T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
24
ISSN:3030-3613
KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISHDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARNING ROLI VA XORIJIY TAJRIBA ASOSIDA
TAKLIFLAR.
Karimov Shoxruxbek Shavkatboy o`g`li
Oriental universitet magistranti
Annotatsiya.
Mazkur maqolada kambag‘allikni qisqartirishda raqamli
texnologiyalarning tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Elektron to‘lov tizimlari, mobil banking,
raqamli identifikatsiya va onlayn ta’lim kabi texnologiyalarning ijtimoiy va iqtisodiy
inklyuziyaga ta’siri xorijiy tajribalar asosida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, Hindiston,
Estoniya va Afrika davlatlari misolida O‘zbekiston uchun mos taklif va tavsiyalar
ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar.
Raqamli texnologiyalar, kambag‘allik, ijtimoiy inklyuziya,
raqamli to‘lov, onlayn xizmatlar, xorijiy tajriba,O‘zbekiston.
Аннотация.
В статье рассматривается роль цифровых технологий в
сокращении бедности. Анализируются такие инструменты, как электронные
платежи, мобильный банкинг, цифровая идентификация и онлайн-образование,
и их влияние на социальную и экономическую инклюзию. На основе
зарубежного опыта, включая практики Индии, Эстонии и стран Африки,
предложены рекомендации для Узбекистана.
Ключевые слова.
Цифровые технологии, бедность, социальная инклюзия,
цифровые платежи, онлайн-услуги, международный опыт, Узбекистан.
Abstract.
This article examines the role of digital technologies in poverty
reduction. It explores the impact of digital payments, mobile banking, digital identity,
and online education on social and economic inclusion. Drawing on international
experiences from countries like India, Estonia, and African nations, the paper offers
practical recommendations tailored to Uzbekistan's context.
Keywords.
Digital technologies, poverty, social inclusion, digital payments,
online services, international experience, Uzbekistan.
Kirish.
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar dunyoning barcha sohalarida, shu
jumladan, iqtisodiyot, ta'lim, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy sohalarda tub o‘zgarishlarga
olib kelmoqda. Ayniqsa, kambag‘allikni qisqartirish va ijtimoiy inklyuziyani
ta’minlashda raqamli texnologiyalarning roli yanada ortib bormoqda. Raqamli
texnologiyalar, mobil ilovalar, elektron to‘lov tizimlari, onlayn ta'lim va boshqa
innovatsion yechimlar kambag‘allikni kamaytirishda samarali vosita sifatida yuzaga
kelmoqda. O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda kambag‘allikni
qisqartirish va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashning eng muhim omillaridan biri bu
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
25
ISSN:3030-3613
raqamli texnologiyalarni keng joriy etishdir. Raqamli xizmatlar orqali aholining bank
xizmatlariga kirish imkoniyatlari oshmoqda, bu esa o‘z navbatida investitsiyalarga va
iqtisodiy faollikka turtki beradi. Shuningdek, raqamli savodxonlikni oshirish, aholini
raqamli xizmatlarga o‘rgatish kambag‘allikka qarshi kurashda samarali vosita bo‘lishi
mumkin. Xorijiy tajribalar, masalan, Hindiston, Afrika mamlakatlari, Estoniya va
Janubiy Koreyada amalga oshirilgan raqamli texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha
amaliyotlar o‘zining samaradorligini ko‘rsatdi. Ushbu davlatlar raqamli bank
xizmatlarini, mobil ilovalarni, elektron savdoni va boshqa innovatsion texnologiyalarni
kambag‘allikni qisqartirish va ijtimoiy tenglikni ta'minlash uchun muvaffaqiyatli
qo‘llab kelmoqda.
Shunday qilib, ushbu mavzu O‘zbekistonda kambag‘allikni qisqartirish va
ijtimoiy inklyuziyani ta’minlashda raqamli texnologiyalarni qanday samarali qo‘llash
mumkinligini o‘rganish va xorijiy tajribalardan foydalangan holda tegishli takliflar
ishlab chiqish masalasi o‘ta dolzarbdir. Bu esa mamlakat iqtisodiyotining
rivojlanishiga, aholining ijtimoiy farovonligining oshishiga va barqaror rivojlanish
maqsadlariga erishilishiga xizmat qiladi.
Kambag‘allik — bu nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy masala hamdir. Barcha
mamlakatlarda, ayniqsa rivojlanayotgan davlatlarda kambag‘allikni qisqartirish davlat
siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylangan. O‘zbekistonda ham bu
yo‘nalishda amalga oshirilayotgan islohotlar va yangi strategiyalar kambag‘allikni
kamaytirish hamda iqtisodiy farovonlikni oshirishga qaratilgan. Bugungi kunda
raqamli texnologiyalar bu borada muhim rol o‘ynashni boshladi.
Elektron to‘lov tizimlari, mobil banking, raqamli identifikatsiya va onlayn ta’lim
kabi texnologiyalar kambag‘allikka qarshi kurashishda samarali vosita bo‘lib xizmat
qilmoqda. Shu bilan birga, dunyo miqyosida ba'zi davlatlar raqamli texnologiyalarni
kambag‘allikni qisqartirishda muvaffaqiyatli qo‘llagan. Ularning tajribalari
o‘rganilishi va O‘zbekistonda keng joriy etilishi kambag‘allikni qisqartirishda ijobiy
natijalarga erishishga yordam berishi mumkin. Ushbu maqolada raqamli
texnologiyalarni kambag‘allikni qisqartirishda qo‘llashning samaradorligi tahlil
qilinadi va xorijiy tajribalarga asoslanib, O‘zbekistonga mos takliflar beriladi.
Raqamli texnologiyalarning kambag‘allikni qisqartirishdagi roli
. Raqamli
texnologiyalar so‘nggi yillarda global miqyosda turli sohalarda, ayniqsa, iqtisodiy
faoliyatda o‘zgarishlar kiritdi.
Kambag‘allikni qisqartirishda raqamli texnologiyalarni qo‘llashning
asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:
1. Raqamli texnologiyalar orqali kambag‘allikni qisqartirishning eng muhim
vositalaridan biri mobil banking va elektron to‘lov tizimlarining joriy etilishidir. Bu
texnologiyalar, ayniqsa, kambag‘allik darajasi yuqori bo‘lgan hududlarda aholiga bank
xizmatlaridan foydalanish imkonini yaratadi. Raqamli to‘lov tizimlari orqali nafaqat
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
26
ISSN:3030-3613
xizmatlar, balki davlat va xususiy sektorlardan subsidiya yoki ijtimoiy yordam olish
ham osonlashadi.
2.Raqamli ta’lim ham kambag‘allikni kamaytirishda muhim vosita bo‘lib xizmat
qiladi. Onlayn kurslar, vebinarlar, masofaviy ta’lim orqali kambag‘al qatlamlar va
chekka hududlardagi aholi malakali kasblarga o‘qitilishi mumkin. Afrika
mamlakatlarida internetga kirish imkoniyatlari kengaytirilib, aholini raqamli kasblarga
o‘qitish orqali iqtisodiy faollikni oshirishga erishildi. Bu amaliyot O‘zbekistonda ham
amalga oshirilsa, ijtimoiy farovonlikni oshirishda katta yutuqlarga erishish mumkin.
3. Raqamli identifikatsiya tizimlari, shuningdek, ijtimoiy yordamlarni raqamli
platformalar orqali taqdim etish, kambag‘allikka qarshi kurashishda muhim omil
bo‘lishi mumkin. Estoniya bu borada jahonda yetakchi hisoblanadi, chunki u aholining
raqamli identifikatsiyasini joriy etgan va davlat xizmatlarining ko‘pchiligi raqamli
platformalarda mavjud. Bunday tizimlar aholining ijtimoiy himoya vositalaridan
samarali foydalanishiga yordam beradi.
Xorijga xos amaliyotlar
.
Dunyoning rivojlangan va rivojlanayotgan
mamlakatlarida raqamli texnologiyalarni kambag‘allikka qarshi kurashda qo‘llash
bo‘yicha muvaffaqiyatli tajribalar mavjud. Ushbu tajribalardan O‘zbekiston uchun
samarali qo‘llaniladigan strategiyalarni tanlash mumkin.
1.Hindistonda dasturi doirasida 2014 yilda aholining moliyaviy inklyuziyasini
ta’minlash uchun raqamli bank hisoblari ochilishi boshlandi. Bu dastur orqali 300
milliondan ortiq yangi bank hisoblari ochildi, bu esa kambag‘allikni kamaytirishga
muhim hissa qo‘shdi. O‘zbekistonda ham shunga o‘xshash dasturlarni yaratish
mumkin, ayniqsa chekka hududlardagi aholiga xizmat ko‘rsatishda.
2. Estoniya raqamli identifikatsiya tizimini 2002 yilda ishga tushirdi va hozirgi
kunda davlat xizmatlarining 99% ixtiyoriy ravishda raqamli shaklda taqdim etiladi.
Estoniyada aholining 80%dan ortig‘i raqamli imzolarni ishlatib, hukumat
xizmatlaridan foydalanyapti. Ushbu tajribani O‘zbekistonda joriy etish, ijtimoiy
yordamlarni taqsimlashni samarali qilish va aholining raqamli savodxonligini
oshirishga yordam beradi. O‘zbekistonda rаqamli texnologiyalarni kambag‘allikni
qisqartirishda qo‘llashning taklif va yo‘llari.
O‘zbekistonda raqamli texnologiyalarni kengaytirish va kambag‘allikka
qarshi kurashda foydalanish uchun bir qancha takliflar mavjud ular
quydagilarni o‘z ichiga oladi:
1. Raqamli bank xizmatlarini kengaytirish .O‘zbekistonda aholi uchun raqamli
bank xizmatlarini kengaytirish, mobil banking va elektron to‘lov tizimlarini
rivojlantirish zarur. Banklar va moliya institutlari kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-
quvvatlash uchun raqamli platformalar yaratishlari mumkin.
2. Onlayn ta’lim va kasbga o‘qitish dasturlarini yaratish .Chekka hududlardagi
aholiga onlayn ta’lim dasturlari orqali zamonaviy kasblarga o‘qitish zarur. Bu kabi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
27
ISSN:3030-3613
dasturlar orqali aholi o‘zini-ö‘zi ta’minlash imkoniyatiga ega bo‘ladi va iqtisodiy
faollik ortadi.
3. Raqamli identifikatsiya va ijtimoiy yordamlar tizimini joriy etish. Ijtimoiy
yordamlar va subsidiya tizimlarini raqamli platformalarda taqdim etish, aholining
shaxsiy ma'lumotlarini raqamli identifikatsiya orqali aniqlash, kambag‘allikni
qisqartirishda muhim omil bo‘ladi.
Xulosa
. Raqamli texnologiyalar kambag‘allikni qisqartirishda yangi
imkoniyatlar yaratadi. Xorijiy tajribalar, masalan, Hindiston, Estoniya va Afrika
davlatlari tajribasini o‘rganish va O‘zbekistonda moslashgan holda qo‘llash
kambag‘allikni kamaytirishda samarali bo‘lishi mumkin. Raqamli texnologiyalarni
kengaytirish, ta’lim, bank tizimi va davlat xizmatlarining raqamli shakllarini joriy etish
orqali O‘zbekiston ham iqtisodiy faollikni oshirib, kambag‘allikni qisqartirishda yirik
natijalarga erishishi mumkin. O‘zbekistonda raqamli texnologiyalarni joriy etish,
ayniqsa, bank tizimlari, ijtimoiy yordamlar va ta’lim sohasida kengaytirish
kambag‘allikni qisqartirishda muhim qadam bo‘lishi mumkin. Shunday qilib, raqamli
texnologiyalar kambag‘allikka qarshi kurashishda yangi imkoniyatlarni yaratish bilan
birga, ijtimoiy farovonlikni oshirishga hamda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga
yordam beradi. O‘zbekiston, xorijiy tajribalardan o‘rganib, o‘z sharoitlariga mos
ravishda raqamli texnologiyalarni kengaytirsa, kambag‘allikni qisqartirish va ijtimoiy
inklyuziyani ta’minlashda katta yutuqlarga erishishi mumkin. Xorijiy tajribalar,
xususan, Hindiston, Estoniya, Afrika davlatlari va boshqa rivojlangan mamlakatlar
kambag‘allikka qarshi kurashishda raqamli texnologiyalarni muvaffaqiyatli
qo‘llaganligini ko‘rsatdi. Ushbu tajribalardan o‘rganib, O‘zbekistonda raqamli
texnologiyalarni kambag‘allikka qarshi kurashda qo‘llashning ijtimoiy va iqtisodiy
natijalarini yaxshilash mumkin.
Adabiyotlar ro‘yxati.
1.
1.Mirziyoyev, Sh. M. (2022). Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi –
2.
2022–2026. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti matbuot xizmati.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambag‘allikni qisqartirish
vazirligi (2023). Kambag‘allikni qisqartirish bo‘yicha kompleks dastur. Toshkent.
4.
Jahon banki (2021). Poverty and Shared Prosperity Report 2020: Reversals of
Fortune. Washington, DC: World Bank.
5.
United Nations Development Programme (UNDP) (2020). Human Development
Report. New York: United Nations.
6.
Asian Development Bank (ADB) (2022). Uzbekistan: Country Partnership
Strategy 2022–2026. Manila.
7.
Ravallion, M. (2016). The Economics of Poverty: History, Measurement, and
Policy. Oxford University Press.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
28
ISSN:3030-3613
8.
Deaton, A. (2013). The Great Escape: Health, Wealth, and the Origins of
Inequality. Princeton University Press.
9.
Dabla-Norris, E., Kochhar, K., Suphaphiphat, N., Ricka, F., & Tsounta, E. (2015).
Causes and Consequences of Income Inequality: A Global Perspective. IMF Staff
Discussion Note.
10.
International Labour Organization (ILO) (2021). World Social Protection Report.
Geneva.
11.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar
markazi (2023). Kambag‘allikni qisqartirishda xorijiy tajribalarning O‘zbekiston
uchun ahamiyati. Analitik tahlil.
12.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi (2022). Ijtimoiy himoya tizimining
samaradorligini oshirish yo‘llari. Toshkent.
13.
Krugman, P., & Wells, R. (2018). Economics. Worth Publishers.
14.
Kuzibekov, B. (2021). Kambag‘allikka qarshi kurashda infratuzilmaviy
rivojlanishning o‘rni. // Iqtisodiy tadqiqotlar jurnali, №4.
