T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
29
ISSN:3030-3613
O‘ZBEKISTON QISHLOQ XO‘JALIGIDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR: QISHLOQ XO’JALIGINI AQAMLASHTIRISHNING
XORIJIY TAJRIBALARINI O’ZBEKISTONDA JORIY QILISH
Buxoro davlat universiteti magistranti
Tangriyev Avazxon Tohir o‘g‘li
Annotatsiya:
Oʻzining unumdor yerlari va boy qishloq xoʻjaligi merosi bilan
mashhur Oʻzbekiston tarixan agrar jamiyat boʻlib, uning iqtisodiyoti va madaniyatida
qishloq xoʻjaligi muhim oʻrin tutadi. Biroq, iqlim o‘zgarishi, suv tanqisligi va aholi
sonining ko‘payishi kabi ortib borayotgan muammolar sharoitida qishloq xo‘jaligi
sohasida modernizatsiyalash va innovatsiyalarga bo‘lgan ehtiyoj tobora yaqqol
namoyon bo‘lmoqda. Raqamlashtirish ushbu muammolarni hal qilishda fermerlik
amaliyotlarini tubdan isloh qilish, hosildorlikni oshirish va mamlakat uchun oziq-ovqat
xavfsizligini ta'minlashga munosib yo'lni taklif etadi. Ushbu maqolada O‘zbekiston
qishloq xo‘jaligida raqamlashtirishning keng imkoniyatlari va raqamlashtirishni
amalga oshirishda xorijiy tajribalarni joriy qilish amaliyotlari nazariy jihatdan tahlil
qilinadi.
Kalit so’zlar:
Raqamli texnologiyalar, raqamli transformatsiya, blokcheyn
Elektron savdo (e-savdo),internet savdosi, onlayn savdo, raqobatbardoshlik, iqtisodiy
integratsiya, innovatsiyalar global bozor, elektron to‘lov tizimlari, logistika, sun'iy
intellekt (AI), kichik biznes, samaradorlik, xalqaro savdo, investitsiyalar, bozor o‘sishi,
iqtisodiy o‘sish.
Kirish
Qishloq xoʻjaligi Oʻzbekiston iqtisodiyotining muhim tarmogʻi boʻlib, yalpi
ichki mahsulotning 25-30 foizini tashkil etadi va ishchi kuchining qariyb 26 foizini ish
bilan taʼminlaydi. Paxta va g‘alla mamlakatning asosiy ekinlari hisoblanadi, 2020-
2021 yillarda kvotalar va narxlarni nazorat qilishning bekor qilinishi qimmatroq meva
va sabzavot yetishtirishga o‘tishni osonlashtirdi. Sohani liberallashtirishni davom
ettirish uchun va 2022-yilda jahonda bug‘doy narxining keskin oshgani sabab hukumat
2022-yil 1-iyundan boshlab donni sotib olish va sotishda bozor narxlariga o‘tdi.
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksporti 2022-yilda O‘zbekistonning tashqi
daromadlariga qariyb 8,4 foiz hissa qo‘shdi. 2021-yil iyun oyida O‘zbekiston va
Rossiya shartnoma imzoladi va 2021-yil noyabr oyida “Agroekspress” logistika
yo‘lagi loyihasini ishga tushirdi, bu esa agro-oziq-ovqat mahsulotlarini muzlatgichli
konteyner poyezdlarida 4-7 kunda yetkazib berish imkonini berdi.. 2022-yil fevral
oyida YeOII mamlakatlari bosh vazirlari O‘zbekiston va Xitoyga agro-oziq-ovqat
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
30
ISSN:3030-3613
mahsulotlarini tez yetkazib berish va savdoni osonlashtirish bo‘yicha Yevroosiyo
AgroExpress loyihasini amalga oshirishni ma’qullagan edi.
1
O’zbekiston qishloq xo’jaligida raqamli texnologiyalarni qo’llash
zaruriyati.
Iqtisodiyotining salmoli qismi qishloq xo’jaligidan tashkil topgan bizning
mamlakatimiz uchun qishloq xo’jaligimizni zamonaviy texnologiyalar bilan
uyg’unlashtirish va sohadagi ma’nan eskirgan texnologiyalarni yangi zamon
talablariga javob beradiganlari bilan almashtirish muhim va ustuvor vazifalardan
biridir.Bunga sabab esa avvalo yildan-yilga o’sib borayotgan,ekologik jihatdan toza va
xavfsiz oziq-ovqatga bo’lgan,aholimizning ichki talabi va jahon bozorida barcha
sohalarda bo’lganidek oziq-ovqat sohasida ham mamlakatizning eksport salohiyatini
oshirishdir.Yuqoridagilarni amalga oshirish uchun esa qishloq xo’jaligidagi
mahsuldorlikni oshirish talab etiladi.Bu esa o’z-o’zidan ushbu sohada ilg’or va
zamonaviy texnologiyalarni qo’llashni talab etadi.Albatta hozirda erkin bozor tizimi
amal qilar ekan, tadbirkorlar va fermerlar foydani oshirish maqsadida chet-el
tajribasida amaliyotda qo’llanilayotgan texnologik vositalarni olib kelish va qishloq
xo’jaligida qo’llash ishlarini amalga oshiryaptilar ammo juda ozchilik.Shuni keng
miqyosda joriy etish samarodorlikni oshiruvchi eng muhim omillardan biridir.
Ushbu sohada raqamli transformatsiyani amalga oshirgan mamlakatlarni quyida
tahlil qilamiz va mamlakatimiz qishloq xo’jaligi bilan taqqoslaymiz.
AQShda raqamli qishloq xo‘jaligi.
Amerika Qo’shma Shtatlari barcha innovatsiyalar qatori bu sohadagi
innovatsiyalardaham yetakchi mamlakatlardan hisoblanadi.Zamonaviy texnik
vositalar va qishloq xo’jaligini uyg’unlashtirish bu mamlakat fermerlari uchun
yaxshigina foydalar olib kelmoqda.
Smart dehqonchilik AQShning Gʻarbdagi ulkan bugʻdoy dalalaridan Gʻarbiy
Sohildagi uzumzorlargacha, Floridaning koʻk mevali dalalarigacha boʻlgan
innovatsiyalar
toʻlqinining
bir
qismidir.
AQShda
aqlli raqamli
dehqonchilik fermerlikda o'zgacha yondashuv bo'lib, u ko'plab afzalliklarni beradi
jumladan, operatsion xarajatlarni kamaytirish va yanada samarali hisobot berish,
yaxshilangan mehnat va barqarorlik uchun hosildorlikni oshirish.
Narsalar interneti (IoT), Katta ma'lumotlar va tahlillar, Sun'iy intellekt (AI) va
Mashina o'rganish (ML) kabi texnologiyalar turli sohalarga kirib borayotgani bilan,
zamonaviy texnologiyalar qishloq xo'jaligi va fermerlik misolida qanday o'zgarishlar
qilishi mumkin? Ushbu muammolarni hal qilish uchun qishloq xo'jaligi mahsulotlarini
aqlli qishloq xo'jaligi orqali bog'langan va aqlli qilish orqali sifati va miqdorini
yaxshilashga harakat qilinmoqda.
1
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
31
ISSN:3030-3613
Raqamli qishloq xo'jaligining negizi ma'lumotlar va IoT bo'lib, keng miqyosda
ko'proq ma'lumotlarni yig'ish imkonini beradi. Ushbu ma'lumotlar nuqtalari birgalikda
barqarorlik, dala sinovlari va ekinlarni boshqarish bo'yicha ko'proq javoblarni
aniqlashga yordam beradigan raqamli ma'lumotlar bazasini yaratadi.
Bugungi kunda raqamli qishloq xo'jaligining ilovalari cheksiz va kichik fermer
xo'jaliklari va keng akrli fermer xo'jaliklari uchun kengaytirilishi mumkin. Shunday
qilib, ilgari mavjud bo'lmagan ma'lumotlar har qanday joyda hamma uchun mavjud
bo'ldi. Bu ekinlarning ozuqaviy moddalarini yaxshiroq boshqarish, agrotexnik dala
sinovlarini o'tkazish va barqarorlikka ta'sirni baholash ko'lamini kengaytirdi.
AQShda raqamli fermerlik va ma'lumotlarni boshqarish vositalari qishloq
xo'jaligi mutaxassislari, fermerlar va olimlarga qishloq xo'jaligini birinchi raqamli
sanoatga aylantirish uchun zarur bo'lgan xom ma'lumotlarni taqdim etadi. Bu hozirda
asosiy oziq-ovqat xavfsizligiga ega bo'lmagan 800 millionga yaqin odamni boqishga
yordam beradi. Bundan tashqari, iste'molchilar ozuqaviy qiymati yuqori bo'lgan sifatli
oziq-ovqat va barqaror manbalardan olinadigan oziq-ovqat mahsulotlarini xohlashadi.
Shu sababli, AQShda raqamli fermerlik va barqarorlik yonma-yon ketadi.
Fermer nuqtai nazaridan, AQShda raqamli fermerlik son-sanoqsiz yangiliklarni
taklif qiladi. Ular orasida sug'orish va o'g'itlarni qo'llashni optimallashtirishga yordam
beradigan IoT-ga ulangan qurilmalar kiradi. Shuningdek, u o'sib borayotgan
xarajatlarni kamaytiradigan avtomatlashtirish va robotlashtirilgan jarayonlarni amalga
oshirishga yordam beradi. Raqamli qishloq xoʻjaligi fermerlarga yaxshiroq
tushunchalar olish uchun dala darajasidagi koʻrinishni taklif etadi va zarur boʻlgan
ekinlar salomatligini nazorat qilishga yordam beradi. Raqamli dehqonchilik
texnologiyalari bo'yicha batafsil tushunchalar fermerlar uchun foydani oshiradi,
shuningdek, neytral yoki hatto ijobiy atrof-muhitga ta'sir qiladi.
Raqamli ulangan ta'minot zanjiri ancha samarali, barqaror va bardoshlidir.
Raqamli texnologiyaning atigi 1% ta'minot zanjiriga qo'llaniladi. U 2025 yil oxirigacha
23 foizga o'sish imkoniyatiga ega.Bu Logistics Insider ma'lumotlariga ko'ra.
Raqamlashtirilgan ta'minot zanjiri sotishdagi yo'qotishlarni 75% ga, transport va
saqlash xarajatlarini 30% gacha, tovar-moddiy zaxiralarni 75% gacha va saqlash
xarajatlarini 30% ga kamaytiradi.
Insonning omon qolishi uchun asosiy oziq-ovqat mahsulotlarining etarli darajada
ta'minlanishi juda muhimdir. Shuningdek, to'yimli va arzon oziq-ovqat
mahsulotlarining ko'pligi insoniyat taraqqiyoti uchun zarurdir. Shu sababli, AQShda
dehqonchilikda
raqamlashtirish
20-asrning
anʼanaviy/samarsiz dehqonchilik
amaliyotidan oʻtishning kalitidir. Global oziq-ovqat talabi 2050 yilga borib ikki
baravar ko‘payishi taxmin qilinmoqda. Qishloq xo‘jaligidagi raqamli innovatsiyalar
global oziq-ovqat talablarini qondirish uchun hamqadam bo‘lishi muhim. Bizda
sayyoradagi har bir insonni oziqlantirish uchun texnologiya va resurslar mavjud, agar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
32
ISSN:3030-3613
ulardan eng yaxshi tarzda foydalanilsa. Muammo bu texnologiyalarni samarali
jarayonlarga yo'naltirish va ularni strategik jihatdan yaxlit darajada qo'llashdir.
2
AQSH qishloq xo’jaligida qo’llaniladigan zamonaviy texnik vositalar.
Aqlli dehqonchilik zamonaviy texnologiyalar yordamida hosildorlikni oshirish va
resurslardan samarali foydalanish imkonini beradi.
GPS va dronlar
– Yer maydonlarini kuzatish, ekinlarning o‘sish jarayonini
nazorat qilish va hosildorlikni tahlil qilish uchun qo‘llaniladi.
IoT (Internet of Things) sensorlari
– Namlik, harorat va tuproq sifatini
monitoring qilish orqali optimal sug‘orish va o‘g‘itlashga yordam beradi.
Sun’iy intellekt (AI) va ma’lumotlar tahlili
– Hosildorlikni oshirish uchun
katta ma’lumotlar (Big Data) asosida ekinlarni samarali boshqarish.
O‘rim-yig‘im robotlari
– Masalan,
Agrobot
kompaniyasining robotlari
mevalarni pishganini aniqlab tanlab teradi.
Autonom traktorlar
–
John Deere
,
Case IH
kabi kompaniyalar aqlli GPS
tizimiga ega o‘z-o‘zini boshqaruvchi traktorlarni ishlab chiqmoqda.
Dala ishlov berish dronlari
– Pestitsid va o‘g‘it sepish uchun dronlardan
foydalanish ish unumdorligini oshiradi.
GM (Genetik Modifikatsiyalangan) ekinlar
– AQShda makkajo‘xori, soya,
paxta kabi ekinlarning GM navlari keng qo‘llaniladi. Ular kasallik va
zararkunandalarga chidamli.
CRISPR texnologiyasi
– Ekinlarning iqlim o‘zgarishiga chidamliligini oshirish
va ozuqaviy qiymatini yaxshilash uchun ishlatiladi.
Tomoqava (drip irrigation)
– Har bir o‘simlikga suv va o‘g‘itni aniq yetkazib
berish orqali suv sarfini kamaytirish.
IoT orqali boshqariladigan sug‘orish tizimlari
– Tuproq namligini doimiy
nazorat qilish va real vaqtda suv taqsimotini optimallashtirish.
Ta’minot zanjirini kuzatish
– Blokcheyn texnologiyasi orqali oziq-ovqat
mahsulotlarining kelib chiqishini aniqlash va soxtalashtirishning oldini olish.
Xaridorlarga ishonchli ma’lumot yetkazish
– Masalan, Walmart va IBM
blokcheyn texnologiyasini yetkazib berish tizimida joriy qilgan.
AI yordamida zararkunandalarga qarshi kurash
– Masalan, Blue River
Technology kompaniyasining “See & Spray” tizimi begona o‘tlarga aniq kimyoviy
ishlov beradi.
Hosildorlikni oldindan bashorat qilish
– NASA va USDA (AQSh Qishloq
xo‘jaligi departamenti) tomonidan ishlab chiqilgan AI tizimlari iqlim o‘zgarishi
ta’sirini prognoz qilish uchun ishlatiladi.
3
2
soiloptix.com
3
https://www.amerikaovozi.com/a/online-farm.https://www.mindrfid.com
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
33
ISSN:3030-3613
Xitoyda raqamli qishloq xo‘jaligi.
Xitoy dunyodagi eng yirik qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilaridan biri bo‘lib,
so‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarni faol joriy qilmoqda. Xitoy hukumati qishloq
xo‘jaligida sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (big data), IoT (Internet of Things), 5G
texnologiyalari va blokcheynni qo‘llash orqali hosildorlikni oshirish va ekologik
barqarorlikni ta’minlashga e’tibor qaratmoqda.
Xitoy juda cheklangan ekin maydonlariga ega mamlakat, ammo u dunyodagi eng
katta aholini boqishi kerak. Yuqori aholi zichligining tabiiy cheklovlari ostida Xitoy
faqat intensiv dehqonchilik va barqaror resurslarni saqlash bilan barqaror qishloq
xo'jaligi modelini ishlab chiqishi mumkin. Bugungi kunda qishloq xoʻjaligi 200
millionga yaqin kishini ish bilan taʼminlamoqda, qishloqlarda esa 500 millionga yaqin
fermer istiqomat qiladi. Uzoq muddatli ijtimoiy barqarorlikni saqlashda qishloq
xo‘jaligi va qishloqlarni rivojlantirish muhim o‘rin tutadi. Shu bois Xitoy hukumati
qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga katta ahamiyat beradi. An'anaviy qishloq xo'jaligini
rivojlantirish rejimida pestitsidlar, o'g'itlar va chorvachilik chiqindilarining emissiyasi
jiddiydir. Yuqori kirish xarajatlari, ifloslanish va iste'mol bosimi sharoitida qishloq
xo'jaligi ekologik tanazzul, resurslarni noto'g'ri boshqarish va qishloq xo'jaligi
mahsulotlari sifati va xavfsizligi bilan bog'liq tashvishlar kabi tobora keskin
muammolarga duch kelmoqda. Bu muammolar mamlakatimizda ekologik qishloq
xo‘jaligi qurilishining rivojlanish traektoriyasini o‘zgartirishga majbur qildi. Yangi
davrga qadam qo‘yayotgan mamlakatimizda “uchta qishloq xo‘jaligi” (qishloq
xo‘jaligi, qishloq xo‘jaligi, fermerlik)ga nihoyatda katta ahamiyat berildi. Biroq,
qishloq xo'jaligining zaif asoslari va aholi jon boshiga to'g'ri keladigan resurslarning
etarli emasligi sababli, "qishloq xo'jaligi" va "qishloq" tarkibiy qismlari hali ham zaif
aloqalardir. Yangi sanoatlashtirish, axborot texnologiyalari va urbanizatsiya bilan
taqqoslaganda, qishloq xo'jaligini modernizatsiya qilish orqada qolmoqda. Qishloq
xo'jaligi ishlab chiqarishida samaradorlik nisbatan past, qishloq xo'jaligida mehnat
unumdorligi qishloq xo'jaligidan tashqari ishlab chiqarishning atigi 25,3% ni tashkil
etadi, qishloq xo'jaligi samaradorligi past, qishloq xo'jaligi mahsulotlarining xalqaro
raqobatbardoshligi aniq etarli emas, mahalliy don va boshqa qishloq xo'jaligi
mahsulotlarining narxi odatda xalqaro bozordan yuqori. Qishloq infratuzilmasi va
kommunal xizmatlar shaharlardan ortda qolmoqda, bu Xitoyning qishloq xo'jaligining
qudrati bo'lish sa'y-harakatlarini jadallashtirishga muhim sababdir.
Raqamli iqtisodiyot qishloq xo'jaligi va sanoat iqtisodiyotidan keyingi uchinchi
iqtisodiy paradigmadir. U asosiy element sifatida ma'lumotlarni, asosiy tayanch
sifatida texnologik innovatsiyalarni, muhim vosita sifatida aloqa tarmog'ini oladi va
an'anaviy
iqtisodiyot
va
zamonaviy
axborot
texnologiyalarini
chuqur
integratsiyalashga qaratilgan. Raqamli iqtisodiyotning qishloq xo‘jaligi va
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
34
ISSN:3030-3613
qishloqlarga uzluksiz kirib borishi bilan raqamli iqtisodiyot va “uchta qishloq”
masalalari ham ilmiy doiralar e’tiborini tortdi. Xitoy Kommunistik partiyasining 18-
Milliy Kongressidan beri Xitoy qishloq xo'jaligi va qishloq joylarini modernizatsiya
qilishga urg'u berdi, raqamli Xitoy, raqamli qishloq xo'jaligi va qishloqlarni
jonlantirish kabi bir qator muhim joylashtirishlarni amalga oshirdi va raqamli
texnologiyalar va qishloq xo'jaligi va qishloqlarni rivojlantirish integratsiyasiga
yordam berdi. Shu maqsadda raqamli qishloq xoʻjaligini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan
qator dasturiy hujjatlar, jumladan “Raqamli qishloq xoʻjaligini rivojlantirish
strategiyasi” va “Raqamli qishloq xoʻjaligi va qishloqlarni rivojlantirish rejasi (2019–
2025)” eʼlon qilindi. “Yo‘q. 2023-yilga mo‘ljallangan 1-Markaziy hujjat” qishloq
xo‘jaligi quvvati qurilishini jadallashtirish bo‘yicha umumiy talablar va aniq chora-
tadbirlarni nazarda tutadi, shuningdek, Xitoyning qishloq xo‘jaligini modernizatsiya
qilish bo‘yicha strategik ko‘rsatmalar beradi. Raqamli iqtisodiyot qishloq xo‘jaligi va
qishloq xo‘jaligining nomutanosibligi va yetarli darajada rivojlanishi muammosini
bartaraf etishning yangi dvigateliga aylandi. Bundan tashqari, qishloq xo‘jaligi quvvati
qurilishini jadallashtirish, raqamli iqtisodiyot va qishloq xo‘jaligi o‘rtasidagi chuqur
integratsiyani rag‘batlantirish qishloq xo‘jaligi va qishloq xo‘jaligini rivojlantirishning
muhim tendensiyalariga aylandi. Qishloq xo‘jaligini raqamlashtirish bo‘yicha dunyoda
birinchi o‘rinda turadigan Qo‘shma Shtatlar va Germaniyada 2020 yilda qishloq
xo‘jaligini raqamlashtirish ko‘rsatkichlari mos ravishda 48,9% va 38,7% ni tashkil
qildi. Aksincha, Xitoyda qishloq xo'jaligini raqamlashtirish darajasi atigi 8,2% ni
tashkil qiladi. Iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarda raqamli iqtisodiyot va qishloq
xo‘jaligining integratsiyasi samarali bo‘ldi. Masalan, Qo'shma Shtatlar aniq qishloq
xo'jaligi orqali qishloq xo'jaligi mahsulotlari tannarxini pasaytirdi va qishloq xo'jaligi
mahsulotlarining xalqaro raqobatdosh ustunligini mustahkamladi. Xuddi shunday,
Frantsiya qishloq xo'jaligi axborot xizmati tizimini yangilash va fermerlarni raqamli
qishloq xo'jaligiga integratsiya qilish jarayonida qishloq xo'jaligi mahsulotlarini
tijoratlashtirish darajasini oshirish uchun raqamli texnologiyaga tayanadi. Shuningdek,
Yaponiya, Gollandiya va Isroil kabi mamlakatlarda aqlli qishloq xo‘jaligi raqamli
texnologiyalardan fermer xo‘jaligining aniq modellarini ilgari surish va ekin erlari
tanqisligini yumshatish uchun qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini faollashtirish uchun
foydalanadi. Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqidagi qishloq xo‘jaligi sanoati zanjiri
tarmog‘i va Janubiy Koreyadagi axborotga asoslangan qishloq nafaqat qishloq
xo‘jaligi
samaradorligi,
raqobatbardoshligi
va
resurslardan
foydalanish
ko‘rsatkichlarini oshiribgina qolmay, balki mehnat unumdorligi va boshqaruv
samaradorligini ham oshirdi. Raqamli iqtisodiyot qishloq xo‘jaligi sohasiga muhim
ta’sir ko‘rsatayotgani va qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilishning yangi
dvigateliga aylanganini ko‘rish mumkin.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
35
ISSN:3030-3613
Raqamli iqtisodiyot va qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilishning yaxlit
taraqqiyotini kuchaytirish “katta mamlakatlardagi kichik fermerlar” fonida Xitoy
uslubidagi qishloq xo‘jaligi modernizatsiyasini amalga oshirishning muhim
usullaridan biridir. “Katta mamlakatdagi kichik fermerlarning” asosiy milliy va qishloq
xoʻjaligi sharoitlarini hisobga olgan holda, Xitoyning qishloq xoʻjaligi-qishloqni
modernizatsiya qilish yoʻli koʻp sonli mayda fermerlar va uzoq muddatli qattiq
cheklovlarga duch keladi. Xitoyda qishloq xo'jaligi va qishloq xo'jaligini
modernizatsiya qilishning rivojlanishi hali ham odamlar va ekin maydonlarining
sog'lig'i o'rtasidagi qarama-qarshi manfaatlar, tarqoq boshqaruv usullari, ortib
borayotgan ekologik bosim, yomon ichki va tashqi aylanish kabi muammolarga duch
kelmoqda.
Xitoy qishloq xo‘jaligida zamonaviy texnologiyalar.
Xitoy dunyodagi eng yirik qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilaridan biri bo‘lib,
so‘nggi yillarda qishloq xo‘jaligini zamonaviylashtirish bo‘yicha katta yutuqlarga
erishdi. Texnologiyalar hosildorlikni oshirish, suv va yer resurslaridan samarali
foydalanish va ekologik muammolarni kamaytirishga qaratilgan. Quyida Xitoyda keng
qo‘llanilayotgan ilg‘or qishloq xo‘jaligi texnologiyalari bilan tanishamiz:
Aqlli qishloq xo‘jaligi (Smart Farming) va IoT
Xitoy qishloq xo‘jaligida
sun’iy intellekt (AI), sensor tizimlar, dronlar va
avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari
keng qo‘llanilmoqda:
IoT sensorlari
– Tuproq namligi, harorat, o‘simlik o‘sish jarayoni va ob-havo
sharoitlarini kuzatish orqali optimal ekin yetishtirish imkonini beradi.
AI yordamida monitoring
– AI tizimlari hosildorlikni tahlil qilib, fermerlarga
aniq tavsiyalar beradi.
Dronlar
– Dala maydonlarini kuzatish, zararkunandalarga qarshi kurash va aniq
sug‘orish uchun ishlatiladi.
Misol tariqasida
Alibaba Cloud
va
JD.com
kompaniyalarini keltirish
mumkin.Bu kompaniyalar aqlli dehqonchilik loyihalarini ishlab chiqmoqda, ularda AI
va IoT orqali fermerlarga aniq ma’lumotlar beriladi.
Aqlli texnologiyalar va aniq dehqonchilik
IoT va sensor tizimlari
– Tuproq namligi, havo harorati va o‘g‘it darajasi haqida
real vaqt ma’lumotlarni to‘plash.
Dronlar va sun’iy yo‘ldosh kuzatuvi
– Dalalarning holatini baholash, zararli
hasharotlarga qarshi kurash va hosildorlikni nazorat qilish.
GPS va GIS tizimlari
– Yerlarni optimallashtirish va aniq dehqonchilikni
rivojlantirish.
Avtonom qishloq xo‘jaligi texnikalari
– Robot traktorlar, kombaynlar va ekish
texnikalari ish unumdorligini oshirishda qo‘llanilmoqda.
Sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar tahlili
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
36
ISSN:3030-3613
Hosil prognozi
– Sun’iy intellekt yordamida ekinlarning hosildorligi bashorat
qilinadi.
Iqlim sharoitlarini tahlil qilish
– Hosilga ta’sir qiluvchi iqlim omillari oldindan
baholanadi.
Bozor tahlili va talab prognozi
– Katta ma’lumotlar tahlili orqali mahsulotlarni
bozorga samarali yetkazib berish tizimi ishlab chiqilgan.
5G va aqlli qishloq xo‘jaligi
Masofaviy monitoring
– 5G tarmog‘i orqali fermerlar dalalarini real vaqt
rejimida kuzatishi mumkin.
Avtomatlashtirilgan qishloq xo‘jaligi tizimlari
–
Uzoqdan boshqariladigan dronlar va robototexnikalar ishga tushirilgan.
Xitoy qishloq xo‘jaligi sohasida raqamli transformatsiyani jadal amalga
oshirmoqda. Sun’iy intellekt, IoT, 5G, blokcheyn va aqlli texnologiyalar fermerlarga
hosildorlikni oshirish va resurslardan samarali foydalanish imkoniyatini bermoqda.
Davlat tomonidan kuchli qo‘llab-quvvatlanayotgan ushbu jarayon, kelajakda Xitoyni
dunyodagi yetakchi aqlli qishloq xo‘jaligi markazlaridan biriga aylantirishi
kutilmoqda.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak mamlakatning rivojlanishida boshqa sohalar bilan
bir qatorda qishloq xo’jaligi ham muhim o’rin tutadi.Uni samaradorligini oshirish esa
rivojlanish yo’lida qo’yiladigan qadamlarning eng muhimlaridandir va bu sohani
zamonaviy texnika va gadjetlar bilan uyg’unlashtirish sohada yuqori qiymat yaratishga
va insonlarga sifatli va arzon mahsulotlar yetkazib berishga sabab bo’ladi.Bu esa o’z
navbatida iqtisodiyotimizni barqarorlik sari yetaklaydigan muhim omildir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Qulliyev O. ISHLAB CHIQARISH IMKONIYATLARI CHIZIG'I //ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 1. – №. 1.
2.
Qulliyev O., Abduqahhorov B. ECONOMIC GLOBALIZATION //ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
3.
Qulliyev O. PUL MABLAG’LARI HISOBI: IQTISODIYOTDAGI O’RNI VA
ULARNING ASOSIY VAZIFALARI //ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
4.
Qulliyev O. ЛИНИЯ ВОЗМОЖНОСТЕЙ ПРОИЗВОДСТВА //ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
5.
Qulliyev O. Covid-19 и экономика Узбекистана //ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
6.
Qulliyev O. ПРИНЦИПЫ ФУНКЦИОНИРОВАНИЯ И ОСНОВНЫЕ
НАПРАВЛЕНИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ МНОГОСТОРОННИХ БАНКОВ
//ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
7.
Qulliyev
O.,
Jiyanov
L.
ИННОВАЦИОННОЕ
РАЗВИТИЕ
И
СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННЫЙ ПОДОХОД К СЕЛЬСКОМУ ХОЗЯЙСТВУ
//ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
37
ISSN:3030-3613
8.
Anvarovich Q. A. et al. THE ECONOMIC MODERNIZATION OF
UZBEKISTAN //ResearchJet Journal of Analysis and Inventions. – 2021. – Т. 2.
– №. 05. – С. 332-339.
9.
Qulliyev Oxunjon Anvar o’g’li. Covid-19 va O’zbekiston iqtisodiyoti JOURNAL
OF ADVANCED RESEARCH AND STABILITY (JARS)
10.
BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR Volume: 01 Issue: 05| 2021
11.
Rasulovich K. A., Ulugbekovich K. A. SECTION: ECONOMICS //POLISH
SCIENCE JOURNAL. – 2020. – С. 25.
12.
Rasulovich K. A. THE ROLE OF AGRO-TOURISM IN THE DEVELOPMENT
OF SOCIO-ECONOMIC INFRASTRUCTURE IN RURAL AREAS //Наука и
образование сегодня. – 2021. – №. 3 (62). – С. 13-14.
13.
Khodjayev A. R. et al. EFFICIENCY OF USING MODERN INFORMATION
AND COMMUNICATION TECHNOLOGIES IN SMALL BUSINESS //World
science: problems and innovations. – 2021. – С. 130-132.
14.
Xodjayev A. et al. THE ROLE OF SMM MARKETING IN SMALL BUSINESS
DEVELOPMENT DURING A PANDEMIC //ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 1. – №. 1.
15.
Qulliyev
Oxunjon
Anvar
o’g’li
CHOVACHILIK
TARMOG’INI
RIVOJLANTIRISH VA AQLLI FERMADA ZAMONAVIY SENSORLI
TEXNOLOGIYALARNING RIVOJLANISHI Toshkent davlat iqtisodiyot
unuversiteti konferensiyasi 2021-y. 186-192-betlar.
16.
Anvar o’g’li, Qulliyev Oxunjon. “Functioning Principles and Main Activities of
Multilateral Development Banks.” International Journal of Culture and Modernity
15 (2022): 83-86.
17.
Qulliyev Oxunjon Anvar o’g’li, Bobomurodov Qayimjon Homidovich,
O‘ZBEKISTONDA KAMBAG‘ALLIK DARAJASINI QASQARTIRISH,
O’ZBEKISTONDA FANALARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI ISSN: 2181-3302 SJIF:5,963 23-SON 20.10.2023
https://journal.buxdu.uz/index.php/journals_buxdu/article/view/11154
271-
273-betlar
19.
Qulliyev Oxunjon Anvar o’g’li,
Normurodov Jamshit Baxshibek o`g`li,
THE
STANDARD OF LIVING OF THE POPULATION AND PROMISING
20.
OPPORTUNITIES TO INCREASE IT IN UZBEKISTAN
O’ZBEKISTONDA
FANALARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI
ISSN:
2181-3302
SJIF:5,963
23-SON
20.10.2023
https://journal.buxdu.uz/index.php/journals_buxdu/article/view/11153
370-
374- betlar
21.
Qulliyev Oxunjon Anvar o’g’li,
Normurodov Jamshit Baxshibek o`g`li,
THE
STANDARD OF LIVING OF THE POPULATION AND PROMISING
22.
OPPORTUNITIES TO INCREASE IT IN UZBEKISTAN
European Journal of
Business Startups and Open Society| ISSN: 2795-9228 Vol. 3 No. 12 (Dec - 2023):
https://inovatus.es/index.php/ejbsos/article/view/2150/2090
58-61- betlar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
38
ISSN:3030-3613
Tashkilot
Sayt manzili
OECD (Iqtisodiy Hamkorlik va Taraqqiyot
Tashkiloti)
UNEP (BMT Atrof-muhit dasturi)
GGGI (Global Green Growth Institute)
World Bioeconomy Forum
EU Bioeconomy Portal
https://ec.europa.eu/research/b
ioeconomy
FAO (BMT Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat
tashkiloti)
World Bank – Climate Change
IEA – International Energy Agency
Eurostat (EU statistika portali)
Davlat statistika qo‘mitasi
Ekologiya, atrof-muhit va iqlim o‘zgarishi vazirligi
Energetika vazirligi
Innovatsion rivojlanish vazirligi
Qishloq xo‘jaligi vazirligi
Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi
Fanlar akademiyasi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti portali
