T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
12
ISSN:3030-3613
BOLALAR OʻRTASIDA BULLING HOLATLARINI OLDINI OLISH
YUZASIDAN PEDAGOG VA PSIXOLOGLARGA TAVSIYALAR
Uroqova Sokina Xudoyshukur qizi
Surxondaryo viloyati Muzrabot tumani
15-maktab amaliyotchi psixologi
Xoliyorov Oʻtkir Ibrohimovich
Surxondaryo viloyati Muzrabot tumani
11-maktab
amaliyotchi psixologi
Annotatsiya
:Bulling
muntazam
ravishda takrorlanib
turadigan
boshqa
bolaga qasddan zarar yetkazishdir.
Kalit so’zlar
bulling, zo’ravonlik, guruh, jins, yosh, nasl-nasab, irq, bezorilik,
milliy mansublik, bezorilik, ijtimoiy tarmoqlar, xavfli jamoalar.
KIRISH
Maqolada “Bulling” muammosi, zo’ravonlik va uning kelib chiqish hamda uni
oldini olish masalalariga e’tibor qaratilgan.
Bullingning bolalar uchun zararli va uzoq
davom etadigan oqibatlari mavjud.
Bulling jabrlanuvchiga o'ziga nisbatan zo'ravonlikni to'xtatishiga imkon
bermaydigan kuch tengsizligini nazarda tutuvchi harakat. Bulling hamma joyda va har
qanday vaqtda bo'lishi mumkin: kundalik hayotda, yozishmalarda yoki ijtimoiy
tarmoqlarda. Bu nafaqat bolaning o'qishga diqqatini qaratishga to'sqinlik qiladi, balki
uzoq davom etadigan ruhiy jarohatlarga ham olib kelishi mumkin. Bullingni to’xtatish
zarur. Agar farzandim zo‘ravonlik/bullingdan jabr chekayotgan bo‘lsa, nega men
aralashishim kerak?Zo‘ravonlik/bulling bolalar uchun zararli va uzoq davom etadigan
oqibatlarga olib kelishi mumkin. Zo‘ravonlik/bullingni jismoniy ta’siridan tashqari,
bolalarda hissiy va ruhiy salomatlik bilan bog‘liq muammolar, shu jumladan
depressiya va xavotirlanishga olib kelishi va buning oqibatida bolalarda
giyohvandlikka moyiillik va maktabdagi mashg‘ulotlarning past o‘zlashtirilishiga olib
kelishi mumkin.
Shaxsiy zo‘ravonlik/bullingdan farqli o‘laroq, kiberzo‘ravonlik jabrlanuvchiga
har qanday joyda, har qanday vaqtda taziyq o‘tkazishi mumkin. Bu juda katta zarar
etkazishi mumkin, chunki u tezda keng auditoriyaga etib borishi va barcha
ishtirokchilar
uchun
Internetda
doimiy
iz
qoldirishi
mumkin.
Farzandingiz o‘zining qadr-qimmati hurmat qilinadigan xavfsiz va rivojlantirishga
moyil maktab muhitidan bahramand bo‘lish huquqiga ega. Bola huquqlari to‘g‘risidagi
konventsiyada barcha bolalar ta’lim olish va jismoniy yoki ruhiy zo‘ravonlik, tan
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
13
ISSN:3030-3613
jarohati etkazish yoki haqoratlashning har qanday shaklidan himoya qilish huquqi
belgilangan. Zo‘ravonlik/bulling bundan istisno emas.
Oʻqituvchiga sinfda psixologik pozitiv muhitni shakllantirish va qoʻllab-
quvvatlash uchun maslahatlar.Intizomni saqlash va ta’lim jarayonini boshqarish uchun
ijobiy yondashuvdan foydalaning: iloji boricha oʻquvchilar uchun xatti-harakatlar
qoidalarini va talablarini “qilmaslik” oʻrniga “qanday qilish” shaklida shakllantirish.
Oʻquvchilarning konstruktiv xatti-harakatlarini koʻz bilan aloqa qilish, ma’qullash
yoki tabassum bilan mustahkamlash.
Oʻquvchilarni turli xil qoʻshma tadbirlarga jalb qiling, shunda har bir kishi
umumiy muammolarni hal qilishda oʻzlarini his qiladilar: tadbirlarni tayyorlash,
navbatchilikda boʻlish, ekskursiyalar, shanbaliklar tashkil etish, aktsiyalar oʻtkazish va
xokazo. Uyatchang va jur’atsiz bolalar va oʻspirinlarning ishtirokini ragʻbatlantiring.
Ularga oʻzlarini toʻliq bajarish va uyatchanlikni yengish uchun topshiriqlar bering.
Oʻquvchilarni uy vazifalari, test sinovlariga tayyorgarlik, fitnes mashgʻulotlari va
boshqa masalalarda bir-birlariga yordam berishga undang.
Turlilikning ahamiyati (madaniy, milliy, diniy va boshqalar) va qiymatiga,
shuningdek har xil qobiliyat va koʻnikmalariga, did va imtiyozlariga, jismoniy va
intellektual qobiliyatlariga urgʻu bering. Umuman olganda barcha odamlar va shu sinf
oʻquvchilari bir-biridan qaysidir ma’noda farq qilishlarini ta’kidlab oʻting va aynan shu
narsa ularning oʻziga xos ekanligini bildiring. Kerak boʻlsa, ba’zi oʻquvchilarning
boshqalardan farq qilishini uning sabablarini tushuntiring, ularning bilim olishida
qiynalishini, rivojlanishida nuqsonlar yoki kasallik tufayli sport va oʻyinlarda
cheklovlar borligini tushuntiring.
Oʻzingiz hamda boshqalar tomonidan ham, maxsus ehtiyoj talab etadigan,
ayniqsa jismoniy yoki aqliy rivojlanishida, tashqi qiyofasida, xulq-atvorida, yoki
jinsiga mos kelmagan, maktabda kam muvaffaqiyatga erishgan yoki jismoniy jihatdan
rivojlanmay qolgan oʻquvchilarga, migrant oʻquvchilarga, milliy yoki diniy ozchilikni
tashkil etgan oila vakillari bolalariga, ijtimoiy va moddiy mavqeiga ega boʻlmagangan
bolalarga nisbatan har qanday masxara va haqoratli izoh va fikrlar yuborilishiga yoʻl
qoʻymang. Oʻquvchini ham ijobiy, ham salbiy tomondan jamoatchilikka qarshi
qoʻymang. Oʻquvchiga hasad qilmaslik uchun uni eng qobiliyatli, aqlli, mas’uliyatli
deb ortiqcha maqtamang. Shuningdek, oʻquvchini uni kamsitmaslik yoki uni kulgiga
qoldirmaslik uchun, qandaydir muammoni hal qilmagan, masofani bosib oʻtmagan,
tadbirda qatnashmagan yagona kishi sifatida ajratmang. Sinfda (guruhda) “sevimlilar”
yoki oʻqituvchi yoqtirmaydiganlari boʻlmasligi kerak.
Oʻquvchining shaxsiy xususiyatlarini butun sinf oldida muhokama qilmang yoki
baholamang: oʻquvchilarni, ularning qobiliyatlarini, mahoratlarini, yutuqlarini
taqqoslamang, oʻquvchilarning masxara va bezoriligini keltirib chiqarmaslik uchun
ularning kamchiliklari va zaif tomonlarini muhokama qilmang. Sinov qogʻozlari uchun
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
14
ISSN:3030-3613
baholarni ommaviy ravishda e’lon qilish mumkin emas va siz xato qilganlarni ismini
nomlamasdan yoki har bir oʻquvchi bilan alohida-alohida tahlil qilishingiz mumkin.
Sinfda raqobatni emas, balki hamkorlikni ragʻbatlantiring.
Oʻzingizning namuna boʻlgan holda, oʻquv guruhining barcha a’zolariga hurmat
koʻrsatib, oʻquvchilarga oʻzini tutish va hurmat bilan gaplashish (muloqot qilish)
usullarini tushuntiring. Jinsi, etnik kelib chiqishi, millati, tili, dini, ijtimoiy-iqtisodiy
holati, nogironligi yoki kasalligi, jinsi oʻziga xosligi sababli insonning qadr-qimmatini
kamsitadigan biron bir hurmatsizlik (kamsituvchi) xatti-harakat yoki nutqni e’tiborsiz
qoldirmang.
Intizomiy jazo choralarini emas, balki tarbiyaviy choralarni qoʻllang. Oʻquvchi
uchun tanbeh berayotganda, uning shaxsini emas, balki uning qilmishi va yuzaga
kelishi mumkin boʻlgan oqibatlarini tavsiflab bering. Nima boʻlganini muhokama
qiling, oʻquvchi har doim oʻzini shunday tutadi deb oʻylamang. Bu faqat salbiy xatti-
harakatlarni kuchaytiradi.Har qanday notoʻgʻri bajarilgan shaxsiy xatti-harakatlar yoki
guruh topshirigʻini bajarmaganlik uchun butun sinfni jamoaviy javobgarlikka
tortmang.Sinfga qabul qilinmagan oʻquvchi yoki darsda tartibni muntazam ravishda
buzadigan kishi, sinfdoshlar orasida ma’lum bir obroʻga ega boʻlgan oʻziga ishongan
va tajovuzkor boʻlmagan tengdoshning yoniga oʻtirishi mumkin. Rad etilgan
oʻquvchilarni alohida joylashtirib, ularni izolyatsiyasini oshirmang. Agar koʻproq faol
va tajovuzkor oʻquvchi doimo bezorilik qilsa, tinchgina qoʻshnisini xafa qilsa, bunday
xatti-harakatlarning davom etishiga yoʻl qoʻymasdan ularni bir- biridan uzoыlashtirib
alohida joy ajrating. Eng faol bolalarga boshqalarni kamsitish hisobiga emas, balki
oʻzlarining qobiliyatlari hisobiga oʻzini namoyon qilish imkoniyatini bering.Rad
etilgan bolalar boʻlgan sinfda jamoaviy yoki guruhli mashgʻulotlarni olib borishda
oʻquvchilarni oldindan tayinlanglar, chunki hech bir jamoa ularni qabul qilishni
istamaydi. Bunday darsda raqobat paydo bщladi. Raqobatdan imkon qadar uzoqroq
turing,
shundagina
bunday
bolalar
(rad
etilganlar)
muvaffaqiyatsizlikda
ayblanmaydi.Unchalik ham mashhur boʻlmagan oʻquvchiga uning jamoaga foydali
ekanligini koʻrsatishga yordam bering. Uni oʻz qobiliyatlarini roʻyobga chiqarishi
mumkin boʻlgan sinf mashgʻulotlarida qatnashishga taklif qiling. Qoʻshma tadbirlar
jamoani birlashtiradi.Ba’zi sabablarga koʻra obroʻsiga putur yetkazgan oʻquvchini
tiklashga yordam bering, oʻzini yaxshi tomondan namoyish etishini chorlang. Agar u
notoʻgʻri ish qilgan boʻlsa yoki noqulay ahvolda boʻlsa, oʻzini yaxshilash imkoniyatini
bering. Masalan, agar siz oʻquvchi sinfdoshining sumkasidan tortib olayotganini
koʻrsangiz, u bilan alohida gaplashing va agar oʻquvchi bundan buyon bunday ishni
qilmaslik vadasini bersa, siz ham voqeani ommaga oshkor qilmaslikka va’da
bering.Oʻgʻil bolalarni zoʻravonlikni keltirib chiqaradigan gender stereotiplari va
me’yorlarini oʻzgartirish agentlari sifatida jalb qiling.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
15
ISSN:3030-3613
Oʻquvchilarning shikoyatlarini e’tiborsiz qoldirmang. Agar hodisa unchalik
katta boʻlmagan taqdirda ham, darhol chora koʻrishni talab etmasa ham, vaziyatni
yaxshiroq anglab olish uchun oʻz vaqtida yechimlarini uylab koʻring. Oʻquvchilarning
bir-biriga nisbatan dushmanona bayonotlari, haqoratli yozuvlari va rasmlari,
tajovuzkorlikning boshqa koʻrinishlariga beparvo boʻlmaslik kerak. Zoʻravonlik
toʻgʻrisidagi xabarga yoki ta’qibga oid shikoyatga javoban: “Shikoyat qilishni
toʻxtating!”, “Oʻzingizni himoya qilishni oʻrganing!”, “Oʻzingiz hal qiling” deb aytish
mutlaqo mumkin emas.
Bolaga suhbatni ma’lum darajada boshqarish imkoniyatini bering: tanaffus
soʻrang, yana soʻrang va xokazo.Hodisa holatlarini qayta tiklash: nima boʻlganligi va
qanday sodir boʻlganligi, bola bunga qanday munosabatda boʻlganligi haqida savollar
bering. U oʻz hikoyasini yakunlasin, soʻngra taqdim etilmagan ma’lumotlarni toʻplash
uchun savollar bering.
Muhim: achinish hissi bilan qaramang. Zinhor, hozir unga qanchalik yomonligi
va baxtsizligini tasavvur qildirmang. Faqat: bunday vaziyatda Siz qanday holatga
tushar edingiz? Siz nimani his etar edingiz? Agar jonli tuygʻular bunga javoban kelsa,
xursand ham boʻlmang, hujumga ham oʻtmang. Faqat hamdardlik bildiring: ha, bu
hamma uchun qiyin. Biz - insonlar, va biz uchun birga boʻlish muhimdir.
Ba’zan bezorilik endi boshlangan boʻlsa, birinchi bosqichi yetarli boʻladi.
2. Aniq baho bering.
Insonlar juda xilma-xil boʻlishiga qaramay, ular bir-birlarini koʻproq yoki
kamroq yoqtirishlari mumkin, ammo bu bir-birlarini ta’qib qilish uchun sabab emas.
Insonlar shuning uchun ham insonlardir, chunki ular birgalikda boʻlishni, ular juda
boshqacha boʻlib, bir birlaridan mutlaqo farq qilsalar ham birgalikda ishlashni
oʻrganishga qodir. Boshqa odamlarda biz uchun mutlaqo notoʻgʻri boʻlib tuyulishi
mumkin boʻlgan misollarni keltiramiz: tashqi koʻrinishi, millati, reaktsiyalari, sevimli
mashgʻulotlari va boshqalar. Bir xil sifat har xil davrlarda va turli guruhlarda qanday
turlicha baholanganiga misollar keltirish mumkin. Albatta, bularning barchasi
kattalarning oʻzi chin dildan ishongan taqdirdagina amalga oshadi. Bu quruq ma’ruza
emas, balki ijobiy gʻoyalarni shakllantiradigan jonli nutq boʻlishi kerak.
3. Bezorilikni guruh muammosi sifatida belgilang.Odamlar “axloqsizlik
girdobiga” tushganda, ularga ma’naviy tajovuz qilishganda, ular oʻzlarini himoya
qilishni boshlaydilar. Ayni paytda, ularni haq yoki haq emasligi qiziqtirmaydi, asosiysi
oʻzlarini oqlash. Bolalar ham bundan mustasno emas. Ayniqsa, bolalar bezorilikni
qoʻzgʻatuvchilardir va aytish joizki, nartsist bolalar uyat va aybdorlikka toqat
qilmaydilar va ular “super alfa” rollari uchun gladiatorlar kabi kurashishadi. Ya’ni,
bezorilikni zoʻravonlik deb ataganingizda, javoban siz quyidagilarni: “nega u bunday?
... biz hech narsa ... va bu men emasman” va shunga oʻxshash narsalarni eshitasiz.
Haqiqat toʻgʻrisida tortishishning hojati yoʻq, aynan “U” kimligini, kim aynan
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
16
ISSN:3030-3613
kimligini va xokazolarni bilib olish uchun bezorilikni “GURUH KASALLIGI” deb
belgilash kerak.
Demak: odamlarga ta’sir qilmaydigan kasalliklar bor, ammo, bu guruhlar,
sinflar, kompaniyalarga ta’sir qiladi. Endi, agar odam qoʻllarini yuvmasa, u yuqishi va
kasal boʻlib qolishi mumkin. Agar guruh munosabatlarning sofligiga rioya qilmasa u
ham “zoʻravonlik” kasali bilan xastalanishi mumkin. Bu esa juda achinarli va hamma
uchun xavflidir. Biz sogʻlom va doʻstona sinfga ega boʻlishimiz uchun shoshilinch
ravishda birgalikda davolanamiz.
Bu zoʻravonlikni qoʻzgʻatuvchi “lider”larga mavqelarini saqlash imkonini
beradi va hatto ularga hech boʻlmaganda “sinfning sogʻligʻi uchun mas’ul boʻlgan”
oʻrnida qolgan “yaxshi, alfa” rolini sinab koʻrish imkoniyatini beradi, hamma bitta
qayiqda suzishi va bu umumiy muammoni birgalikda hal etishi lozim. Eng muhimi, bu
jabrlanuvchi-zoʻrlovchi-guvoh oʻrtasidagi qarama-qarshilikni yoʻq qiladi.
4. Axloqiy tuygʻuni faollashtirish va tanlovni shakllantirish.
Agar bolalar shunchaki oʻqituvchining rasmiy talablariga egilishsa, natija
barqaror boʻlmaydi. Asosiy vazifa ularni “qoʻzgʻalgan ehtiros”dan ongli holatga
keltirish, sodir boʻlayotgan voqealarni axloqiy baholashni oʻz ichiga oladi. Bolalardan
sinfning bezorilik kasalligiga qoʻshgan hissalarini baholashni soʻrash mumkin.
Aytaylik, “Men bunga hech qachon qatnashmayman” - 1 ball, “Men ba’zida buni
qilaman, lekin keyin pushaymon boʻlaman” - 2 ball, “Men bezorilik qildim, bezorilik
qilaman va bezorilik qilaveraman, bu juda zoʻr” - 3 ball. Hamma bir vaqtning oʻzida
barmoqlarini koʻrsatsin - ular oʻzlariga nechta ball beradilar? Agar bu oʻspirinlar
boʻlmasa, hatto eng ashaddiy tajovuzkorlar boʻlsa ham, oʻzlariga “uchlik balini”
bermaydi. Bunday holatda yoʻq, aslida sen - Zoʻravonlik qilyapsan, - deya boʻrttirish
yaramaydi: Aksincha, siz aytishingiz kerak: “Qanday xursandman, yuragim yengil
tortdi. Hech biringiz zoʻravonlikni yaxshi va toʻgʻri deb oʻylamaysiz. Bu juda zoʻr,
shuning uchun biz oʻz sinfimizni davolashimiz qiyin boʻlmaydi.” Keyinchalik
zoʻravonlikni qilganlar ham pushaymon boʻlishadi.
Xuddi shu usul ota-onalarga, ularning bolasiga zoʻrlik qilishayotganda va
aksincha holat kuzatilganda, buning juda jiddiy ekanligini tushunishga yordam beradi.
Ularning farzandlari ahmoq va yovuz tovuqlar roliga kiradi va bunday rollar
shunchalik qattiq singib ketadiki, ular oʻzlarining shaxsiy xususiyatlarini yoʻqota
boshlaydilar. Ota-onalar farzandlariga shuni ravo koʻrishadimi? - bunday holat oxir
oqibat yomonlikka olib kelishini, ularning shaxs sifatida ham qadr- qimmatga ega
boʻlmasligini va buni farzandlariga ravo koʻrmasliklarini tushunishga yordam beradi.
Bezorilikning notoʻgʻri ekanligini anglamagan bola bilan bu mavzuda yakkama-
yakka suhbatlashish uchun ham mos keladi.
5. Guruhda yashash uchun ijobiy qoidalarni shakllantirish va shartnoma tuzish.
Hozirgacha, aytilayotgan fikr taqiqlangan harakatlar va ularni sodir etmaslik
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
17
ISSN:3030-3613
haqida edi. Bu bilan kifoyalanish toʻxtalish xato, sababi, bolalarga avvalgi munosabat
va muomala usullarini taqiqlash va boshqalariga yoʻl qoʻymaslik orqali biz stress
holatini yoki, chalkashlik va eski holatiga qaytishini qoʻzgʻatishimiz mumkin.
Eski, “yomon” guruh dinamikasi hamda uning buzgʻunchi spiralining ochilishi
toʻxtatilgan paytda, yangi dinamikani boshlash uchun qulay vaziyat yuzaga keladi va
buni guruh bilan birgalikda qilish juda muhimdir.
Faqatgina bolalar bilan birgalikda guruhdagi hayot qoidalarini shakllantirish
kifoya. Masalan: “Mamlakatimizda hech kim musht bilan munosabatlarni
oydinlashtirmaydi. Biz bir-birimizni haqorat qilmaymiz. Agar ikki kishi jang qilsa, biz
xotirjam qarab oʻtirmaymiz, ularni ajratamiz.
Agar bolalar kattaroq boʻlsa, siz murakkabroq vaziyatlarni aniqlab olishingiz
kerak, masalan, biri oʻta sezuvchan, biri uchun bu doʻstona kurash, boshqasi uchun bu
ogʻriqli boʻlishi mumkin. Bu masalan, quyidagi qoidada aks etishi mumkin: “Agar men
oʻzim bilmagan holda biror kishiga tegib, xafa qilganimni sezsam, men qilayotgan
ishimni darhol toʻxtataman”. Ammo bu holatni boshlagandan keyin toʻxtatish bir oz
murakkablik va noqulaylik tugʻdirishi mumkin, ammo qiyin ham emas, hech
boʻlmaganda boshlash kerak emas.
Ijobiy oʻzgarishlarni kuzatish va qoʻllab quvvatlash.Bu juda ahamiyatli.
Vaziyatni tartibga solishni oʻz zimmasiga olgan kattalar guruhni tark etmasligi juda
muhimdir. Ular muntazam ravishda guruhning ahvoli haqida, qanday ishlayotgani,
nima qiyin, qanday yordam kerakligini soʻrab turishi shart. Mas’ul boʻlgan shaxs biror
idish yoki taxtadan “bezorilik hisoblagichi” yasashi mumkin, bu hisoblagichda bugun
zoʻravonlikka duch kelgan yoki zoʻravonlikka oʻxshash narsalarni koʻrgan har bir kishi
oʻlchagich toshni qoʻyishi yoki tugmachani bosishi mumkin. Shagʻal toshlar miqdori
boʻyicha, bugungi kun yaxshi boʻlganmi, bu hafta oʻtgan kundan yaxshiroqmi va
xokazolar baholanadi va shu tariqa aniqlanib borilaveradi va xokazo. Ha, koʻplab
texnologiyalar mavjud, ularni murabbiylar va oʻyin treninglari bilishadi. Siz “tiklanish
xronikasi” haqida spektakllar qoʻyishingiz, ertaklar yozishingiz va kollajlar qilishingiz,
“harorat jadvali” va xokazolar tayyorlashingiz ham mumkin.
XULOSA
Xulosa shuki, bolalar dunyosida mavqega ega boʻlgan kattalarning guruhga
boʻlgan mas’ulligi uning a’zolari orasidagi bezorilikka qarshi kurashishga chinakam
qiziqish uygʻotadi va gʻalaba sari undaydi.Endi mashhurlik haqida oʻylash vaqti keldi.
Bu har bir inson oʻziga xos narsada tan olinishi, oʻzlarini guruhga taqdim etishi, unda
foydali va qadrli boʻlishi mumkinligi haqidadir. Bayramlar, musobaqalar, iste’dodlarni
tomosha qilish, ekspeditsiyalar, jamoaviy oʻyinlar: “Arsenal boyman, yallo qilib yurish
- men buni istamayman” qabilidagi ommaviy oʻyinlarni tashkil qilish mumkin. Guruh
ushbu tarkibda qancha vaqt uzoq birga qolsa, ushbu bosqich shunchalik
ahamiyatlidir.Uygʻunlashgan guruh ierarxiyasining qatьiy belgilari “alfa”, “betta” va
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_7-to’plam_May-2025
18
ISSN:3030-3613
“omega” rollarining yoʻqligida. Rollarning moslashuvchan oqimi: bu vaziyatda biri va
ikkinchisi yetakchiga aylanadi. Biri eng yaxshisini tortadi, boshqasi hazillashadi,
uchinchisi gol uradi, toʻrtinchisi oʻyinlar bilan chiqadi. Faoliyatlar qanchalik xilma-xil
va mazmunli boʻlsa, guruh shunchalik sogʻlom boʻladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYHATI:
1.
Alekseeva I.A. Travlya v shkole: prichinы, posledstviya, pomoщь / I.A. Alekseeva.
- [Elektronnыy resurs]. - URL: http://psy.su/feed/2510/ (data obraщeniya
05.05.2019).
2.
Kamolova, A., & Ergasheva, G. S. Q. (2022). Yosh avlodni tarbiyalashda xalq
pedagogikasini manbalarining o’rganishning o ‘rganishning ilmiy-nazariy asoslari.
Science and Education, 3(12), 590-592.
3.
Kamolova, A. O. Q., & Husaynova, S. I. (2023). O’smirlar o’rtasida axloqsizlikni
oldini olishda pedagogik faoliyatning o’ziga xos xususiyatlari. Science and
Education, 4(2), 969-972.
4.
Nishonova M.Ya., & Kamolova A.O. (2021). O’SMIRLARGA HUQUQIY BILIM
BERISHDA KEYS STADI TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISH.
5.
Экономика и социум, (8 (87)), 42-45.
6.
Nishonova, M. Y., & Kamolova, A. O. (2021). USING CASE STADE
7.
TECHNOLOGY IN LEGAL EDUCATION FOR TEENAGERS. Экономика и
социум, (8), 42-45.
8.
Antonyan Yu.M. Psixologiya prestupleniya i nakazaniya / Yu.M. Antonyan, M.I.
Yenikeev, V.E. Eminov. - M.: PENATES - PENATЫ, 2000. - 454 s.
9.
Internet materiallari
