https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
292
SUN'IY OQSIL OZUQA MODDALARINI ISHLAB CHIQARILISHI VA
KELGUSIDAGI IMKONIYATLAR .
SamDTU talabasi: Fayziyeva Gulsanam Muhiddin qizi
SamDTU assistenti : Xudoyqulov Jamoliddin Inomovich
Annotatsiya: Oqsillar organizmda muhim ro'l o'ynaydi va bir qancha biologik
muhim funksiyalarni bajaradi. Har bir hujayra tarkibida bir qancha oqsillar mavjud
bo'lib , ular turli xil funksiyalarni bajaradi. Tabiiy oqsillar kabi sun'iy oqsillar ham
hozirgi kunda mavjud bo'lib ular insonlarning oziq ovqat mahsulotlari , dori-
darmonlarga bo’lgan ehtiyojni qondirish maqsadida foydalaniladi. Masalan hozirgi
kunda keng tarqalgan Qandli diabet kasalligini oldini olish uchun ishlatiladigan insulin
gormoni ham mana shu sun’iy oqsillar sirasiga kiradi. Ushbu maqola sun'iy oqsil ozuqa
moddalarini ishlab chiqarish va ularning kelgusidagi rivojlanish imkoniyatlarini
batafsil o'rganadi. Insoniyat uchun eng muhim oziq-ovqat muammolarini hal qilishga
qaratilgan yangi texnologiyalar va innovatsiyalar haqida batafsil ma'lumot beradi.
Kalit so’zlar : Tabiiy oqsillar , sun'iy oqsillar, genlarni klonlash ,
nanotexnologiya, biotexnologiya ,emulsfikatsiya ,gelatsiya ,ko’piklanish .
Sun'iy oqsillar - insonlar tomonidan ishlab chiqarilgan, tabiiy oqsil mahsulotlariga
juda o'xshash sintetik moddalardir. Ular tabiiy oqsil mahsulotlarining xususiyatlari va
tarkibiga yaqin bo'lib, oziq-ovqat, tibbiyot, sanoat va boshqa sohalar uchun muhim
ahamiyatga ega. Sun'iy oqsillar tabiiy manbalardagi oqsil yetishmovchiligini bartaraf
etish, yanada arzon va samarali oziq-ovqat yetkazib berish kabi maqsadlarda ishlab
chiqariladi.
Sun'iy oqsillarning ahamiyati: Sun'iy oqsillar oziq-ovqat, tibbiyot, sanoat va
qishloq xo'jaligi kabi sohalarning asosiy tarkibiy qismi hisoblanadi. Ular tabiiy
oqsillarning xususiyatlarini takrorlab, yuksak oziqliligi, xavfsizligi va arzonligi bilan
ajralib turadi. Oziq-ovqat va oziq-
ovqat mahsulotlarini yaratish, yuqori
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
293
sifatli shifokor vositalari ishlab chiqarish, yangi materiallar yaratish kabi sohalarda
sun'iy oqsillar o'zining noyob xossalari bilan muhim rol o'ynaydi.
Sun'iy oqsil ishlab chiqarish texnologiyalari: Sun'iy oqsil ishlab chiqarish uchun
turli
texnologik
jarayonlar
qo'llaniladi.
Bakteriya,
achitqi
va
boshqa
mikroorganizmlardan olingan oqsil komponentlaridan foydalanish, oqsil sintezlovchi
genlarning klonlanishi, hujayra pardasini buzish yo'li bilan oqsil ajratish - shular
jumlasidandir. Bundan tashqari, kimyoviy sintez va qayta ishlash texnologiyalari ham
qo'llaniladi . Barcha texnologiyalar yuqori sifatli, arzon va barqaror sun'iy oqsil ishlab
chiqarishni ta'minlashga qaratilgan.
Mikrobiologik texnologiyalar:
✓
Bakteriya, achitqi va boshqa mikroorganizmlardan oqsil ajratish
✓
Oqsil sintezlovchi genlarni klonlash
✓
Hujayra pardasini buzish orqali oqsil olish
Kimyoviy texnologiyalar
✓
Kimyoviy sintez texnologiyalari
✓
Qayta ishlash texnologiyalari
Su'niy oqsillarni tadqiq qilish va rivojlantirish:
✓
Zamonaviy texnologiyalar
Olimlar zamonaviy biotexnologiya va nanotexnologiya usullarini qo'llagan holda
oqsil molekulalarini aniq loyihalash, sintez qilish va ularning xossalarini yaxshilash
ustida faol ishlashmoqda.
✓
Sifatni yaxshilash:
Bunday tadqiqotlar suniy oqsillarning sifatini yaxshilash, qiymati va
mahsuldorligini oshirish, hamda ularning insonlar va atrof-muhit uchun xavfsizligini
ta'minlashga qaratilgan.
SUN'IY OQSILLI OZUQA MODDALARINING FUNKTSIONAL
XUSUSIYATLARI
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
294
Sun'iy protein ozuqalari turli xil funksional xususiyatlarga ega bo'lib, ularni oziq-
ovqat, biotibbiyot va sanoat sohalarida turli xil ilovalar uchun qimmatlidir.
- Oziqlanish profili: Sun'iy oqsil ozuqa moddalari parhez talablari va afzalliklarini
qondirish uchun moslashtirilgan maxsus ozuqaviy profillarga ega bo'lishi uchun ishlab
chiqilishi mumkin. Ular inson salomatligi va farovonligi uchun zarur bo'lgan muhim
aminokislotalar, vitaminlar, minerallar va bioaktiv birikmalarni o'z ichiga olishi
mumkin.
- Bio-mavjudligi va hazm bo'lishi: Sun'iy oqsil ozuqalarining bio-mavjudligi va
hazm bo'lishi ularning ozuqaviy samaradorligini aniqlashda hal qiluvchi omillardir.
Ushbu oqsillar optimal hazm bo'lish uchun ishlab chiqilishi mumkin, bu organizm
tomonidan samarali so'rilishini va ishlatilishini ta'minlaydi.
- Funksional xususiyatlari: Sun'iy oqsil ozuqalari oziq-ovqat va sanoatda qo'llashda
ko'p qirrali bo'lishiga yordam beradigan keng funksional xususiyatlarni namoyish etadi.
Bu xususiyatlar turli xil oziq-ovqat mahsulotlari va formulalarini shakllantirish uchun
zarur bo'lgan emulsifikatsiya, jelleşme, ko'piklash va teksturani o'zgartirishni o'z ichiga
oladi.
- Emulsifikatsiya: Proteinlar yog' tomchilari atrofida himoya qatlami hosil qilib,
emulsiyalangan mahsulotlar, masalan, salat, mayonez va souslar barqarorligini
ta'minlab, emulsiyalarni barqarorlashtirishi mumkin.
- Gelatsiya: Proteinlar sut mahsulotlari, shirinliklar va go'sht analoglari kabi oziq-
ovqat mahsulotlariga kerakli teksturaviy xususiyatlarni berib, qattiq yoki yarim qattiq
jellarni hosil qilish uchun gellanishga kirishishi mumkin.
- Ko'piklanish: Proteinlar havo pufakchalarini oqsil matritsasi ichida ushlab turish
orqali barqaror ko'piklar hosil qilishi mumkin, bu esa beze, muss va ko'pirtirilgan
qo'shimchalar kabi mahsulotlarda yengil va havodor teksturalarning paydo bo'lishiga
olib keladi.
- Tekstura modifikatsiyasi: Proteinlar suv va boshqa ingredientlar bilan o'zaro ta'sir
qilish orqali oziq-ovqat mahsulotlarining tuzilishini o'zgartirishi mumkin, bu esa
yopishqoqlik, elastiklik va chaynash
kabi xususiyatlarga ta'sir qiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
295
Sun'iy oqsillarning qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat sanoatidagi qo'llanilish:
Sun'iy oqsillar qishloq xo'jaligida hayvonlarning oqsil yetishmovchiligini bartaraf
etish, o'simliklar uchun ozuqaviy qo'shimchalar sifatida qo'llaniladi. Oziq-ovqat
sanoatida esa ular yuqori oziqliligi, yoqimliligi va tabiiy xossalariga ega bo'lgan
mahsulotlarni yaratish uchun keng foydalaniladi. Sun'iy oqsillar xamirturushlar, sut
mahsulotlari, go'sht, meva-sabzavot va boshqa mahsulotlarning tarkibiy qismi
hisoblanadi. Sun'iy oqsil ishlab chiqarishning ekologik va iqtisodiy afzalliklari. Sun'iy
oqsil ishlab chiqarish tabiiy oqsillarni yetishtirishga qaraganda ekologik jihatdan ancha
xavfsiz va samarali hisoblanadi.
Kam resurs sarfi: Ular ishlab chiqarilish jarayonida kam yer, suv va energiya sarfi
bilan ajralib turadi.
Arzon va sifatli: Sun'iy oqsillar narxi tabiiy oqsillarnikiga nisbatan ancha arzon,
iste'molchilarga qulay narxlarda sifatli mahsulotlar taqdim etish imkonini beradi.
Iqtisodiy samaradorlik: Bularning hammasi sun'iy oqsil ishlab chiqarishni iqtisodiy
jihatdan ham samarali qiladi.
Sun'iy oqsil ozuqa moddalarini ishlab chiqarishning asosiy yo’nalishlari : Sun'iy
oqsil ozuqa moddalarini mahalliy ishlab chiqarilish- tabiiy resurslardan oqsillarni ajratib
olish va ularni qayta ishlash jarayonlari orqali amalga oshiriladi. Bunday mahsulotlar
mahalliy oziq-ovqat ishlab chiqarish va chorvachilik Sun'iy oqsil ozuqa moddalarini
mahalliy ishlab chiqarish - tabiiy resurslardan sanoatining dolzarb ehtiyojlarini qondira
oladi.
Xalqaro tajribalar: AQSh, Yevropa va Xitoyda sun'iy oqsil ozuqalar chorvachilik
va oziq-ovqat sanoatida keng qo'llanilmoqda. Guliston universiteti olimlari tomonidan
mahalliy xomashyolardan sun'iy oqsillar ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilgan.
Yevropa Ittifoqi sun'iy oqsil ozuqalarni inson iste'moli uchun ruxsat bergan, ammo
hayvon ozuqalari uchun cheklashlar mavjud.
Davlat siyosatida sun'iy oqsil ozuqalarni qo'llab-quvvatlashning kuchaytirish
mahalliy xomashyo bazasini kengaytirish va sarf-xarajatlarni kamaytirishga,
innovatsion texnologiyalarni joriy
etish orqali sifat va mahsuldorlikni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
296
oshirishga, yangi bozorlar va eksport yo'nalishlarini rivojlantirishga e'tibor
qaratilmoqda.
Xulosa
: Sun'iy oqsil ozuqa moddalarini ishlab chiqarish mamlakatimiz oziq-ovqat
xavfsizligi va eksport salohiyatini oshirish uchun muhim istiqbolga ega. Sun'iy oqsil
ozuqa mahsulotlari texnologiyalarini rivojlantirish, shuningdek, mahalliy xomashyo
bazasini kengaytirish va eksport imkoniyatlarini kengaytirish tavsiya etiladi.
ADABIYOTLAR :
1. D.K. Kholmurodova, Zh. I. Khudoykulov . Use of Waste in the National
Economy//Texas Journal of Multidisciplinary Studies, 2023. № 25. С 160-162.
2. ДК Холмуродова, ЛБ Исломов, ЖИ Худойкулов. ЭФФЕКТИВНОЕ
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СЫРЬЯ // IJODKOR O'QITUVCHI, 2023. № 33. С 277-281.
3. Shekhruz Mamatkulov, Nasiba Jamolova, Jamoliddin Khudoykulov. THE USE
OF ACTIVATED MERCURY IN MEDICINE // ЕВРАЗИЙСКИЙ ЖУРНАЛ
МЕДИЦИНСКИХ И ЕСТЕСТВЕННЫХ НАУК, 2024. . № 2. С 108-111.
4. Жамолиддин Иномович Худойкулов, Мохинура Зафарджоновна Зиёева,
Хилола Ильхомовна Мавлонова. INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY
SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY // ИСПОЛЬЗОВАНИЕ И ЗНАЧЕНИЕ
ЛЕКАРСТВЕННЫХ ПРЕПАРАТОВ В ОРГАНИЗАЦИИ, 2024. № 3. С 154-159
5. Davlatov Isomiddin Kamol o’g’li, Xudoyqulov Jamoliddin Inom o’g’li. Zaytun
moyi guruh tarkibini yupqa qavat xromatografiyasi usulida o’rganish. // Modern
education and development, 2024. № 2. B 76-79.
6.
Ташанов
O.
С.
СТОМАТОЛОГИЧЕСКИЕ
ГЕЛИ
//Лучшие
интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 31. – №. 1. – С. 67-70.
7. Zarxol, B., Mamirzayev, M. A., & Tashanov, O. S. (2024). VITAMINLAR
ISHLAB
CHIQARISH
VITAMINLARNING
BIOLOGIK
AHAMIYATI
MODDALAR ALMASHINUVI. Лучшие интеллектуальные исследования, 21(5),
154-159.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
297
8. Nematov, SH SH, and O. S. Tashanov. "ZAHARLI MЕTALL KATIONLARINI
MINЕRALIZATDAN ANIQLASH. BARIY BIRIKMALARINI CHO’KMADAN
ANIQLASH." ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
55.4 (2024): 14-16
9. SHomurodov S. H. S. H., Tashanov O. S. ZAHARLI MЕTALL
KATIONLARINI MINЕRALIZATDAN ANIQLASH. QO’RG’OSHIN KATIONINI
TAHLILI //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. –
2024. – Т. 55. – №. 4. – С. 17-20.
10.Дониёрова, С. О., Байкулов, A. K., Саветов, К. Т., & Ташанов, O. С. (2023).
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЕ ОБОСНОВАНИЕ СОСТАВА ГРАНУЛ НА ОСНОВЕ
СУХОГО ЭКСТРАКТА СОЛОДКИ. PEDAGOGS, 46(1), 140-142.
11. Ташанов, O. С., & Саветов, К. Т. (2023). ЛЕКАРСТВЕННЫЕ РАСТЕНИЯ,
ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ В КАЧЕСТВЕ СРЕДСТВ ДЛЯ ЛЕЧЕНИЯ СЛИЗИСТОЙ
ОБОЛОЧКИ РТА. Research and Publications, 1(1), 42-45.
12. Begmamat o’g’li, Odilov Javohir, Erkinov Feruzbek Asqarjon o’g’li, and
Tashanov Odilboy Safarovich. "DORI VOSITALARINING ZAMONAVIY TAHLIL
USULLARI." Journal of new century innovations 49.1 (2024): 75-77.
13. Safarovich, Tashanov Odilboy. "DORI VOSITALARINI TAHLIL
QILISHNING ZAMONAVIY USULLARI." Proceedings of International Conference
on Educational Discoveries and Humanities. Vol. 3. No. 5. 2024.
14. Ziyadullayev, A. O., M. Z. Eshtemirova, and O. S. Tashanov. "GIDROKSIL
GURUHINI HIMOYALASH USULLARI." Proceedings of International Conference
on Educational Discoveries and Humanities. Vol. 3. No. 5. 2024.
15. Абдураззокова, Х. Г., & Сюнова, М. O. (2024, April). MEDICINAL
PLANTS USED AS REMEDIES FOR THE ORAL MUCOSA. In Proceedings of
International Conference on Educational Discoveries and Humanities (Vol. 3, No. 5, pp.
29-32).
15. Хамдамкулов, Д. Х., Ибрагимов, А. А., Гиясов, Б. Б., & Ташанов, О. С.
(2024,
April).
ПОЛУЧЕНИЕ
ВЫТЯЖКИ
ИЗ
АИРА
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
298
ОБЫКНОВЕННОГО (Acorus calamus, Linnaeus, 1753). In Proceedings of
International Conference on Educational Discoveries and Humanities (Vol. 3, No. 5, pp.
21-24).
16.
Anvarovich,
Chorshambiev
Abdimalik,
Arsdlonova
Rayxon
Razhabboevnason, Tashanov Odilboy Safarovich. "Og'iz bo'shlig'i shilliq qavatini
davolashda ishlatiladigan dorivor o'simliklar". Amerika pediatriya tibbiyoti va sog'liqni
saqlash fanlari jurnali (2993-2149) 2.2 (2024): 491-494.
17. Toshboyev, F. N., Tashanov, O. S., & Izatullayev, S. A. (2023). OZIQA
TARKIBIDAGI SPIRTLARNI OKSIDLANISH JARAYONINI MATIMATIK
MODILASHTIRISH ORQALI XISOBLASH. GOLDEN BRAIN, 1(28), 117-120.
18. Нурбаев, Х. И., Советов, К. Т., Рузиев, Э. А., & Ураков, Д. М. УДК547.
854. РЕАКЦИЯ АЛКИЛИРОВАНИЯ 2-Х ЗАМЕЩЕННЫХ ПИРИМИДИНОНОВ-
4. ILMIY AXBOROTNOMA, 51.
a
