T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
24
ISSN:3030-3613
O‘ZBEK XALQ CHOLG‘ULARI ORKESTRLARINING KONSERT
FAOLIYATI VA UNING TARG‘IBOTI
Paxtaobod tumani 38 umumta’lim
maktabi o‘qituvchisi
Isaboyeva Xurshidaxon
ANNOTATSIYA
Ushbu maqola O‘zbekiston xalq cholg‘u orkestrlarining (O‘XCHO) konsert
faoliyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda orkestrlar repertuaridagi o‘zgarishlar,
konsert dasturlarining xususiyatlari, auditoriya bilan aloqalar va targ‘ibot usullari tahlil
qilinadi. Maqolada O‘XCHOning milliy musiqa merosini saqlash va rivojlantirishdagi
roli, shuningdek, ularning konsert faoliyatini takomillashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqot natijalari O‘zbekiston madaniyatini yanada rivojlantirishga xizmat qilishi
mumkin.
Kalit so‘zlar:
O‘zbek xalq cholg‘u orkestri, konsert faoliyati, milliy musiqa,
repertuar, targ‘ibot, auditoriya, madaniy meros.
ANNOTATION
This article is dedicated to the study of the concert activities of Uzbek folk
instrument orchestras (UFI). It analyzes changes in the orchestras' repertoire, features
of concert programs, audience relations, and promotion methods. The article examines
the role of UFI in preserving and developing national musical heritage, as well as ways
to improve their concert activities. The research results can contribute to the further
development of Uzbek culture.
Keywords:
Uzbek folk instrument orchestra, concert activity, national music,
repertoire, promotion, audience, cultural heritage
Kirish
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ta'kidlaganidek,
"Madaniyat va san'at – xalqning yuragi, uning ma'naviy olamining ifodasidir". O‘zbek
xalq cholg‘u orkestrlari (O‘XCHO) o‘zbek milliy musiqa merosini saqlash,
rivojlantirish va targ‘ib qilishda muhim o‘rin tutadi. O‘zbekistonning har bir viloyatida
O‘XCHO faoliyat yuritadi va ular o‘z konsertlari orqali milliy musiqaning noyob
namunalarini keng auditoriyaga yetkazadi. Maqsad – O‘zbek xalq cholg‘u
orkestrlarining konsert faoliyatini tahlil qilish, ularning repertuaridagi o‘zgarishlar,
targ‘ibot usullari va auditoriya bilan aloqalarini o‘rganish.
Muhokama va natijalar
O‘zbek xalq cholg‘u orkestrlariga oid ko‘plab ilmiy tadqiqotlar mavjud.
O‘zbekistonlik olimlar I.Akbarov, O.Matyoqubov, F.Karomatov va boshqalar ushbu
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
25
ISSN:3030-3613
mavzuga oid qimmatli asarlar yaratgan. Ushbu tadqiqotlarda O‘XCHOning tarixi,
cholg‘ulari, repertuari va ijrochilik uslublari batafsil o‘rganilgan.
1
Biroq, orkestrlar
konsert faoliyatining targ‘iboti va auditoriya bilan aloqalari masalalari yetarlicha
yoritilmagan. Tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
• Tarixiy-qiyosiy metod: Orkestrlar faoliyatining tarixiy rivojlanishini o‘rganish va
boshqa mamlakatlar tajribasi bilan qiyoslash.
• Tahlil va sintez metodi: Orkestrlar repertuari, konsert dasturlari va targ‘ibot
usullarini tahlil qilish va umumlashtirish.
• Sotsiologik so‘rov metodi: Konsert tomoshabinlari va musiqachilarning fikrini
o‘rganish.
• Intervyu metodi: Orkestrlar dirijyorlari va san'atshunoslar bilan suhbatlashish.
O‘zbek xalq cholg‘u orkestrlarining konsert faoliyati. O‘zbek xalq cholg‘u
orkestrlari o‘z konsertlarida o‘zbek milliy musiqasining eng yaxshi namunalarini ijro
etadi. Orkestrlar repertuaridan maqomlar, dostonlar, xalq qo‘shiqlari, raqslar va
zamonaviy kompozitorlarning asarlari o‘rin olgan.
Konsert dasturlari odatda mavzuli bo‘lib, muayyan tarixiy voqea, shaxs yoki
mavzuga bag‘ishlanadi. Masalan, Navro‘z bayrami, Amir Temur tavalludining
yubileyi yoki Mustaqillik kuniga bag‘ishlangan konsertlar o‘tkaziladi.
O‘XCHO konsertlari nafaqat O‘zbekistonda, balki xorijiy mamlakatlarda ham
katta muvaffaqiyat bilan o‘tadi. Orkestrlar o‘z chiqishlari orqali o‘zbek milliy
musiqasini dunyoga tanitadi. O‘XCHO konsert faoliyatining targ‘iboti. O‘zbek xalq
cholg‘u orkestrlarining konsert faoliyatini targ‘ib qilishda quyidagi usullardan
foydalaniladi:
• Ommaviy axborot vositalari: Gazetalar, jurnallar, radio va televideniye orqali
konsertlar haqida ma'lumot berish.
• Internet: Orkestrlar veb-saytlari va ijtimoiy tarmoqlar orqali konsertlar haqida e'lon
qilish.
• Reklama: Konsert afishalari va bannerlarini joylashtirish.
• Hamkorlik: Maktablar, universitetlar va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlikda
konsertlar o‘tkazish.
O‘zbek xalq cholg‘u orkestrlarining konsert faoliyati milliy musiqa merosini
saqlash va rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi.
2
Orkestrlar o‘z konsertlari orqali milliy
musiqaning noyob namunalarini keng auditoriyaga yetkazadi. Tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatdiki, O‘XCHO konsert faoliyatini takomillashtirish uchun quyidagi
yo‘nalishlarda ish olib borish zarur:
1
Karomatov F. O'zbekiston musiqa antologiyasi. – Toshkent: Sharq, 2000.
2
Akbarov I. Musiqa lug'ati. – Toshkent: O'qituvchi, 1987.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
26
ISSN:3030-3613
• Repertuarni boyitish: Orkestrlar repertuariga yangi asarlar kiritish va zamonaviy
kompozitorlar bilan hamkorlikni rivojlantirish.
3
• Targ‘ibotni kuchaytirish: Orkestrlar konsertlari haqida ommaviy axborot
vositalarida kengroq ma'lumot berish va internetdan faol foydalanish.
• Auditoriya bilan aloqalarni mustahkamlash: Konsertlar oldidan ma'ruzalar o‘qish,
tomoshabinlar bilan uchrashuvlar o‘tkazish va interaktiv dasturlar tashkil etish.
Xulosa
O‘zbek xalq cholg‘u orkestrlarining konsert faoliyati O‘zbekiston
madaniyatining muhim qismidir. Orkestrlar o‘z konsertlari orqali milliy musiqa
merosini saqlash, rivojlantirish va targ‘ib qilishda muhim rol o‘ynaydi. O‘XCHO
konsert faoliyatini takomillashtirish uchun repertuarni boyitish, targ‘ibotni
kuchaytirish va auditoriya bilan aloqalarni mustahkamlash zarur. Prezidentimiz
Shavkat Mirziyoyev ta'kidlaganidek: "Madaniyat – millatning yuzi, uning ma'naviy
boyligidir. Biz madaniyatimizni asrab-avaylashimiz va uni yanada rivojlantirishimiz
kerak".
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Mirziyoyev Sh.M. "O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha
harakatlar strategiyasi". – Toshkent: O‘zbekiston, 2017.
2.
Matyoqubov O. O‘zbek musiqasi tarixi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995.
3.
Karomatov F. O‘zbekiston musiqa antologiyasi. – Toshkent: Sharq, 2000.
4.
Akbarov I. Musiqa lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1987.
5.
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. Toshkent, 2000-2005.5
6.
Tursunbaevna, Botirova Xilola. "The place of music in upbringing of young
people."
Science and Education
1.1 (2020): 512-517.
7.
Tursunbaevna, Botirova Khilola. "III RENAISSANCE OF UZBEK ART AND
CULTURE AND ITS GLORIOUS PATH."
Web of Scientist: International
Scientific Research Journal
3.5 (2022): 1973-1977.
8.
Tursunbaevna,
Botirova
Khilola.
"PERFORMANCE
CULTURE
IN
INSTRUMENTAL PERFORMANCE."
Spectrum Journal of Innovation, Reforms
and Development
3 (2022): 163-167.
9.
Tursunbaevna, Botirova Xilola. "COOPERATION OF TEACHER AND
STUDENT ON MUSIC WORK."
Erudio Journal of Educational Innovation
7.1
(2020): 36-47.
10.
Tursunbaevna, Botirova Xilola. "TEACHER AND STUDENT WORKING IN
COLLABORATION ON MUSIC."
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ARTS AND
DESIGN
2.4 (2021): 26-38.
3
Matyoqubov O. O'zbek musiqasi tarixi. – Toshkent: O'qituvchi, 1995
.
