiqa mazmunini tushunish va anglash orqali badiiy va xayoliy fikrlashni
shakllantiradi;
6) ijrochilar va tinglovchilarning estetik didi va qadrini shakllantiradi.
Xalq cholg‘ulari orkestrining ijodiy faoliyatida talabalarning estetik
madaniyatini samarali tarbiyalashning pedagogik shartlari:
1) o‘qituvchilar, dirijyorlar va ijro guruhlari rahbarlarining xalq cholg‘ulari
orkestrining ijodiy faoliyatida talabalarning estetik madaniyatini rivojlantirishga
tayyorligi;
2) ma'naviy madaniyatni shakllantirish. sinflarning o‘ziga xos xususiyatlari va
shakllarini hisobga olgan holda talabalarning estetik madaniyatini rivojlantirishga
yordam beradigan o‘quv jamoasidagi muhit;
3) talabalarning ijodiy faoliyatga moyilligi;
4) orkestrning musiqiy repertuari mazmunining murakkab ta'siri talabalarning estetik
rivojlanishi;
5) shaxs ta'lim jarayonida talabalarning estetik rivojlanishining yoshga xos
xususiyatlariga yondashish va hisobga olish;
6) estetik munosabat darajasida talabalarning ijodiy faoliyatining kollektivistik
yo‘nalishini faollashtirish;
7) talabalarning musiqiy madaniyat qadriyatlariga qiziqishi;
8) ijodiy va ijrochilik faoliyati uchun barqaror motivatsiya;
Quyidagi shaklda taqdim yetilgan xalq cholg‘ulari orkestrining ijodiy faoliyatida
talabalarning estetik madaniyatini tarbiyalashni samarali tashkil yetish modeli:
1) maqsad;
2) shaxsning estetik madaniyati;
3) estetik madaniyatning asosiy tarkibiy qismlari;
4) asosiy vazifalar;
5) umumiy pedagogik sharoitlar;
6) muayyan pedagogik sharoitlar;
7) ijodiy faoliyatning asosiy turlari;
8) ijodiy faoliyatning asosiy shakllari;
9) o‘quv jarayonini tashkil yetishning asosiy usullari.
Talabalarning estetik madaniyati-bu butun madaniyatning dinamik qismi bo‘lib,
uning natijalari ongda aks yetadigan, ma'lum hissiy reaksiyalarni keltirib chiqaradigan,
faoliyatning yangi turlarini shakllantiradigan, ma'lum bir submulturaga birlashadigan
ijtimoiy o‘zgarishlarga munosabat bildiradi. Talabalarning san'at ob'ektlari bilan
o‘zaro munosabati estetik munosabatlar orqali ularning estetik fazilatlarini
rivojlantiradi, ijodiy jamoada safarbar qilinishi mumkin bo‘lgan estetik faoliyatni
rag‘batlantiradi.Keyin estetik madaniyat ijodiy faoliyatning yangi paydo bo‘lgan
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
252
ISSN:3030-3613
ko‘rinishlari uchun asos bo‘lib, ijodiy o‘zini namoyon qilish, o‘zini tasdiqlash natijasi
va talabalarning ma'naviy rivojlanishi vositasiga aylanadi.
Xalq cholg‘ulari orkestrining ijodiy jamoa sifatida o‘ziga xosligi shundan dalolat
beradi: 1) shakllanish bosqichi orkestr tarkibining yillik o‘zgarishi bilan belgilanadi va
quyidagi bosqichlarni tashkil qiladi: a) yangi ishtirokchilarning moslashuvi, b)
qo‘shma ijodiy faoliyat: instrumental guruhlar rahbarlarining ijodiy faoliyati (konsert
ustalari), psixologik birdamlik, talabalar o‘rtasida fikr va baholarning birligi, mustaqil
nizolarni hal qilish, ijodiy faoliyat samaradorligi haqida qayg‘urish; 2) estetik kiyinish
estetik faoliyatni faollashtirishga yordam beradi (ijro, ijodiy) va bu harakatlarni estetik
ong bilan o‘zaro bog‘liq bo‘lgan ma'naviy hissiy tajribalar bilan boyitadi; 3) turli xil
musiqiy repertuar fikrlash jarayonlarini rivojlantiradi - fikrlash, tasavvur, fantaziya,
estetik tuyg‘ularning paydo bo‘lishiga yordam beradi; 4) orkestr musiqasini hissiy va
hissiy idrok yetishni tashkil yetish tinglovchilarda estetik didni rivojlantiradi.
Xulosa
Xulosa o‘rnida shuni aytish joyizki, yuqorida keltirib o‘tilgan qoidalarga rioya
etishni maqsad qilib olinganda anchagina samaraga erishish mumkinligi tadqiqotchilar
tomonidan olib borilgan ilmiy izlanishlarida ham kuzatish mumkin. Shunday ekan
ijrochilik madaniyatini rivojlantirish bugungi kunda o‘sib kelayotgan yosh avlodni
estetik didini ham tarbiyalashda musiqa muhim ahamiyat kasb etishi ko‘rishimiz
mumkin.
Fоydаlаnilgаn аdаbiyоtlаr:
1.
Ананьев Б.Г. Очерки психологии Б.Г.Ананьев. Л.: Наука, 1945.-130 с.
2.
Афанасьев В.П. К вопросу дифференцированного обучения руководителей
народно-инструментальных коллективов в вузах культуры и искусств
В.П,Афанасьев, Г.К. Афанасьев Адекватные формы обучения в курсах
музыкальных дисциплин: Сб. ст. Тамбов, 1993. 18 24.
3.
Botirova X.T. Theoretical fundamentals of development of people's instruments
and performing arts in Uzbekistan // International Journal of Early Childhood
Special Education // (INT-JECSE) DOI: 10.9756/INT-JECSE/V14I2.657 ISSN:
1308-5581 Vol 14, Issue 02 2022 -P. 5841-5846.
4.
Botirova X.T. Specific characteristics of the development of spiritual - moral
qualities
of
students
//
Frontline
Social
Sciences
and
History
https://doi.org/10.37547/social-fsshj-03-06-04-P. 20-30
5.
Botirova X.T. In the practice of instrumental performance, students are taught to
think independently and formation of features of creativity // Middle european
scientific bulletin // ISSN 2694-9970 118 Middle European Scientific Bulletin,
Volume 33. -P. 52-58.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
253
ISSN:3030-3613
6.
Botirova X.T. Scientific and theoretical views of central asian thinkers in music //
Procedia of Theoretical and Applied Sciences // Volume 4. Feb 2023 ISSN: 2795-
5621. -P. 54-59.
7.
Акмалжонова М.В. “Дирижирование” (методы работ над партитурой).
Ташкент, 2017.
8.
Botirova X.T. The Role of Pop Art in the Education of Students-Youth in the Spirit
of Morality and Patriotism // Web of Scholars: Multidimensional Research Journal
(MRJ) // Volume: 01 Issue: 07. 2022 ISNN: (2751-7543). -P. 87-90.
9.
Botirova X.T. Activities of the "History and Criticism of Music" Department
During the Years of Independence // Middle European Scientific Bulletin // ISSN
2694-9970 118, Volume 33. Feb-2023 -P. 118-121.
10.
Баренбойм Л.А. Музыкальная педагогика и исполнительство Л.А.Баренбойм.
Л.: Музыка, 1974. 250 с.
11.
Вопросы воспитания музыканта-исполнителя: Сб. трудов. М.: ГМПИ им.
Гнесиных, 1983. Вьш.68. 168 с.
