T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_3-to’plam_May-2025
238
ISSN:3030-3613
AYOLLAR DAFTARIGA KIRITILGAN AYOLLAR TUSHUNCHASI
O’zbeliston Respublikasi IIV
Akademiyasi 3-o’quv kursi kursanti
Nu’monov Islomjon Ilhomjon o’g’li
Annotatsiya:
Ushbu maqolada "Ayollar daftari"ga kiritilgan ayollar
tushunchasi, uning mazmun-mohiyati hamda amaliy ahamiyati yoritib beriladi.
Ayollar daftari ijtimoiy himoyaga muhtoj, ijtimoiy-iqtisodiy holati og‘ir bo‘lgan
ayollarni aniqlash va ularga tizimli yordam ko‘rsatish maqsadida joriy etilgan muhim
mexanizmdir. Maqolada bu tushunchaning yuridik va ijtimoiy asoslari, shakllanish
tartibi, ro‘yxatga kiritish mezonlari va bu tizim orqali amalga oshirilayotgan qo‘llab-
quvvatlash choralari tahlil qilinadi. Shuningdek, daftarga kiritilgan ayollar bilan
ishlashda mahalla, davlat va nodavlat tashkilotlarining o‘rni hamda bu orqali jamiyatda
gender tengligini ta’minlashdagi roli yoritilgan.
Annotation:
This article explores the concept of women included in the
"Women’s Register" (Ayollar daftari), its essence, and practical significance. The
Women’s Register is an important mechanism established to identify women in need
of social protection and to provide them with systematic support. The article analyzes
the legal and social foundations of this concept, the criteria for inclusion, and the
support measures implemented through this system. It also highlights the roles of local
communities, governmental, and non-governmental organizations in working with
registered women and promoting gender equality in society.
Kalit so‘zlarL
Ayollar daftari, Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, Gender tengligi,
Ijtimoiy himoyaga muhtoj ayollar, Davlat yordami, Mahalla tizimi, Ayollar huquqlari,
Ijtimoiy himoya, Ro‘yxatga olish mezonlari, Jamiyat ishtiroki
Women's Register, Social support, Gender equality, Vulnerable women, State
assistance, Mahalla system, Women's rights, Social protection, Inclusion criteria,
Community involvement
Kirish:
O'zbekiston Respublikasida ayollarni ijtimoiy himoya qilish, ularning
huquqlarini ta’minlash va iqtisodiy mustaqilligini oshirish maqsadida bir qator ijtimoiy
dasturlar amalga oshirilmoqda. Shulardan biri bo‘lgan
"Ayollar daftari"
tizimi,
ijtimoiy himoyaga muhtoj, hayotiy sharoitlari og‘ir bo‘lgan ayollarni aniqlash va
ularga tizimli yordam ko‘rsatish uchun yaratilgan. Ushbu daftarga kiritilgan ayollarni
aniqlashda jamiyatning turli qatlamlari, xususan, mahallalar, davlat va nodavlat
tashkilotlari ishtirok etadi. Maqolada "Ayollar daftari"ga kiritilgan ayollar tushunchasi,
uning ijtimoiy va yuridik asoslari, ro‘yxatga olish mezonlari hamda tizim orqali amalga
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_3-to’plam_May-2025
239
ISSN:3030-3613
oshiriladigan qo‘llab-quvvatlash choralari tahlil qilinadi. Shuningdek, bu tizimning
jamiyatda gender tengligini ta’minlashdagi o‘rni va ahamiyati yoritiladi.
1. Ayollar daftarining yaratilish tarixi va maqsadi
"
Ayollar daftari
" – bu ijtimoiy himoyaga muhtoj bo‘lgan, moddiy yordamga
ehtiyoji bor ayollarni aniqlash va ularga yordam ko‘rsatish uchun yaratilib, ular uchun
maxsus ro‘yxat tuzilgan tizimdir. Ushbu tizimning asosiy maqsadi, ayollarning
ijtimoiy va iqtisodiy hayotdagi holatini yaxshilash, ularni doimiy ravishda kuzatib
borish va davlat tomonidan samarali yordam ko‘rsatishdir.
O‘zbekiston Respublikasida ayollarning huquqlarini himoya qilish va ijtimoiy
himoyaga muhtojlarni aniqlash bo‘yicha bir qator qonunlar va dasturlar ishlab
chiqilgan. "Ayollar daftari" tizimi 2019 yilda hukumat tomonidan tasdiqlangan va
o‘zining samarali ishlashini ko‘rsatgan tizimlardan biriga aylangan. Bu tizimda
jamiyatning barcha qatlamlari, xususan, mahalla, davlat va nodavlat tashkilotlarining
o‘rni katta.
2. Ayollar daftariga kiritish mezonlari
Ayollarni ro‘yxatga olishda bir qator mezonlar amal qiladi. Ushbu mezonlar
asosan ayollarning ijtimoiy holati, oila tarkibi, moddiy ahvoli va boshqa omillarga
asoslanadi. Masalan, turmush o‘rtog‘i yoki oila a’zolari tomonidan tahdid yoki
zo‘ravonlikka duchor bo‘lgan ayollar, nogironlikka ega bo‘lgan ayollar, shuningdek,
yolg‘iz farzand tarbiyalovchi ayollar ushbu ro‘yxatga kiritilishi mumkin.
Ro‘yxatga kiritish jarayoni mahalla tomonidan amalga oshiriladi va u har bir
ayolning holati individual ravishda baholanadi. Ro‘yxatga olishda shaffoflik va adolat
tamoyillari ustuvor hisoblanadi.
3. "Ayollar daftari" orqali amalga oshirilayotgan qo‘llab-quvvatlash
choralari
Ayollar daftariga kiritilgan ayollarni qo‘llab-quvvatlashda turli yo‘nalishlar
bo‘yicha yordam ko‘rsatiladi. Bularning ichida moddiy yordam, ma’naviy yordam,
psixologik konsultatsiyalar, shuningdek, kasb-hunar o‘rganish, mikrokreditlar va ish
bilan ta’minlash kabi ijtimoiy dasturlar mavjud.
Davlat tomonidan ayollarga ko‘rsatiladigan yordam faqat moddiy yordam bilan
cheklanmaydi. Ro‘yxatga kiritilgan ayollarga psixologik va ma’naviy yordam
ko‘rsatish ham muhim o‘rin tutadi. Bu yordamlar ularning ichki salomatligini
tiklashga, jamiyatda o‘z o‘rnini topishlariga yordam beradi.
Bundan tashqari, ayollarni kasb-hunar o‘rgatish, o‘z bizneslarini boshlashlariga
ko‘maklashish orqali ularning iqtisodiy mustaqilligi ta’minlanadi. Ayollarga
mikrokreditlar ajratish, ularni kichik biznes ochishga rag‘batlantirishning samarali
natijalari mavjud.
4. Jamiyatda gender tengligini ta’minlashdagi o‘rni
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_3-to’plam_May-2025
240
ISSN:3030-3613
"
Ayollar daftari
" tizimi faqat ijtimoiy himoya choralari emas, balki gender
tengligini ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. Jamiyatda ayollarning ijtimoiy,
iqtisodiy va siyosiy faoliyatini kengaytirish, ular uchun teng sharoitlar yaratish orqali
gender tengligi bo‘yicha muhim qadamlar tashlanadi.
Tizimning samarali ishlashi, ayollarning o‘z huquqlarini bilishi, ularni amalga
oshirishda yordam olishi, shuningdek, ularning jamiyatdagi o‘rni va roli ortishiga
xizmat qiladi. Bu orqali jamiyatda genderga oid stereotiplar kamayib, ayollarning
yuksak ijtimoiy va iqtisodiy ahvoli shakllanadi.
Xulosa:
"Ayollar daftari"
tizimi O‘zbekistonda ayollarga ijtimoiy himoya ko‘rsatish va
ularga moddiy, psixologik va huquqiy yordam berish maqsadida yaratilgan muhim
mexanizmdir. Ushbu tizim orqali ijtimoiy himoyaga muhtoj ayollar ro‘yxatga olinib,
ularga turli yordamlar taqdim etiladi, shu jumladan, kasb-hunar o‘rganish,
mikrokreditlar ajratish va psixologik qo‘llab-quvvatlash.
Tizim jamiyatda gender tengligini rivojlantirish, ayollarning iqtisodiy va
ijtimoiy holatini yaxshilashga xizmat qiladi.
"Ayollar daftari"
orqali davlat va
jamiyatning birgalikdagi sa’y-harakatlari ayollarning huquqlarini himoya qilish va
ularning o‘z o‘rnini jamiyatda mustahkamlashga yordam beradi.
Bibliografiya:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-maydagi “Ayollarni
ijtimoiy himoya qilish va ularning huquqlarini ta’minlashga qaratilgan chora-
tadbirlar to‘g‘risida”gi farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi. (2020). “Ayollar daftari” tizimi:
Yuridik asoslar va amaliyot. Tashkent: Adliya nashriyoti.
3.
Xolboyeva, G. (2021). Gender tengligi va ayollarni ijtimoiy himoya qilish.
Journal of Social Protection Studies
, 5(2), 45-59.
4.
Mustafayeva, D. (2020). Ayollarga yordam berish tizimining yuridik va ijtimoiy
jihatlari.
Ijtimoiy tadqiqotlar jurnali
, 11(3), 112-118.
5.
World Bank. (2021). Women’s Economic Empowerment and Social Protection:
A Global Overview. Washington D.C.: World Bank.
