T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
338
ISSN:3030-3613
MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFATILI TA’LIMINI TASHKIL ETISH VA
BOSHQARISHNING ZAMONAVIY USULLARI
Samarqand viloyati Nurobod
tumani 15-son DMTT direktori
Toirova Muborak Abdug'aniyevna
Annotatsiya.
Maqolada ta’lim sifatini boshqarish,ta’lim tizimini sifatli tashkil
qilish, zamonaviy sifatli ta’lim tizimini yaratish, ta’lim samaradorligini oshirsh
toʻgʻrisida maʼlumotlar keltirilgan.
Aннотatsiя
. Статья содержит информatsiю об управлении качеством
образования, качественной организatsiи системы образования, создании
современной системы качества образования, повышении эффективности
образования.
Abstract.
The article contains information on managing the quality of education,
quality organization of the education system, creating a modern quality education
system, and increasing the effectiveness of education.
Kalit so‘zlar:
ta’lim sifati menejmenti, ta’lim muassasasi,ta’lim sifati, ta’lim
samaradorligi, ta’lim jarayonlarini tashkil qilish, ta’lim jarayonlaribi boshqarish,
vazifalar, tamoyillar.
Ключевые слова:
управление качеством образования, образовательное
учреждение, качество образования, эффективность образования, организatsiя
образовательного процесса, управление образовательным процессом, задачи,
принципы.
Key words:
educational quality management, educational institution, educational
quality, educational efficiency, organization of educational processes, management of
educational processes, tasks, principles.
“
Boshqaruv-bu
uyushmagan olomonni samarali maqsadli va samarali guruhga
aylantiradigan maxsus faoliyat turi. Bunday boshqaruv ijtimoiy o’zgarishlarning
rag’batlantiruvchi elementi va muhim ijtimoiy o’zgarishlarning namunasidir “(Piter
Drucker). Boshqaruv MTT rahbarining funktsiyasini amalga oshiradi, fikrlash va
pedagogik jarayonni eng katta natijalarni beradigan joyga yo’naltiradi, ijtimoiy
farovonlikka va bolalarni barkamol shaxs sifatida kamol topishiga eng katta hissa
qo’shadi. Menejment rahbarlik faoliyat va bilimining o’ziga xos sohasi sifatida
o’zining asosiy muammolari, o’ziga xos yondashuvlari va qiyinchiliklariga ega.
Menejment faoliyat turi sifatida boshqaruv funktsiyalari deb ataladigan bir qator
boshqaruv harakatlarini amalga oshirish orqali olib boriladi. MTT boshqaruvining eng
muhim vazifalari quyidagilardan iborat: prognozlash, rejalashtirish, tashkil etish,
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
339
ISSN:3030-3613
muvofiqlashtirish va tartibga solish, faollashtirish va rag’batlantirish, buxgalteriya,
xo‘jalik ishlari, qo‘shimcha mashg‘ulotlar, to‘garak ishlari va nazorat. Boshqaruvni -
123 - funktsiya sifatida ko’rib chiqish tarkibi, barcha turdagi boshqaruv faoliyatining
mazmuni va ularning kosmosda va vaqtdagi o’zaro bog’liqligi bilan ifodalanadi.
Iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishni yaratadigan boshqaruv faoliyati bilan belgilanadi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim sifatini boshqarish belgilangan va
mo’ljallangan ehtiyojlar zonasida prognoz qilingan rejalashtirilgan natijaga
yo’naltirilgan sinergetik jarayondir. Bunday boshqaruvning strukturaviy va funktsional
komponentlari sifatni loyihalashtirish, sifatni shakllantirish tizimini amalga oshirish va
sifatni monitoring qilish, ikkita asosiy qiymatga ega: baholash va rahbarning
harakatlarini tuzatishning keyingi yo’nalishini belgilash.
Maqsad:
Bolalarga maktabgacha yoshidan boshlab zamonaviy ta’lim berish,
ularni psixik, aqliy va ijtimoiy va jismoniy jihatdan faol rivojlantirish – xozirgi kunda
maktabgacha ta’lim tashkilotlarida hal qilinishi kerak bo‘lgan dolzarb masalalardan
hisoblanadi.
Bunday o‘quv mashg‘ulotlari bolalarda katta qiziqish uyg‘otib, o‘yin
davomida ortiqcha zo‘riqishlarsiz mantiqiy hamda ijodiy fikrlash rivojlanadi, ijtimoiy
faollik va axloq me’yorlariga rioya qilish ko‘nikmalari tarbiyalanadi, tabiiy va ijtimoiy
muhit to‘g‘risidagi tasavvurlari tartibga solinadi va tushunchalarni to‘g‘ri shakllanishi
ta’minlanadi. Ta’limning turli bosqichlarida davlat ta’lim standarti ta’lim faoliyati
natijalari standarti sifatida qaraladi – ma’lum bir tarixiy davrda ma’lum bir jamiyat
uchun zarur bo’lgan ta’limning mos yozuvlar darajasi; ta’lim standarti, ta’lim
to’g’risidagi tegishli hujjatlarni olish uchun shaxs tomonidan erishish kerak bo’lgan
daraja. Maktabgacha ta’limda davlat ta’lim standarti ta’lim jarayonini amalga oshirish
uchun shartsharoitlarning standartidir. Maktabgacha ta’limning vaqtinchalik
standartiga muvofiq, maktabgacha ta’lim tashkilotlarining maqsadi va natijasi ta’lim
jarayonini amalga oshirish uchun sharoit yaratishdir. Ta’lim sifatini boshqarish (ta’lim
sifati menejmenti) ta’limni boshqarishning umumiy tuzilmasi tarkibiga kiradi. Bunda
ta’lim sifati menejmenti rahbarning yakkaboshchiligi hal qiluvchi ahamiyatga ega
bo‘lgan va amalda o‘z samaradorligini ko‘rsatgan boshqarishning chiziqli tuzilmasini
inkor etmaydi. O‘z o‘rnida, sifat menejmentining joriy etilishi umumiy boshqaruv
samaradorligini sezilarli darajada oshiradi – ta’lim muassasasi rahbari, xodimlari va
manfaatdor jamoat tashkilotlari vakillari o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi.
Vazifalarning bajarilish ketma-ketligi, vazifalarning o‘zi, bajarish yo‘llari, alohida usul
va xarakatlarning batafsil tartibi, ta’lim sifatini ta’minlovchi asos sifatida, qabul
qilingan boshqaruv qarorlarining samarali ijrosini kafolatlaydi.
Demak, ta’lim sifatini boshqarish ta’lim tizimidagi boshqaruv faoliyatining
mavjud nazariyasi va amaliyotini muhim elementlar bilan to‘ldiradi, ya’ni u ta’limni
boshqarish yaxlit tizimining tarkibiy qismi sifatida amalga oshiriladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
340
ISSN:3030-3613
Ta’lim sifati tashqi auditini jalb qilgan holda o‘quv muassasasi faoliyatini tizimli
va holis baholashga tayanuvchi ta’lim sifatini ta’minlash tizimining rivojlanish mantiqi
ta’lim muassasalarida ta’lim sifati menejmenti tizimini ishlab chiqish va joriy etishni
taqazo qiladi.
Maktabgacha ta’limda boshqaruv:
MTT faoliyatini maqsadli tashkil qilish.
Pedagoglar, tarbiyachilar va texnik xodimlar ishini muvofiqlashtirish.
Ta’lim sifatini doimiy baholash va oshirish.
Ota-onalar, mahalla va boshqa hamkorlar bilan muloqotni rivojlantirish.
Dunyo mamlakatlari amaliyotini kuzatadigan bo‘lsak, zamonaviy maktabgacha
ta’lim tashkilotlarida bolalarni maktabga chiqishdan oldin ularni maktabga ta’limiga
tayyorlash bosqichiga alohida e’tibor beriladi. Oxirgi yillarda Respublikamizda ham
bu masala kun tartibidan o‘rin olgan. Misol uchun, 2020 yilda 6 yoshdagi bolalarning
70% maktabgacha tayyorgarlikka jalb qilingan bo‘lsa, joriy yilda 82% chiqdi. 2025
yilga borib, 100% bolalarni qamrab olish ko‘zda tutilgan. Bu borada qilinayotgan
ishlardan maktabgacha ta’limda tajriba tariqasida amalga oshirilayotgan loyihani misol
qilishimiz mumkin.
Ta’lim samaradorligi:
Ta`lim jarayoni samaradorligini oshirish, ta`lim
oluvchilarning mustahkam nazariy bilim, faoliyat, ko`nikma va malakalarini
shakllantirish, ularni kasbiy mahoratga aylanishini ta`minlash maqsadida o`quv tarbiya
jarayonida interfaol metodlardan foydalanish davr taqozosi hamda ijtimoiy zaruriyat
sifatida kun tartibiga qo`yilmoqda. Hozirgi kunda o‘qitishda interfaol metodlardan
foydalanish, uning mazmun mohiyatini bilish, uni ta‘lim jarayoniga tadbiq qilish va
metodikasini yaratish juda muhimdir. Pedagogik kadrlarni innovatsion pedagogik
faoliyatga tayyorlashda ularning metodik tayyorgarligini shakll antirish jarayoniga
innovatsion texnologiyalarni joriy etish mazkur jarayonning samaradorligini
orttirishga zamin tayyorlaydi. O‘qitishning interfaol usulubiyotlari bilish va
kommunikativ faoliyatni tashkil etishning maxsus shakli bo‘lib, unda ta‘lim oluvchilar
bilish jarayoniga jalb qilingan bo‘ladilar, ular biladigan va o‘ylayotgan narsalarni
tushunish va fikrlash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Interfaol darslarda pedagogning
o‘rni qisman o‘quvchilarning faoliyatini dars maqsadlariga erishishga yo‘naltirishga
olib keladi. Bu uslublarning o‘ziga xosligi shundaki, ular faqat pedagog va
o‘quvchilarning birgalikda faoliyat ko‘rsatishi orqali amalga oshiriladi. Bundan
pedagogik hamkorlik jarayoni o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, ularga
pedagogining dars davomida befarq bo‘lmaslikka, mustaqil fikrlash, ijod qilish va
izlanishga majbur etilishi, o‘quvchilarning o‘quv jarayonida fanga bo‘lgan
qiziqishlarini domiyligini ta‘minlanishi, pedagoglarning fanga bo‘lgan qiziqishlarini
mustaqil ravishda har birga yondashgan holda kuchaytirilishi, pedagogik va
o‘quvchilarning hamkorlikdagi faoliyatini doimiy ravishda tashkil etishlari kiradi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
341
ISSN:3030-3613
Ta’lim sifati – bu bolaning har tomonlama rivojlanishini ta’minlovchi,
samarali, barqaror va natijador ta’lim-tarbiya jarayonidir.
ko‘nikmalari;
tarbiyaviy natijalar;
shaxsiy rivojlanish holati;
ijtimoiy moslashuv darajasi bilan o‘lchanadi.
Boshqarish jarayoniga axborot jarayoni, ya’ni axborotni shakllantirish, his
qilish, uzatish, qayta ishlash va saqlash jarayoni sifatida qaraladi. Shuni alohida
ta’kidlash kerakki, boshqaruv axborotga tushib qolmaydi, balki axborotdan
tashqarida ham aqlga sig‘maydi.
Axborotning paydo bo‘lishi, o’tishi va ulardan
foydalanishning ushbu besh bosqichi menejerlar va ijrochilarning lavozim vazifalariga
muvofiq bir qator harakatlarida amalga oshiriladi.
Ta‘lim oluvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish va ularning
manfaatdorligini (motivasiyasini) oshirishga ko‘maklashish imkoniyatlariga ko‘ra,
shuningdek, har xil turdagi multimediali o‘quv axborotlarining uyg‘unlashuvi,
interfaollik, moslashuvchanlik sifatlariga ko‘ra multimedia foydali va mahsuldor
ta‘lim texnologiyasi hisoblanadi. Interfaollikning ta‘minlanishi axborotlarni taqdim
etishning boshqa vositalari bilan taqqoslaganda raqamli multimedianing muhim
yutuqlaridan hisoblanadi. Interfaollik ta‘lim oluvchining ehtiyojlariga mos ravishda
tegishli axborotlarni taqdim etishni nazarda tutadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
S.X. Dexqonova
https://cyberleninka.ru/journal/n/talqin-va-tadqiqotlar-ilmiy-uslubiy-
2.
S.R. Mansurova Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 1 ISSN 2181-1784 Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
3.
Qurbonov SH, Seytxalilov E. Ta’lim sifatini boshqarish. /T.: “Turon-Iqbol”, 2006. 592 b.
4.
Total Quality Management – vseobщee upravlenie kachestvom. – Jurnal “Direktor-
Ivanovo”, № 1-2 (120-121), yanvar-fevral 2011 g.
5.
R.Ishmuhammedov, M.Yo‘ldoshev. Ta’lim va tarbiyada innovatsion pedagogik
texnologiyalar (Ta‘lim tizimi hodimlari metodistlar, o‘qituvchilar, tarbiyachi va
murabbiylar uchun o‘quv qo‘llanma) – T: 2013.
6.
Sayidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalar. - Toshkent: Moliya,
7.
Nabiev E.E. “Maktabgacha ta’lim sifati va samaradorligini ta’minlashga yo‘naltirilgan
jarayonlarni
tashkil
etish
va
boshqarish”
https://ilmiyanjumanlar.uz/uploads/conferences/0062/62_i_20241205_175442_4.18.pdf
