T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
256
ISSN:3030-3613
ENHANCING THE TEACHING OF INFORMATION TECHNOLOGY IN
ACADEMIC LYCEUMS THROUGH ARTIFICIAL INTELLIGENCE
Omonova Muxtasar Rustamovna
Teacher of “Informatics and Information
Technologies” at the Department of Exact
Sciences, Academic Lyceum of
Fergana State University,
Annotation.
The article explores the possibilities of enhancing the teaching of
Information Technology (IT) in academic lyceums through the application of Artificial
Intelligence (AI) technologies. It discusses improving student learning efficiency,
optimizing teachers’ pedagogical approaches, and enhancing the quality of education
using AI-based platforms, adaptive curricula, and interactive tools. Additionally, the
advantages, challenges, and future prospects of AI integration are analyzed.
Keywords:
artificial intelligence, information technology, academic lyceums,
education, adaptive curricula, interactive tools, programming, teacher assistants, data
analysis, education quality
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРЕПОДАВАНИЯ ИНФОРМАЦИОННЫХ
ТЕХНОЛОГИЙ В АКАДЕМИЧЕСКИХ ЛИЦЕЯХ С ПОМОЩЬЮ
ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА
Преподаватель дисциплины «Информатика и
информационные технологии» кафедры «Точные науки»
академического лицея Ферганского государственного
университета
Омонова Мухтасар Рустамовна
Aннотация.
Статья
посвящена
исследованию
возможностей
совершенствования преподавания предмета «Информационные технологии» в
академических лицеях с использованием технологий искусственного интеллекта
(ИИ). Рассматриваются вопросы повышения эффективности обучения учащихся,
оптимизации педагогических подходов учителей и улучшения качества
образования с помощью ИИ-платформ, адаптивных учебных программ и
интерактивных инструментов. Также анализируются преимущества, проблемы и
перспективы интеграции ИИ в образовательный процесс.
Ключевые
слова:
искусственный
интеллект,
информационные
технологии, академические лицеи, образование, адаптивные учебные
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
257
ISSN:3030-3613
программы, интерактивные инструменты, программирование, помощники
учителей, анализ данных, качество образования
AKADEMIK LITSEYLARDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANINI
O‘QITISHNI SUN’IY INTELLEKT ORQALI TAKOMILLASHTIRISH
Annotatsiya.
Maqola akademik litseylarda axborot texnologiyalari (AT) fanini
o‘qitish jarayonini sun‘iy intellekt (SI) texnologiyalari yordamida takomillashtirish
imkoniyatlarini o‘rganadi. SI asosidagi ta’lim platformalari, moslashtirilgan o‘quv
dasturlari va interaktiv vositalar yordamida o‘quvchilarning bilim olish
samaradorligini
oshirish,
o‘qituvchilarning
pedagogik
yondashuvlarini
optimallashtirish va ta’lim sifatini yaxshilash masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek,
SI integratsiyasining afzalliklari, muammolari va kelajakdagi istiqbollari tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, axborot texnologiyalari, akademik litseylar,
ta’lim, moslashtirilgan o‘quv dasturlari, interaktiv vositalar, dasturlash, o‘qituvchi
yordamchilari, ma’lumotlar tahlili, ta’lim sifati.
Kirish.
Zamonaviy ta’lim tizimida axborot texnologiyalari (AT) fanining o‘rni
tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Akademik litseylarda AT fani nafaqat
kompyuter savodxonligini shakllantirish, balki o‘quvchilarda algoritmik fikrlash,
muammolarni innovatsion yechish ko‘nikmalari va raqamli dunyoda ishlash
qobiliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Biroq, an’anaviy ta’lim usullari ko‘pincha
zamonaviy talablar va o‘quvchilarning individual ehtiyojlariga javob bera olmaydi. Bu
yerda sun‘iy intellekt (SI) texnologiyalari ta’lim jarayonini tubdan o‘zgartirish va uni
yanada samarali qilish imkoniyatini taqdim etadi. Ushbu maqola SI yordamida AT
fanini o‘qitishni takomillashtirishning amaliy va nazariy jihatlarini ko‘rib chiqadi.
Sun‘iy intellektning ta’limdagi o‘rni haqida gapiradigan bo‘lsak, sun‘iy intellekt
– bu inson aqliga xos vazifalarni, masalan, o‘rganish, tahlil qilish va qaror qabul
qilishni avtomatlashtiruvchi texnologiyalar majmuasidir. Ta’lim sohasida SI
quyidagi yo‘nalishlarda qo‘llanilmoqda:
Moslashtirilgan ta’lim:
O‘quvchilarning bilim darajasi va o‘quv uslubiga mos
dasturlar yaratish.
Avtomatlashtirilgan baholash:
Testlar va topshiriqlarni tezkor va xolisona
tekshirish.
Interaktiv vositalar:
Virtual simulyatorlar, o‘quv o‘yinlari va real vaqtda fikr-
mulohaza beruvchi platformalar.
O‘qituvchi yordamchilari:
O‘qituvchilar uchun dars rejalashtirish va
o‘quvchilarning muvaffaqiyatini tahlil qilish vositalari.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
258
ISSN:3030-3613
Akademik litseylarda AT fanini o‘qitishda SI dan foydalanish o‘quv jarayonini
yanada shaxsiylashtirish va samaradorlikni oshirish imkonini beradi. Masalan, SI
asosidagi platformalar o‘quvchilarning dasturlash, ma’lumotlar bazasi yoki tarmoq
texnologiyalari bo‘yicha bilim darajasini aniqlab, ularga mos vazifalar taklif qilishi
mumkin.
SI asosidagi ta’lim platformalarining afzalliklari:
1.
Individual yondashuv:
SI har bir o‘quvchining o‘ziga xos ehtiyojlariga mos
keladigan o‘quv materiallarini taqdim etadi. Masalan, dasturlash bo‘yicha zaif
bilimlarga ega o‘quvchilar uchun asosiy tushunchalarni tushuntiruvchi
videodarslar yoki amaliy mashqlar tavsiya qilinadi, ilg‘or o‘quvchilar esa
murakkab loyihalar bilan shug‘ullanishi mumkin.
2.
Real vaqtda fikr-mulohaza:
SI tizimlari o‘quvchilarning topshiriqlarni
bajarish jarayonini tahlil qilib, xatolarini aniqlaydi va ularni tuzatish bo‘yicha
maslahatlar beradi. Bu, ayniqsa, dasturlash kabi amaliy ko‘nikmalar talab
qilinadigan sohada muhimdir.
3.
O‘qituvchi yukini kamaytirish:
SI
testlarni
avtomatik
baholash,
o‘quvchilarning muvaffaqiyatini monitoring qilish va dars rejalarini tuzishda
o‘qituvchilarga yordam beradi. Bu esa o‘qituvchilarga o‘quvchilar bilan
individual ishlash uchun ko‘proq vaqt ajratish imkonini beradi.
4.
Motivatsiya va qiziqishni oshirish:
SI asosidagi o‘quv o‘yinlari va virtual
muhitlar o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undaydi. Masalan, dasturlashni
o‘rganish uchun “Kod yozish orqali robotni boshqarish” kabi o‘yinlar
o‘quvchilarda qiziqish uyg‘otadi.
Amaliy misollar va qo‘llanilishi.
Akademik litseylarda AT fanini o‘qitishda SI’dan
foydalanishning bir qancha amaliy usullari mavjud:
Dasturlashni o‘rgatishda SI:
Python yoki Java kabi dasturlash tillarini o‘rganishda
SI o‘quvchilarning kodlarini tahlil qilib, sintaktik xatolar yoki algoritmik
muammolarni aniqlaydi. Masalan, GitHub Copilot kabi vositalar o‘quvchilarga kod
yozishda real vaqtda yordam berishi mumkin.
Virtual simulyatorlar:
Tarmoq
texnologiyalarini o‘rganishda SI asosidagi simulyatorlar (masalan, Cisco Packet
Tracer’ning SI bilan integratsiyalashgan versiyalari) o‘quvchilarga virtual tarmoqlarni
loyihalash va sinovdan o‘tkazish imkonini beradi.
Ma’lumotlar tahlili:
SI yordamida
o‘quvchilar katta hajmdagi ma’lumotlarni tahlil qilish va vizualizatsiya qilishni
o‘rganishi mumkin. Masalan, TensorFlow yoki Pandas kutubxonalaridan foydalangan
holda amaliy loyihalar bajariladi.
O‘quv jarayonini monitoring qilish:
SI
platformalari o‘quvchilarning darsdagi faolligi, topshiriqlarni bajarish sifati va bilim
darajasini tahlil qilib, o‘qituvchilarga har bir o‘quvchining rivojlanish traektoriyasini
ko‘rsatadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
259
ISSN:3030-3613
Muammolar va cheklovlar. SI’dan foydalanishning afzalliklari ko‘p bo‘lsa-da,
bir qator muammolar ham mavjud:
1.
Texnik infratuzilma:
Akademik litseylarda SI platformalarini joriy qilish
uchun zamonaviy kompyuterlar, yuqori tezlikdagi internet va maxsus dasturiy
ta’minot talab qilinadi. Bu esa moliyaviy resurslarni talab qiladi.
2.
O‘qituvchilarning malakasi:
SI vositalaridan samarali foydalanish uchun
o‘qituvchilar maxsus tayyorgarlikdan o‘tishi kerak. Aks holda, texnologiyalar
to‘liq qo‘llanilmaydi.
3.
Ma’lumotlar xavfsizligi:
O‘quvchilarning shaxsiy ma’lumotlari va o‘quv
natijalari SI tizimlarida saqlanadi, bu esa kiberxavfsizlik masalalarini keltirib
chiqarishi mumkin.
4.
O‘quvchilarning texnologiyaga qaramligi:
SI’dan haddan tashqari
foydalanish o‘quvchilarda mustaqil fikrlash va muammolarni yechish
qobiliyatini pasaytirishi mumkin.
Kelajak istiqbollari. SI texnologiyalari rivojlanishi bilan AT fanini o‘qitish
yanada samarali va qiziqarli bo‘ladi. Kelajakda quyidagi tendensiyalar
kutilmoqda:
Kengaytirilgan reallik (AR) va virtual reallik (VR):
O‘quvchilar AT fanini
o‘rganishda immersiv muhitlarda ishlashi mumkin. Masalan, tarmoq infratuzilmasini
3D shaklida loyihalash yoki virtual laboratoriyalarda dasturiy ta’minot sinovdan
o‘tkazish.
Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP):
SI o‘quvchilar bilan o‘zbek tilida
suhbatlashib, savollarga javob berishi va murakkab tushunchalarni soddalashtirib
tushuntirishi mumkin.
Global ta’lim resurslari:
SI yordamida o‘quvchilar dunyoning
yetakchi universitetlari va kompaniyalari tomonidan taqdim etilgan AT bo‘yicha
kurslardan foydalanishi mumkin.
Xulosa.
Sun’iy intellekt akademik litseylarda axborot texnologiyalari fanini
o‘qitishni takomillashtirishda katta salohiyatga ega. SI asosidagi platformalar o‘quv
jarayonini shaxsiylashtirish, o‘qituvchilarning ishini optimallashtirish va
o‘quvchilarning qiziqishini oshirish imkonini beradi. Shu bilan birga, texnik,
moliyaviy va axloqiy muammolarni hal qilish orqali SI dan foydalanishni kengaytirish
zarur. O‘zbekistonda ta’lim tizimini modernizatsiya qilishda SI’dan oqilona
foydalanish AT fanining sifatini oshirishga va kelajak avlodni raqamli dunyoga
tayyorlashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Mirziyoev Shavkat Miromonovich. “Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston
davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent : O‘zbekiston, 2016. - 56 b.
2. M. Aripov, M. Muhammadiyev. Informatika, information texnologiyalar. Darslik.
T.TDYuI, 2004 y.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
260
ISSN:3030-3613
3. M.Aripov, M.Fayziyeva, S.Dottayev. Web texnologiyalar. O‘quv qo‘llanma. T.
“Faylasuflar jamiyati”, 2013 y.
4. B.Moʻminov. Informatika. O‘quv qo‘llanma. T.: “Tafakkur-boʻstoni”, 2014 y.
5. www.tdpu.uz – Nizomiy nomidagi TDPU rasmiy sayti
6. www.ziyonet.uz – ZiyoNet axborot ta’lim portali
7.
8.
http://www.ctc.msiu.ru/materials/Book1,2/index1.html
Foydalanilgan maqolalar:
1.
Ahmadaliyeva G. H. et al. YARIMO‘TKAZGICH MODDALAR VA ULARNING
XARAKTERISTIKALARI
//Евразийский
журнал
академических
исследований. – 2022. – Т. 2. – №. 1. – С. 91-93.
2.
Abdusubxon o‘g‘li U. S. REASONS AND SPECIFIC ADVANTAGES OF
TEACHING PHYSICS IN MEDICAL INSTITUTES //American Journal of
Philological Sciences. – 2024. – Т. 4. – №. 12. – С. 26-31.
3.
Yusubjanovna A. M. BIRINCHI TIBBIY YORDAMNING AHAMIYATI VA UNI
BAJARISHNING
UMUMIY
QOIDAIARI
//PRINCIPAL
ISSUES
OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 1.
4.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. YURAK ISHEMIK KASALLIKLARI VA ULARNI
OLDINI OLISHNING ZAMONAVIY USULLARI //PRINCIPAL ISSUES OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 6.
5.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. BUYRAK TOSH KASALLIKLARINI HOSIL
BO'LISHIDA GIPODINAMIYANING TA'SIRI //PRINCIPAL ISSUES OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 6.
6.
Usmonov S., Alisherjonova F. INSON TANASIDA BO’LADIGAN ELEKTR
HODISALARI //Евразийский журнал академических исследований. – 2023. –
Т. 3. – №. 4 Part 2. – С. 200-203.
7.
Usmonov S., Isroilov S. CHAQALOQLARDA QORIN DAM BO’LISHINING
SABABLARI, DAVOLASH USULLARI //Евразийский журнал академических
исследований. – 2023. – Т. 3. – №. 4 Part 2. – С. 196-199.
8.
Isroil o'g'li X. M., Abdusubxon o’g’li U. S. GIPERTONIYA KELIB CHIQISHI
SABABLARI //INTERNATIONAL SCIENTIFIC-PRACTICAL CONFERENCE
ON" MODERN EDUCATION: PROBLEMS AND SOLUTIONS". – 2023. – Т. 2.
– №. 5.
9.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. BOLALARDA GASTROENTRITNING
NAMOYON BO’LISHI //INTERNATIONAL SCIENTIFIC-PRACTICAL
CONFERENCE
ON"
MODERN
EDUCATION:
PROBLEMS
AND
SOLUTIONS". – 2023. – Т. 2. – №. 5.
10.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. KAM HARAKATLIK NATIJASIDA KELIB
CHIQADIGAN
KASALLIKLARNI
XALQ
TABOBATI
BILAN
DAVOLASHNING TOP 10 TA USULI //SCIENCE AND PEDAGOGY IN THE
MODERN WORLD: PROBLEMS AND SOLUTIONS. – 2023. – Т. 1. – №. 3.
11.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. GIPERTONIYA KASALLIGINI RIVOJLANISHINI
OLDINI OLISHNING ENG YAXSHI USULLARI //SCIENCE AND PEDAGOGY
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
261
ISSN:3030-3613
IN THE MODERN WORLD: PROBLEMS AND SOLUTIONS. – 2023. – Т. 1. –
№. 3.
12.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. QONNI SUYULTIRADIGAN TOP-10 MAHSULOT
//SCIENCE AND PEDAGOGY IN THE MODERN WORLD: PROBLEMS AND
SOLUTIONS. – 2023. – Т. 1. – №. 3.
13.
Abdusubxon o’g’li U. S. ELEKTROMAGNIT MAYDONINING ORGANIZMGA
TA’SIRI //SCIENCE AND INNOVATION IDEAS IN MODERN EDUCATION.
– 2023. – Т. 1. – №. 2.
14.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. KONDILOMA VIRUSLARINI DAVOLASHDA
KRIOGEN TERAPIYA //PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH
AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 1.
15.
Abdusubxon o’g’li U. S., Madaminovna M. F. TA’LIM JARAYONLARIDA
AXBOROT TEXNOLOGIYALARNING TUTGAN O’RNI //International
scientific-practical conference on" Modern education: problems and solutions". –
2022. – Т. 1. – №. 5.
16.
Abdusubxon o’g’li U. S., Madaminovna M. F. FIZIKA FANINI KOMPYUTER
TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA O’QITISHNING AHAMIYATI //E Conference
Zone. – 2022. – С. 217-219.
17.
Abdusubxon o’g’li U. S., Yusubjanovna A. M. YARIMO ‘TKAZGICH
MONOKRISTALINI O ‘STIRISH //E Conference Zone. – 2022. – С. 33-34.
18.
Abdusubxon o’g’li U. S. YURAK QON-TOMIR SISTEMASI KASALLIKLARI.
MIOKARD INFAKTI PAYDO BO’LISH MEXANIZMI VA OLDINI OLISH
CHORALARI //E Conference Zone. – 2022. – С. 227-228.
