T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
148
ISSN:3030-3613
MULTIMEDIA MA’LUMOTLARINI RAQAMLI UZATISH SIFATINI
TAHLIL QILISH, TAKOMILLASHTIRISH ALGORITMLARINI ISHLAB
CHIQISH VA TADQIQ QILISH
Tursunova Aziza Axmadjanovna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU Nurafshon filial Axborot
texnologiyalari katta o’qituvchisi
Ramazonov Umrzoq Otabek o’g’li
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU Nurafshon filiali talabasi
Annotatsiya:
ushbu maqolada mavjud va kelajakdagi aloqa tarmoqlarida,
birinchi navbatda mobil va radio tarmoqlarida, real vaqt rejimida trafikni yuqori
tezlikda uzatishni talab qiladigan xizmatlarning paydo bo‘lishi bilan bog‘liq holda,
kanallardan foydalanishni oshirish va foydalanuvchining idrok sifatini maksimal
darajada oshirish vazifasi dolzarbdir. Shu sababli multimedia xizmatlari sifatini
oshirish va infratuzilmadan foydalanish samaradorligini oshirish maqsadida
kanalning joriy holatiga avtomatik tarzda sozlangan tarmoq protokollaridan
foydalanish va maqsadli funksiya sifatida insonga yo‘naltirilgan metrologik
usullardan foydalanish taklif etiladi.
Kalit sozlar:
mobil va radio tarmoqlar, aloqa tarmoqlari
.
Аннотация:
В статье рассматривается актуальная задача повышения
эффективности использования каналов и максимизации качества восприятия
пользователем существующих и будущих сетей связи, в первую очередь сетей
мобильной и радиосвязи, в связи с появлением сервисов, требующих
высокоскоростной передачи трафика в режиме реального времени. Поэтому
для улучшения качества мультимедийных услуг и повышения эффективности
использования инфраструктуры предлагается использовать сетевые
протоколы, автоматически подстраивающиеся под текущее состояние канала
и использующие в качестве целевой функции человекоориентированные
метрологические методы.
Ключевые слова:
сети мобильной и радиосвязи, сети связи.
Abstract:
This article discusses the problem of increasing channel utilization
and maximizing the quality of user perception in connection with the emergence of
services requiring high-speed transmission of traffic in real-time in existing and future
communication networks, primarily mobile and radio networks. Therefore, in order to
improve the quality of multimedia services and increase the efficiency of infrastructure
use, it is proposed to use network protocols that automatically adjust to the current
channel state and use human-oriented metrological methods as a target function.
Keywords:
mobile and radio networks, communication networks.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
149
ISSN:3030-3613
Ushbu ish doirasida multimedia ma’lumotlarini raqamli uzatish sifatini tahlil
qilish va ushbu jarayonni takomillashtirishga yordam beradigan algoritmlarni ishlab
chiqishga qaratilgan keng qamrovli eksperimental tadqiqotlar o‘tkazildi. Ishning
eksperimental qismi ham nazariy, ham amaliy jihatlarni o‘z ichiga olgan bo‘lib, bu
tahlil va keyingi xulosalar uchun keng ma’lumotlarni taqdim etdi.
Birinchidan, shuni ta’kidlash kerakki, multimedia ma’lumotlarini raqamli
uzatish sifati ko‘plab omillar, jumladan uzatish tezligi, paketlarni yo‘qotish darajasi,
kechikishlar va multimedia ma’lumotlarining o‘ziga xos xususiyatlari, masalan, video
o‘lchamlari, audio bit tezligi va boshqalar bilan belgilanadi. parametrlar. Tajribalarda
biz turli xil ishlov berish va uzatish algoritmlari yakuniy sifatga qanday ta’sir qilishini
baholash uchun video va audio oqimlardan iborat turli xil sinov ma’lumotlar
to‘plamidan foydalandik [1-2].
Tahlildan kelib chiqadigan asosiy xulosalardan biri shundaki, TCP/IP kabi
an'anaviy ma’lumotlarni uzatish usullari yuqori yuk va sifat talablari sharoitida o‘z
cheklovlarini ko‘rsata boshlaydi. Misol uchun, ommaviy uzatishga asoslangan
protokollardan foydalanish kechikishlar va ma’lumotlarning yo‘qolishiga olib kelishi
mumkin, bu ayniqsa tasvir va ovoz sifati ulanish barqarorligiga bevosita bog‘liq
bo‘lgan multimedia ilovalari uchun juda muhimdir. Bu tarmoqning dinamik
sharoitlariga moslasha oladigan va yuqori sifatli uzatishni ta’minlaydigan yangi
yondashuvlar va algoritmlarni ishlab chiqish zarurligini ta’kidlaydi [1].
Multimedia ma’lumotlarini uzatish usullarini ishlab chiqish istiqbollarini
baholashda e’tiborga olinishi kerak bo‘lgan muhim jihat siqish va kodlash
texnologiyalarini joriy etishdir. H.265 va AV1 kabi zamonaviy siqish algoritmlari
sifatni yo‘qotmasdan uzatiladigan ma’lumotlar hajmini sezilarli darajada kamaytirishi
mumkin, bu multimedia ma’lumotlarini samarali uzatishning kalitidir. Biroq, bu
sohadagi yutuqlarga qaramay, qo‘shimcha tadqiqotlar talab etiladi mavjud
algoritmlarni takomillashtirish va tarmoq o‘tkazish qobiliyati cheklangan bo‘lsa ham
yuqori sifatli uzatishni ta’minlaydigan yangi, samaraliroq echimlarni ishlab chiqishga
qaratilgan [3].
Modellarni amaliy qo‘llashda ham tahlil qilingan muhim jihat ma’lumotlar
xavfsizligi va maxfiyligidir. Bugungi kiberxavfsizlik tahdidlarida, chekka hisoblash
ma’lumotlarning sizib chiqishi xavfini minimallashtirib, ma’lumotlarni mahalliy
darajada qayta ishlashga imkon berish orqali qo‘shimcha himoya qatlamlarini
ta’minlaydi. Tajribalar davomida shifrlash va autentifikatsiya usullari qo‘llanildi, bu
ma’lumotlarni yuqori darajada himoya qilishni ta’minladi, bu moliyaviy va tibbiy kabi
ko‘plab ilovalar uchun muhim talabdir. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, chekka
kompyuterlardan zamonaviy xavfsizlik texnikasi bilan birgalikda foydalanish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
150
ISSN:3030-3613
hujumlar va ma’lumotlar sizib chiqishi ehtimolini sezilarli darajada kamaytirishi
mumkin.
Biroq, ijobiy natijalarga qaramay, taklif qilingan modellarni amalga oshirish
jarayonida duch kelgan muayyan cheklovlar va qiyinchiliklar aniqlandi. Asosiy
muammolardan biri universal protokollar va standartlarni ishlab chiqishni talab
qiladigan turli xil qurilmalar va platformalar o‘rtasidagi muvofiqlikni ta’minlash
zarurati. Bitta tarmoqda ishlaydigan bir nechta sotuvchilar va texnologiyalar bilan
o‘zaro muvofiqlikni ta’minlash chekka hisoblashlarni muvaffaqiyatli integratsiya
qilish uchun muhim ahamiyatga ega.
Shuni ham ta’kidlash kerakki, ba’zi holatlarda, chekka qurilma darajasida
cheklangan resurslar tufayli tizimning ishlashi kamayishi mumkin. Cheklangan
hisoblash quvvati va xotirasi sharoitida ma’lumotlarni qayta ishlash algoritmlarini
optimallashtirish va resurslarni boshqarishning yanada samarali usullarini ishlab
chiqish kerak. Bu esa mavjud modellarni real vaqt sharoitlariga moslashtirish va
optimallashtirish sohasida keyingi tadqiqotlar va ishlanmalarni talab qiladi [4].
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, Mavjud usullarni tahlil qilish asosida raqamli uzatish
sifatini oshirishga qaratilgan bir qator algoritmlar ishlab chiqildi multimedia
ma’lumotlari. Asosiy e’tibor moslashuvchan bit tezligini boshqarish, xatolarni tuzatish
va marshrutlashni optimallashtirish algoritmlariga qaratildi. Abr (Adaptive Bitrate
Streaming) kabi adaptiv bit tezligini boshqarish algoritmlari joriy tarmoq sharoitlariga
qarab uzatiladigan kontent sifatini dinamik ravishda o‘zgartirish imkonini beradi, bu
esa foydalanuvchi tajribasini sezilarli darajada yaxshilaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 24-maydagi “Raqamli xizmatlar
qamrovi va sifatini oshirish hamda soha, tarmoq va hududlarni raqamli transformatsiya
qilish chora-tadbirlari toʻg‘risida”gi 162-son qarori.
2.
Sukhomlin V., Namiot D., Gapanovich D. Analysis of development trends of new
generation digital twins // International Journal of Open Information Technologies. –
2024. – Т. 12. – №. 7. – С. 119-130.
3.
URL: http://injoit.org/index.php/j1/article/view/1912 (дата обращения: 19.02.2025).
4.
Али М. А. С. Разработка и исследование моделей адаптивного управления
трафиком в сетях пятого поколения.
5.
URL: ttps://www.sut.ru/doci/nauka/1AEA/DS_Hakimov/Hakimov_AA_diss.pdf (дата
обращения: 19.02.2025).
6.
Берг Д., Ульянова Е., Добряк П. Модели жизненного цикла. – Litres, 2022.
7.
https://books.google.com/books?hl=ru&lr=&id=g2gwDAAA
8.
QBAJ&oi=fnd&pg=PT3&ots=D2b7Y5GaVy&sig=U-
uggNGUWkIwSWxsOd144qiBvdE
