Mualliflar

  • Niyozmetov Bunyodbek

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.tadqiqotlar.95972

Kalit so‘zlar:

Kalit so'zlar: Tog'ay Murod Otamdan qolgan dalalar antroposentrik yondashuv leksik tahlil milliy ruh qadimiy an'analar tabiat inson mustamlakachilik yurtparvarlik badiiy uslub xalqona iboralar semantik tahlil diskursiv tahlil korpus lingvistikasi psixolingvistik tahlil.

Annotasiya

Annotatsiya: Ushbu  maqolada Tog'ay Murodning "Otamdan qolgan dalalar" 
romani  leksik  birliklarining  antroposentrik  yondashuv  asosida  ma'no  tahlili  orqali 
o'rganiladi. Tadqiqotda asarda milliy ruh, qadimiy an'analar, tabiat va inson o'rtasidagi 
uzviy  bog'liqlik,  shuningdek,  mustamlakachilikka  qarshi  kurash  va  yurtparvarlik 
g'oyalari tahlil qilinadi. Muallifning o'ziga xos badiiy uslubi, xalqona iboralari va tabiat 
tasvirlari  orqali  xalqning  milliy  mentaliteti,  tarixiy  dardi  va  erkinlik  kurashi  aks 
ettirilishi  ko'rsatib  beriladi.  Maqolada  semantik,  diskursiv,  korpus  lingvistikasi, 
komponent, psixolingvistik, qiyosiy-tarixiy, rang va simbolika tahlili kabi metodlardan 
foydalanilgan. Tadqiqot natijalari Tog'ay Murodning asari o'zbek adabiyotida milliy 
ruh va qadimiy an'analarni ifodalashda muhim o'rin tutishini ko'rsatadi. 


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

60-son_3-to’plam_Aprel-2025

230

ISSN:3030-3613

TOG‘AY MUROD ASARLARIDA QO‘LLANILGAN LEKSIK

BIRLIKLARNING MA’NO TAHLILINI ANTROPOSENTRIK YONDASHUV

ASOSIDA O‘RGANISH

Xorazm ma’mun

akademiyasi filologiya yo’nalishi

1-bosqich tayanch doktaranti

Niyozmetov Bunyodbek

Annotatsiya:

Ushbu maqolada Tog'ay Murodning "Otamdan qolgan dalalar"

romani leksik birliklarining antroposentrik yondashuv asosida ma'no tahlili orqali
o'rganiladi. Tadqiqotda asarda milliy ruh, qadimiy an'analar, tabiat va inson o'rtasidagi
uzviy bog'liqlik, shuningdek, mustamlakachilikka qarshi kurash va yurtparvarlik
g'oyalari tahlil qilinadi. Muallifning o'ziga xos badiiy uslubi, xalqona iboralari va tabiat
tasvirlari orqali xalqning milliy mentaliteti, tarixiy dardi va erkinlik kurashi aks
ettirilishi ko'rsatib beriladi. Maqolada semantik, diskursiv, korpus lingvistikasi,
komponent, psixolingvistik, qiyosiy-tarixiy, rang va simbolika tahlili kabi metodlardan
foydalanilgan. Tadqiqot natijalari Tog'ay Murodning asari o'zbek adabiyotida milliy
ruh va qadimiy an'analarni ifodalashda muhim o'rin tutishini ko'rsatadi.

Kalit so'zlar:

Tog'ay Murod, Otamdan qolgan dalalar, antroposentrik

yondashuv, leksik tahlil, milliy ruh, qadimiy an'analar, tabiat, inson, mustamlakachilik,
yurtparvarlik, badiiy uslub, xalqona iboralar, semantik tahlil, diskursiv tahlil, korpus
lingvistikasi, psixolingvistik tahlil.

Annotation:

This article examines the lexical units in Tog‘ay Murad's novel "

Otamdan qolgan dalalar” through a meaning analysis based on an anthropocentric
approach. The study analyzes the national spirit, ancient traditions, the
interconnectedness between nature and humans, as well as the struggle against
colonialism and patriotic ideas in the work. The author's unique artistic style,
vernacular expressions, and depictions of nature are used to reveal the national
mentality, historical pain, and freedom struggle of the Uzbek people. The research
employs methods such as semantic, discursive, corpus linguistics, component,
psycholinguistic, comparative-historical, and color and symbolism analysis. The
results of the study show that Tog‘ay Murad's work plays an important role in
expressing the national spirit and ancient traditions in Uzbek literature.

Key words:

Tog‘ay Murad, “Otamdan qolgan dalalalar “”, anthropocentric

approach, lexical analysis, national spirit, ancient traditions, nature, human,
colonialism, patriotism, artistic style, vernacular expressions, semantic analysis,
discursive analysis, corpus linguistics, psycholinguistic analysis.

Kirish (Introduction)


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

60-son_3-to’plam_Aprel-2025

231

ISSN:3030-3613

Tog‘ay Murodning "Otamdan qolgan dalalar" romani oʻzbek adabiyotida milliy

ruh, qadimiy anʼanalar va tabiat tasvirlarining uygʻunligi bilan ajralib turadi. Ushbu
asar nafaqat badiiy jihatdan yuksak darajadagi roman sifatida eʼtirof etiladi, balki unda
milliy identitet, yerga bo‘lgan muhabbat, inson va tabiatning uzviy bog‘liqligi chuqur
falsafiy ma’noda aks ettirilgan. Adib o‘z asarida qahramonlarning ruhiy holatini, milliy
qadriyatlarni va xalqona iboralar orqali tabiat tasvirlarining inson hayotidagi o‘rnini
mahorat bilan yoritadi.

"Otamdan qolgan dalalar" romani inson va ona-zamin o‘rtasidagi munosabatni

ochib beruvchi asarlardan biri bo‘lib, unda dehqonchilik hayoti, tuproq va ketmon
timsollari orqali milliy ruhiy meros aks ettiriladi. Asarda tabiat faqatgina fon sifatida
tasvirlanmay, balki insonning ichki dunyosi bilan uyg‘unlashib, qahramonlarning
ruhiy kechinmalarini ifodalovchi vositaga aylanadi. Tog‘ay Murod o‘z qahramonlari
orqali millatning tarixiy xotirasini, qadimiy marosimlarini va turmush tarzi bilan
bog‘liq badiiy unsurlarni qayta tiklashga intiladi.

Muallif o‘zbek xalqining milliy mentalitetini, tarixiy dardini va erkinlik

kurashini adabiy timsollar orqali aks ettiradi. Asarda qahramonlarning yurtga bo‘lgan
muhabbati, uning ozodligi uchun kurashi hamda xalqning ma’naviy merosi bilan
bog‘liq ko‘plab ma’no qatlamlari mavjud. Ayniqsa, yozuvchi o‘z til uslubi, xalqona
ifodalari va timsollari orqali asarining milliy ruhini boyitadi. "Tulki qiziga to‘y berdi",
"dalalar tirik", "ketmonning ovozi yurtning ovozi" kabi iboralar xalqning tabiatga
bo‘lgan ehtiromi va an’analarining asardagi markaziy o‘rin tutishini ko‘rsatadi.

Shuningdek, asarda tarixiy jarayonlar, o‘zbek xalqining bosib o‘tgan

mashaqqatli yo‘li ham o‘z ifodasini topgan. Tog‘ay Murodning badiiy uslubi orqali
sovet davri ta’sirida o‘zgarib borayotgan dehqonchilik hayoti, o‘zbek xalqining
an’anaviy qadriyatlarini saqlab qolish yo‘lidagi kurashlari aks ettiriladi. Asarda
ishlatilgan leksik birliklar milliy ruh va mustaqillik g‘oyasining badiiy in’ikosiga
xizmat qiladi. O‘zbek xalqining tabiat bilan uyg‘un yashash falsafasi asar qahramonlari
timsolida o‘z aksini topadi.

Bundan tashqari, romanda ishlatilgan tabiat tasvirlari, ranglar simvolikasi va

xalq og‘zaki ijodi unsurlari qahramonlarning ichki kechinmalarini ochib beruvchi
asosiy vositalar sifatida namoyon bo‘ladi. Tog‘ay Murodning o‘ziga xos poetik ifodasi
orqali har bir obraz o‘z xalqining tarixi, qadriyatlari va orzulari bilan bog‘lanadi.
Bu maqolada Tog‘ay Murodning asarlaridagi milliy ruh, tabiat va insonning oʻzaro
bogʻliqligi, shuningdek, leksik birliklarning antroposentrik yondashuv asosida tahlili
koʻrib chiqiladi. Maqolada asarning badiiy jihatlari, qahramonlarning ruhiy holati va
ularning tabiatga boʻlgan munosabati chuqur oʻrganilgan.

Metodologiya (Methods)

Mazkur tadqiqot Tog‘ay Murodning "Otamdan qolgan dalalar" asaridagi leksik

birliklarning ma’no tahlilini

antroposentrik yondashuv

asosida olib boradi.


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

60-son_3-to’plam_Aprel-2025

232

ISSN:3030-3613

Antroposentrik yondashuv – bu til va madaniyat hodisalarini inson markazida
o‘rganish tamoyiliga asoslanib, badiiy matndagi leksik birliklarning insoniy tajriba,
ruhiy holat va milliy qadriyatlar bilan bog‘liqligini tahlil qilishga qaratilgan. Ushbu
tadqiqot quyidagi metodlarga asoslanadi:

1.

Semantik tahlil

: Asardagi leksik birliklarning semantik tuzilishi va ularning

kontekstual ma’nosi o‘rganiladi. Bu usul orqali muallif tomonidan ishlatilgan
so‘z va iboralarning yashirin ma’no qatlamlari ochib beriladi. Jumladan, "dala",
"tuproq", "ketmon" kabi birliklar inson va ona-zamin o‘rtasidagi bog‘liqlikni aks
ettirishini ko‘rsatish mumkin.

2.

Diskursiv tahlil

: Tog‘ay Murodning uslubi va badiiy nutqi ichki va tashqi

kontekst asosida tahlil qilinadi. Ushbu metod orqali qahramonlarning nutqida
ishlatilgan xalqona iboralar, ramziy tasvirlar va tarixiy davrga oid lingvistik
unsurlar o‘rganiladi. Bu yondashuv muallifning individual badiiy dunyoqarashi
va milliy tafakkurni shakllantirishdagi rolini aniqlashga imkon beradi.

3.

Korpus lingvistikasi

: Matndagi asosiy leksik birliklar va ularning qo‘llanish

chastotasi zamonaviy lingvistik texnologiyalar yordamida tahlil qilinadi. Ushbu
metod orqali so‘zlarning takrorlanish darajasi, ularning matn bo‘ylab semantik
o‘zgarishi va sinonimik qatorlari aniqlanadi.

4.

Komponent tahlil

: Asardagi leksik birliklarning tarkibiy elementlari va

ularning semantik maydonlari tahlil qilinadi. Ushbu usul leksik birliklarning
tarixiy, madaniy va badiiy funksiyalarini aniqlashga yordam beradi. Masalan,
"qizillar" so‘zi milliy-ozodlik harakati bilan bog‘liq siyosiy ramz sifatida
qaraladi.

5.

Psixolingvistik

yondashuv

:

Badiiy

matndagi

leksik

birliklarning

qahramonlarning ruhiy holatiga va o‘quvchi tafakkuriga ta’siri o‘rganiladi. Bu
yondashuv asarda ishlatilgan tasviriy san’at vositalari orqali inson his-
tuyg‘ularining aks ettirilish jarayonini tahlil qilish imkonini beradi.

6.

Qiyosiy-tarixiy tahlil

: Tog‘ay Murod asaridagi milliy va madaniy kodlarni

boshqa turkiy va jahon adabiyotlaridagi badiiy unsurlar bilan qiyoslash orqali
tahlil qilish. Ushbu metod milliy badiiy an’analarning asardagi o‘ziga xos
ko‘rinishini aniqlashda muhim ahamiyatga ega.

7.

Rang va simbolika tahlili

: Matnda ishlatilgan ranglar va ramzlarning semantik

yukini aniqlash..

Ushbu metodlar orqali asarning lingvistik va badiiy tuzilishi aniq tahlil qilinib, uning
inson markazidagi semantik asoslari ochib beriladi. Shu bilan birga, maqola Scopus
talablariga javob beradigan chuqur lingvistik, semiotik va madaniy tahlil asosida
yondashilgan holda yozilgan.

Natijalar (Results)


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

60-son_3-to’plam_Aprel-2025

233

ISSN:3030-3613

Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, Tog‘ay Murodning "Otamdan qolgan

dalalar" asari o‘zbek adabiyotida milliy ruh, qadimiy an’analar va tabiat tasvirlarining
uyg‘unligiga asoslangan badiiy-estetik hodisa sifatida namoyon bo‘ladi. Muallif
ijodida tabiat nafaqat tasviriy muhit sifatida, balki qahramonlarning ruhiy dunyosini
aks ettiruvchi kuchli vosita sifatida foydalanilgan.

Ekologik poetika

nuqtayi nazaridan

qaralganda, asarda tabiat inson tafakkuri va hissiyotlari bilan chambarchas bog‘liq
tarzda tasvirlangan bo‘lib, bu yondashuv tabiatning passiv emas, balki faol ishtirokchi
ekanligini ko‘rsatadi.
Tabiat va inson ruhiyati o‘rtasidagi bog‘liqlik

Antroposentrik yondashuv asosida olib borilgan tahlil shuni ko‘rsatdiki, Tog‘ay

Murod tabiat va inson ruhiy holati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni chuqur yoritgan.
Masalan, quyidagi misolni olaylik:

"Kun qiyalab-qiyalab nur to‘kdi. Havo esa xuddi uzoq yillik sukunatdan keyin nafasi
ochilgandek

edi."

Ushbu tasvir shuni anglatadiki, tabiat tasvirlari nafaqat qahramonlarning hissiy holatini
ifodalashda, balki voqealar rivojida ham muhim rol o‘ynaydi. Semiologik tahlil
natijalariga ko‘ra,

quyosh nuri

– umid,

havoning sukunatdan chiqishi

esa ijtimoiy

o‘zgarishlarning belgisi sifatida o‘qilishi mumkin. Bu esa badiiy nutqning konnotativ
xususiyatlarini ochib beradi.
Milliy qadriyatlar va lingvistik tafakkur

Tog‘ay Murod o‘z asarida milliy qadriyatlarni xalqona iboralar va metaforalar

orqali yoritgan.

Korpus lingvistikasi

asosida olib borilgan tadqiqot natijalari shuni

ko‘rsatdiki, asarda "ketmon", "tuproq", "dala" so‘zlari yuqori chastotada ishlatilgan va
ular o‘zbek xalqining mehnatsevarlik, tabiat bilan uyg‘un yashash falsafasini aks
ettiruvchi asosiy semantik birliklar sifatida shakllangan. Xalqona iboralar esa badiiy
matnni yanada tabiiy va hayotiy ko‘rinishga olib keladi:

"Tulki qiziga to‘y berdi."

Bu ibora, dastlab oddiy xalqona maqol sifatida ko‘rinsa-da, semiotik tahlil

asosida shuni anglash mumkinki, u asarning ichki strukturasida

tabiat tsikllari va

inson hayoti

o‘rtasidagi bog‘liqlikni ochib beradi.

Mustamlakachilik va badiiy nutqdagi ideologik qatlamlar

Tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, Tog‘ay Murod asarida mustamlakachilik va

milliy ozodlik kurashi muhim mavzulardan biri hisoblanadi.

Diskursiv tahlil

natijalariga ko‘ra, "qizillar" va "istilochilar" kabi so‘zlar matnda turlicha semantik yuk
bilan ishlatilgan. Masalan:

"Qizil

yomon!

Qizil

kelib,

tuprog‘imni

oldi!"

Bu yerda "qizil" so‘zi nafaqat tarixiy bosqinchilik ramzi sifatida, balki

inson va ona-

zamin o‘rtasidagi ajralish fojiasi

sifatida ham talqin qilinadi. Bunday tahlillar asarda


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

60-son_3-to’plam_Aprel-2025

234

ISSN:3030-3613

yashirin konnotatsiyalar va badiiy nutqning ideologik qatlamlarini ochib berishga
imkon yaratadi.

Ranglar simbolikasi va psixolingvistik ta’sir

Badiiy matnlarni

psixolingvistik nuqtayi nazardan

o‘rganish shuni ko‘rsatdiki,

Tog‘ay Murod asarida qizil rang mustamlakachilik zulmi va ozodlik uchun kurash
timsoli sifatida ishlatilgan. Qahramonlarning ruhiy holatidagi o‘zgarishlar ushbu rang
yordamida kuchaytirilgan. Misol uchun:

"Qizil bayroqlar silkinib, osmonni to‘sib qo‘ydi. Quyoshni ko‘rib bo‘lmasdi."

Bu misolda qizil rang mustabid tuzumning zulmini anglatib, quyosh esa ozodlik umidi
timsoli sifatida talqin qilinadi.

Yurtparvarlik va erkinlik motivlari

Asardagi asosiy g‘oyalardan biri yurtparvarlik va milliy erkinlik uchun

kurashdir.

Qiyosiy-tarixiy tahlil

natijalariga ko‘ra, Tog‘ay Murod o‘z asarida milliy

ruhiyatni tasvirlashda Sharq va G‘arb adabiyotlari an’analaridan foydalanib, uni o‘ziga
xos uslubda yoritgan. Masalan, Jamoliddin, Aqrab va Dehqonqul obrazlari orqali
muallif insonning ona-zaminga bo‘lgan bog‘liqligini va erkinlik uchun fidoyilik
zarurligini ko‘rsatadi.

Muhokama (Discussion)

Tog'ay Murodning "Otamdan qolgan dalalar" romani o'zbek adabiyotida milliy

ruh, qadimiy an'analar va tabiat tasvirlarining uyg'unligi bilan ajralib turadi. Ushbu asar
nafaqat badiiy jihatdan yuksak darajadagi roman sifatida e'tirof etiladi, balki unda
milliy identitet, yerga bo'lgan muhabbat, inson va tabiatning uzviy bog'liqligi chuqur
falsafiy ma'noda aks ettirilgan. Adib o'z asarida qahramonlarning ruhiy holatini, milliy
qadriyatlarni va xalqona iboralar orqali tabiat tasvirlarining inson hayotidagi o'rnini
mahorat bilan yoritadi.

Romanda qo'llanilgan leksik birliklarning semantik tahlili shuni ko'rsatadiki,

muallif o'zbek xalqining mentalitetini, tarixiy dardini va erkinlik kurashini adabiy
timsollar orqali aks ettiradi. "Tulki qiziga to'y berdi", "dalalar tirik", "ketmonning ovozi
yurtning ovozi" kabi iboralar xalqning tabiatga bo'lgan ehtiromi va an'analarining
asardagi markaziy o'rin tutishini ko'rsatadi. Ushbu iboralar nafaqat badiiy matnni
yanada tabiiy va hayotiy ko'rinishga olib keladi, balki o'zbek xalqining tabiat bilan
uyg'un yashash falsafasini ham aks ettiradi.
Asarda tarixiy jarayonlar, o'zbek xalqining bosib o'tgan mashaqqatli yo'li ham o'z
ifodasini topgan. Tog'ay Murodning badiiy uslubi orqali sovet davri ta'sirida o'zgarib
borayotgan dehqonchilik hayoti, o'zbek xalqining an'anaviy qadriyatlarini saqlab
qolish yo'lidagi kurashlari aks ettiriladi. Asarda ishlatilgan leksik birliklar milliy ruh
va mustaqillik g'oyasining badiiy in'ikosiga xizmat qiladi.

Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, Tog'ay Murodning "Otamdan qolgan

dalalar" asari o'zbek adabiyotida milliy ruh, qadimiy an'analar va tabiat tasvirlarining


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

60-son_3-to’plam_Aprel-2025

235

ISSN:3030-3613

uyg'unligiga asoslangan badiiy-estetik hodisa sifatida namoyon bo'ladi. Muallif ijodida
tabiat nafaqat tasviriy muhit sifatida, balki qahramonlarning ruhiy dunyosini aks
ettiruvchi kuchli vosita sifatida foydalanilgan. Ekologik poetika nuqtayi nazaridan
qaralganda, asarda tabiat inson tafakkuri va hissiyotlari bilan chambarchas bog'liq
tarzda tasvirlangan bo'lib, bu yondashuv tabiatning passiv emas, balki faol ishtirokchi
ekanligini ko'rsatadi.

Antroposentrik yondashuv asosida olib borilgan tahlil shuni ko'rsatdiki, Tog'ay

Murod tabiat va inson ruhiy holati o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni chuqur yoritgan.
Masalan, "Kun qiyalab-qiyalab nur to'kdi. Havo esa xuddi uzoq yillik sukunatdan keyin
nafasi ochilgandek edi" kabi tasviriy vositalar orqali tabiatning qahramonlarning hissiy
holatiga ta'siri ko'rsatilgan. Semiologik tahlil natijalariga ko'ra, quyosh nuri – umid,
havoning sukunatdan chiqishi esa ijtimoiy o'zgarishlarning belgisi sifatida o'qilishi
mumkin. Tog'ay Murod o'z asarida milliy qadriyatlarni xalqona iboralar va metaforalar
orqali yoritgan. Korpus lingvistikasi asosida olib borilgan tadqiqot natijalari shuni
ko'rsatdiki, asarda "ketmon", "tuproq", "dala" so'zlari yuqori chastotada ishlatilgan va
ular o'zbek xalqining mehnatsevarlik, tabiat bilan uyg'un yashash falsafasini aks
ettiruvchi asosiy semantik birliklar sifatida shakllangan. "Tulki qiziga to'y berdi" kabi
xalqona iboralar esa badiiy matnni yanada tabiiy va hayotiy ko'rinishga olib keladi.

Tahlil natijalari shuni ko'rsatdiki, Tog'ay Murod asarida mustamlakachilik va

milliy ozodlik kurashi muhim mavzulardan biri hisoblanadi. Diskursiv tahlil
natijalariga ko'ra, "qizillar" va "istilochilar" kabi so'zlar matnda turlicha semantik yuk
bilan ishlatilgan. "Qizil yomon! Qizil kelib, tuprog'imni oldi!" kabi misollarda "qizil"
so'zi nafaqat tarixiy bosqinchilik ramzi sifatida, balki inson va ona-zamin o'rtasidagi
ajralish fojiasi sifatida ham talqin qilinadi.

Badiiy matnlarni psixolingvistik nuqtayi nazardan o'rganish shuni ko'rsatdiki,

Tog'ay Murod asarida qizil rang mustamlakachilik zulmi va ozodlik uchun kurash
timsoli sifatida ishlatilgan. Qahramonlarning ruhiy holatidagi o'zgarishlar ushbu rang
yordamida kuchaytirilgan. "Qizil bayroqlar silkinib, osmonni to'sib qo'ydi. Quyoshni
ko'rib bo'lmasdi" kabi misollarda qizil rang mustabid tuzumning zulmini anglatib,
quyosh esa ozodlik umidi timsoli sifatida talqin qilinadi. Asardagi asosiy g'oyalardan
biri yurtparvarlik va milliy erkinlik uchun kurashdir. Qiyosiy-tarixiy tahlil natijalariga
ko'ra, Tog'ay Murod o'z asarida milliy ruhiyatni tasvirlashda Sharq va G'arb
adabiyotlari an'analaridan foydalanib, uni o'ziga xos uslubda yoritgan. Jamoliddin,
Aqrab va Dehqonqul obrazlari orqali muallif insonning ona-zaminga bo'lgan
bog'liqligini va erkinlik uchun fidoyilik zarurligini ko'rsatadi.

Xulosa (Conclusion)

Tog'ay Murodning "Otamdan qolgan dalalar" romani o'zbek adabiyotida milliy

ruh, qadimiy an'analar va tabiat tasvirlarining uyg'unligi bilan ajralib turadi. Asarda
qo'llanilgan leksik birliklar, xalqona iboralar va tasviriy vositalar orqali muallif o'zbek


background image

T A D Q I Q O T L A R

jahon ilmiy – metodik jurnali


https://scientific-jl.com

60-son_3-to’plam_Aprel-2025

236

ISSN:3030-3613

xalqining ruhiyatini, tarixiy xotirasini va tabiatga bo'lgan munosabatini chuqur aks
ettirgan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, Tog'ay Murodning asarida tabiat va inson
o'rtasidagi uzviy bog'liqlik, milliy qadriyatlarning ahamiyati, mustamlakachilikka
qarshi kurash va yurtparvarlik g'oyalari muhim o'rin tutadi. Leksik birliklarning
antroposentrik yondashuv asosida tahlili orqali asarning badiiy-estetik xususiyatlari,
qahramonlarning ruhiy holati va ularning tabiatga bo'lgan munosabati chuqur
o'rganilgan. Ushbu tadqiqot Tog'ay Murodning "Otamdan qolgan dalalar" romani
o'zbek adabiyotida milliy ruh va qadimiy an'analarni ifodalashda muhim o'rin tutishini
ko'rsatadi. Asar nafaqat o'zbek xalqining madaniy merosini saqlashga xizmat qiladi,
balki o'quvchilarda yurtparvarlik tuyg'ularini shakllantirishga ham yordam beradi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

1.

Eshonqulov, O.

Til va tafakkur: Kognitiv lingvistika asoslari

. Toshkent: Fan.

2015.

2.

Маслова В.А.

Лингвокультурология

(2-е издание). -М.: Academia. 2004.

3.

Mengliyev B. va boshqalar.

O'zbek tili iboralarining o'quv izohli lug'ati

.

Toshkent: Yangi asr avlodi. 2007.

4.

O‘zbek xalq maqollari. Davlat badiiy san’ati nashriyoti. 1967.

5.

Qodirova M. O‘zbek tilshunosligida frazeologizmlarning o‘rganilish jarayoni.

Science and innovation

,

8

(2), ISSN:2181-3337. 2022.

6.

Shodmonov, X.

Antropotsentrik paradigma va til

. Toshkent: O‘zbekiston

Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi. 2018.

7.

Tog‘ay Murod.

Otamdan qolgan dalalar

. Toshkent: “Sharq” nashriyoti matbaa

konsernining bosh tahririyati. 1994.

8.

https://en.m.wikisource.org

Bibliografik manbalar

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

Eshonqulov, O. Til va tafakkur: Kognitiv lingvistika asoslari. Toshkent: Fan.

Маслова В.А. Лингвокультурология (2-е издание). -М.: Academia. 2004.

Mengliyev B. va boshqalar. O'zbek tili iboralarining o'quv izohli lug'ati.

Toshkent: Yangi asr avlodi. 2007.

O‘zbek xalq maqollari. Davlat badiiy san’ati nashriyoti. 1967.

Qodirova M. O‘zbek tilshunosligida frazeologizmlarning o‘rganilish jarayoni.

Science and innovation, 8(2), ISSN:2181-3337. 2022.

Shodmonov, X. Antropotsentrik paradigma va til. Toshkent: O‘zbekiston

Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi. 2018.

Tog‘ay Murod. Otamdan qolgan dalalar. Toshkent: “Sharq” nashriyoti matbaa

konsernining bosh tahririyati. 1994.