T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
34
ISSN:3030-3613
MAKTABDA AMALIYOTCHI PSIXOLOGNING TUTGAN OʻRNI VA
VAZIFALARI
Murodova Nozinaoy Mavlon qizi
Buxoro viloyati Jondor tumanidagi 12-maktab psixologi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada umumiy o’rta ta’lim muassasalaridagi
psixologlarning o’rni, vazifasi, amalga oshiradigan ishlar yo’nalishi va o’qituvchi va
o’quvchilarning ruhiy holatini muvozanatlashtirishdagi vazifalari haqida
fikrmulohazalar keltirib o’tilgan.
Kalit so’zlar:
Psixolog, iqtidor, diagnostika, korreksiya, profilaktik ishlar, motiv,
guruhlar, ishonch munosabatlari, qat’iyat, irodaviy sifatlar.
KIRISH
Umumiy o’rta ta’lim muassasasining psixologi - bu maktab o'quvchilari bilan
shaxsiy, jamoaviy, psixologik ish olib boradigan mutaxasis. Boshqacha qilib aytganda,
bu o'qituvchi o'quvchilarning individual muammolarini aniqlay oladi va tengdoshlari
yoki o'qituvchilari bilan ziddiyatni yengishga yordam beradi. Bundan tashqari,
psixolog ota-onalar bilan muloqotda bo'ladi va o'qituvchilar bilan hamkorlikda
ishlaydi, ularga murakkab pedagogik muammolarni hal qilishda yoki kasbiy charchash
bilan kurashishda yordam beradi. Shu bilan bir qatorda maktab psixologiningning
asosiy e'tibori doimo bolalarga qaratilgan. Maktab psixologining vazifalariga
psixodiagnostika, psixokorreksiya, psixokonsultatsiya, va psixoprofilaktika kiradi.
Psixodiagnostika tuzatishni talab qiladigan buzilishlar yoki xususiyatlarni aniqlash
imkonini beradi.
U rejalashtirilgan tarzda, shuningdek, maktabga yangi bolalar qabul qilinganda
amalga oshiriladi. Bolalarni birinchi sinfga qabul qilishda psixodiagnostika ayniqsa
muhimdir: bu bosqichda o'qituvchipsixolog nafaqat psixologik muammolarni
(tajovuzkorlik, tashvish, motivatsiyaning etishmasligi), balki tuzatishni talab qiladigan
o'quv muammolarini, disleksiya, disgrafiya, diskalkuliya, va hokazo katta mas'uliyat
yuklanadi, chunki shunga o'xshash muammolari bo'lgan bola qanchalik tez psixolog
bilan ishlay boshlasa, bu qiyinchiliklarni osongina engib o'tish ehtimoli shunchalik
yuqori bo'ladi. Psixokorreksiya o'yinlar, treninglar, testlar, ijodiy topshiriqlar
yordamida ham individual, ham guruhda amalga oshirilishi mumkin. Psixokorreksiya
- bu ketmaket faoliyat bo'lib, uning davomida psixolog talabalarga psixodiagnostika
jarayonida aniqlangan muammolar ustida ishlashga yordam beradi va o'qishni
muvaffaqiyatli davom ettirish uchun zarur bo'lgan ko'nikmalarni rivojlantiradi.
Maslahat - bu bolalar va kattalarning hissiy holatini yaxshilash va barqarorlashtirishga
yordam beradigan individual yoki guruh ishidir. Uning o'ziga xosligi shundaki, u
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
35
ISSN:3030-3613
barcha maktab o'quvchilari uchun, shu jumladan hech qanday ajoyib psixologik
muammolar yoki rivojlanish xususiyatlarini aniqlash uchun juda foydali bo'lishi
mumkin. Guruh maslahati muntazam ravishda dars soatlarida va boshqa tashkil etilgan
tadbirlarda o'tkazilishi mumkin. Shaxsiy hayotda maktab psixologi maktabning barcha
o'quvchilari va o'qituvchilariga maslahat berishi mumkin. Psixoprofilaktika bolalar
bilan o'sish bilan bog'liq turli tendentsiyalarning zararli ta'sirini oldini olishga
qaratilgan muntazam rejalashtirilgan ishlarni o'z ichiga oladi. Masalan, o'qituvchi-
psixolog bolalar bilan chekish, spirtli ichimliklar va giyohvand moddalarning zarari
haqida gaplashishi mumkin. Qoidaga ko'ra, o'smirlarda o'z joniga qasd qilish xatti-
harakatlarining belgilarini aniqlash va uni oldini olish kerak. Yuqorida sanab o'tilgan
ishlar maktab psixologining ish rejasi asosida amalga oshiriladi.
Ta’lim muassasasidagi psixologning ishi ko'plab vazifalardan iborat ekanligini
ko'rasiz, jumladan: psixologik diagnostika, turli sinf o'quvchilari bilan guruhda
ishlash; ofisda individual maslahat, ota-onalar bilan o'quv ishlari, uslubiy adabiyotlar
va maslahatchi o'qituvchilar bilan ishlash; hujjatlar bilan ishlash. Uslubiy ish va
hujjatlar bilan ishlash ish dasturini ishlab chiqishni o'z ichiga oladi. Har bir o'quv yili
uchun o'qituvchi-psixolog bolalarning yosh xususiyatlarini va o'zgaruvchan
dunyoning ta'sirini hisobga olgan holda darslar dasturini tuzadi: bolalar gadjetlariga
qaramlik, e'tiborning etishmasligi, tashvish va tajovuzkorlikning kuchayishi va
boshqalar. yillik reja, o'qituvchi barcha kiritilgan ma'lumotlarni hisobga oladi va
dasturni, mavzularni, majburiy tadbirlar soni va davomiyligini va kutilgan natijani
belgilaydi.
Bunday mutaxassis yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda turli sinflar uchun
dasturlarni ishlab chiqadi. Maktab psixologining kutilgan vazifalarni bajarish uchun
qancha ish vaqti kerakligini hisoblash qiyin bo'lmasa-da, u yoki bu mutaxassisning
professional hayotida darhol ishtirok etishni talab qiladigan holatlari yuzaga keladi.
O'qituvchilar rejadan tashqari ota-onalar yig'ilishlariga psixologni taklif qilishadi va
psixolog ota-onalarga yosh davrlari hamda farzand tarbiyasning zamonaviy
pedagogik-psixologik usullari va metodlari haqida ma’ruza va prezintatsiyalar
namoyish qiladi.
O'quvchilar, o'qituvchilar va maktab rahbarlarining hissiy va psixologik
salomatligi maktab psixologining samarali faoliyatiga bog'liq bo'lganligi sababli,
bunday mutaxassisning o'z holatiga e'tiborli bo'lishi va muntazam ravishda nazoratda
turishi muhimdir.
XULOSA
Xulosa o’rnida shuni ta’kidlash joizki ta’lim muassasalaridagi psixolog faoliyatini
samarali va mazmunli tashkil etishida uning bilimi, tirishqoqligi, izlanuvchanligi va
harakatchanligi alohida e’tiborga loyiq. Chunki psixolog ta’lim muassasasidagi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
36
ISSN:3030-3613
o’qituvchi va o’quvchilarning psixologik salomatligiga va ularning kayfiyatda
yurishlariga daxldor shaxs hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
M.G.Davletshin va boshqalar. Yosh davrlari va pedagogik psixologiya.Toshkent.
2.
E.G’oziev.Umumiy psixologiya. Toshkent "O‘qituvchi" 2010 y.
3.
M.G.Davletshin. Zamonaviy maktab o‘qituvchisi psixologiyasi. Toshkent. 1998
4.
Adizova T.M.Psixokorreksiya. – Toshkent. Tafakkur.2010.150-b
5.
Mahmudova D,A. Psixokorreksiya asoslari. –Toshkent. Fan va texnalogiya
nashriyoti. 2011. 128-b
