T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
24
ISSN:3030-3613
KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI OʻQUVCHILARINI OʻQISH
SAVODXONLIGINI OSHIRISHNING PSIXOLOGIK MASALALARI
Kenjayeva Gulshoda Pardayevna
Surxondaryo viloyati Uzun
tumani 18- maktab psixologi
Annotatsiya.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini o‘qish savodxonligini oshirish
uchun o‘yin va multimedia vositalaridan foydalanish juda muhimdir. Bu vositalar
oʻquvchilarning qiziqishlarini qoʻllab quvvatlash, darsni sifatli va qiziqarli qilishga
yordam beradigan koʻnikmalar va malakalarga ega boʻlishiga imkon beradi.
Kalit soʻzlar:
idrok,xotira, korreksiya,savodxonligi, Interaktiv o'quv dasturlari,
ijodiy fikrlash.
KIRISH
Dunyо rivоjlаnishining аsоsiy tendensiyаlаri оrаsidа ахbоrоtlаshgаn jаmiyаtgа
о‘tish muhim vаzifа, yаʼni jаmiyаtning bаrchа jаbhаlаridа mediа vоsitаlаrining tаʼsiri
dоlzаrb muаmmо sаnаlаdi. Yevrоpа Ittifоqi Pаrlаment Аssаmbleyаsining qоnunchilik
yig‘ilishi tаvsiyаsigа binоаn dаsturiy vоsitаlаrning ishlаb chiqаrilishi yоshlаr vа
kаttаlаrning mediаkоmpetentligi shаkllаnishigа turtki bо‘lаdi, shuningdek, zаmоnаviy
jаmiyаtning mediа mаdаniyаtigа tаʼsir etаdigаn аjrаlmаs оmil sifаtidа qаrаlаdi.
Maktabgacha yoshdagi (6-7 yosh) oxiriga kelib, bolada aqliy faoliyatning ixtiyoriy
shakllari rivojlana boshlaydi. U allaqachon ob'ektlarni tekshirishni biladi, maqsadli
kuzatishni o'tkaza oladi, ixtiyoriy diqqat paydo bo'ladi va buning natijasida ixtiyoriy
xotira elementlari paydo bo'ladi. Ixtiyoriy xotira bola mustaqil ravishda maqsad
qo'ygan holatlarda o'zini namoyon qiladi: eslab qolish va eslash. Aytish mumkinki,
ixtiyoriy xotiraning rivojlanishi bola mustaqil ravishda yodlash vazifasini aniqlagan
paytdan boshlanadi. Bolaning eslab qolish istagi har tomonlama rag'batlantirilishi
kerak, bu nafaqat xotirani, balki boshqa kognitiv qobiliyatlarni ham muvaffaqiyatli
rivojlantirishning kalitidir: idrok, e'tibor, tafakkur, tasavvur.
Ixtiyoriy xotiraning paydo
bo'lishi madaniy (vositachi) xotiraning rivojlanishiga yordam beradi - yodlashning eng
samarali shakli. Ushbu (ideal cheksiz) yo'lning dastlabki qadamlari yodlangan
materialning xususiyatlari bilan belgilanadi: yorqinlik, mavjudlik, g'ayrioddiylik,
ravshanlik va boshqalar. Keyinchalik, bola tasniflash va guruhlash kabi usullardan
foydalangan holda xotirasini mustahkamlashga qodir.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR
O'yin asosidagi ta'lim metodlarining samaradorligi haqida ko'plab tadqiqotlar
mavjud. Bruner, Piaget, va Vygotsky kabi olimlarning ishlari bu sohadagi asosiy
nazariyalar va metodlarni shakllantiradi. Ushbu metodlar o'quvchilarning o'zaro
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
25
ISSN:3030-3613
hamkorligini, ijodiy fikrlashini va muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirishga
qaratilgan. Multimedia vositalaridan foydalanishning ta'limdagi ahamiyati Jonassen va
Papert kabi olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Ular kompyuter texnologiyalari va
multimedia vositalarining o'quvchilarning o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini,
shuningdek, ta'lim jarayonida qo'l keladigan boshqa mahoratlarni rivojlantirishdagi
ahamiyatini ta'kidlaydilar.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
O‘yinlar oʻquvchilarda motivatsiya va energiyani oshirishga yordam beradi.
Misol uchun, matematika darslarida o‘lchovlar, kublarni yig‘ish, grafiklar va boshqa
konseptlarni o‘rganish uchun interaktiv o‘yinlar ishlatish mumkin. Bu o‘yinlar
o‘quvchilarning matematikaga boʻlgan qiziqishini oshirishda va misollar bo‘yicha o‘z
nazariyasini amalga oshirishda yordam beradi. Bolalarni maktabga psixologik
tayyorlash ko‘p qirrali jarayon bo‘lib, u ta'lim psixologiyasida katta e'tiborni tortdi.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, kognitiv, hissiy va ijtimoiy ko‘nikmalarni erta
rivojlantirish bolaning rasmiy ta'limga muvaffaqiyatli moslashishi uchun juda
muhimdir. Kognitiv tayyorgarlik, asosiy savodxonlik va hisoblash kabi ko‘nikmalarni
o‘z ichiga olgan holda, akademik muvaffaqiyat uchun asosdir.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, ushbu sohalarga qaratilgan erta aralashuvlar
keyingi maktabda ishlashning yaxshilanishiga olib kelishi mumkin. Masalan,
maktabga borishdan oldin o‘qish ko‘nikmalarini rivojlantirishda maqsadli yordam
olgan bolalar keyingi yillarda savodxonlik ko‘rsatkichlarini ko‘rsatadi.
Hissiy tayyorgarlik bolaning his-tuyg‘ularini boshqarish va yangi maktab
muhitiga dosh berish qobiliyatini o‘z ichiga oladi. Tibbiy muolajalarga psixologik
tayyorgarlikni o‘rganuvchi tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, bunday tayyorgarlik bolalardagi
tashvishlarni kamaytirishda samarali bo‘lib, shunga o‘xshash yondashuvlar maktab
bilan bog‘liq tashvishlarni engillashtirishda foydali bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatdi.
Bundan tashqari, rivojlanishida nuqsonlari bo‘lgan bolalar ustida olib borilgan
tadqiqotlar ijobiy hissiy reaktsiyalarni rivojlantirishda moslashtirilgan psixologik
tayyorgarlik muhimligini ta'kidlaydi.
Ijtimoiy kompetentsiya, shu jumladan tengdoshlar va o‘qituvchilar bilan ijobiy
munosabatda bo‘lish qobiliyati yana bir muhim komponent hisoblanadi. Ushbu
ko‘nikmalarning erta bolalik davrida rivojlanishi yaxshiroq ijtimoiy integratsiya va
akademik muvaffaqiyat bilan bog‘liq. Ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga
qaratilgan dasturlar sinfdagi xatti-harakatlar va tengdoshlar bilan munosabatlarni
yaxshilash bilan bog‘liq.
Bundan tashqari, o‘z-o‘zini tartibga solishning roli - o‘z xatti-harakatlarini, his-
tuyg‘ularini va fikrlarini nazorat qilish qobiliyati - muhim ahamiyatga ega. O‘z-o‘zini
boshqarish qobiliyatlari yaxshi rivojlangan bolalar sinf qoidalariga rioya qilish va
o‘quv faoliyati bilan shug‘ullanish uchun yaxshi jihozlangan. O‘z-o‘zini tartibga
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
26
ISSN:3030-3613
solishni kuchaytirishga qaratilgan tadbirlar o‘quv natijalariga ijobiy ta'sir ko‘rsatishi
ko‘rsatilgan.Bolalarni maktabga tayyorlash, kognitiv, hissiy, ijtimoiy va o‘zo‘zini
tartibga solish sohalarini hal qilishda muammosiz o‘tishni osonlashtirish va uzoq
muddatli akademik muvaffaqiyatga erishish uchun kompleks yondashuv muhimligini
ta'kidlaydi.Ushbu tadqiqot bolalarni maktabga tayyorlash uchun zarur bo‘lgan
psixologik xususiyatlarni o‘rganish uchun aralash usullardan foydalanadi. Tadqiqot
maktabga tayyorgarlikka ta'sir etuvchi omillarni har tomonlama tushunish uchun
miqdoriy va sifat komponentlarini o‘z ichiga oladi.
XULOSA
Xulosa o‘rnida shuni aytish joizki, boshlang‘ich sinflarda o‘qish savodxonligini
oshirishga o‘yin va multimedia vositalaridan foydalanish metodlari ilmiy ahamiyatga
ega. Bu vositalar o‘quvchilarning qiziqishlarini o‘zgartirishi, darsni qiziqarli va
samarali bo‘lishiga xizmat qiladi. O‘yinlar, o‘quvchilarga amaliy faoliyatiga
asoslangan mashqlar yordamida ma'lumotlarni tez va oson o‘rganish, idrok etish
imkonini beradi. O‘yinlar motivatsiya va qiziqishni oshirish uchun ideal vositalardir.
Misol uchun, interaktiv o‘yinlar o‘quvchilarning qiziqishini oshirishi va sababli
o‘qishni ham ko‘proq yoqtirishiga olib keladi. Multimedia vositalar esa o‘qituvchi va
o‘quvchilar uchun ma'lumotlarni vizual tarzda taqdim etish imkonini beradi. Bu tarzda
taqdim etish o‘quvchilarga ma'lumotlarini vizual ravishda ko‘rib chiqishga imkon
beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.
Papert, S. A. (2020).
Mindstorms: Children, computers, and powerful ideas
. Basic
books.
2.
Jonassen, D. H. (2000). Computers as mindtools for schools: Engaging critical
thinking.
(No
3.
Title)
.
4.
Maqsudov, U. B. Q., & Rahmonova, R. Z. (2022). TA’LIM JARAYONIDA
5.
MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINING ISTIQBOLLARI.
Oriental
renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences
,
2
(12), 1166-
1173.
6.
Maqsudov, U. B. Q., Eraliyev, Y. L., & Qosimova, G. (2022). TA’LIMDA
MULTIMEDIALI VOSITALARDAN FOYDALANISHNING PEDAGOGIK
XUSUSIYATLARI.
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and
social sciences
,
2
(11), 973-980.
7.
Internet materiallari
