https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
79
SHLYUZ ZIGBEE TARMOG'INING UMUMIY TAVSIF
Jumaboyev T.A,
Nizamov A.N,
Nurmurodov J.X,
Djo’rayev A.A.
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATUSF o’qutuvchisi
Shlyuz ZigBee tarmog'ining shaxsiy tarmog'ini (PAN) TCP/IP ilovalar hosti
(IPHA) bilan va aksincha ulashni ta'minlaydi, tashqi ilovalar/qurilmalar ZigBee
tugunlari bilan o'zaro aloqada bo'lishi, ulardan ma'lumot olish va ularga ma'lumot
yuborishni ta'minlaydi . Protseduralar (SAP) ZigBee stekidagi IEEE 802.15.4
MAC darajasi spetsifikatsiyasiga asoslanadi va transport darajasi UDP yordamida
ishlaydi.
Turli talablarni qondirish maqsadida, alyans guruhi a'zolari tomonidan
ko'zda tutilgan, umumiy ZigBee stek asosida yaratilgan va ZigBee Cluster
kutubxonasi (ZCL) funksionalligi talablariga javob beradigan umumiy funksiyalar
to'plami aniqlangan.
Shlyuz bajarishi kerak bo'lgan minimal funksiyalar to'plami:
•
ZCL atributlarini o'qish va yozish operatsiyalari, sozlash va hodisalar haqida
xabarlar yuborish;
•
ZDO va makro-operatsiyalar tarmoq va xizmatlarni aniqlash uchun;
•
AIB, NIB, va PIB atributlariga kirish;
•
Moslashuvchan ishga tushirish va tarmoq ulanish operatsiyalari;
•
Shlyuz va IP tarmog'i o'rtasida ikki tomonlama aloqa.
Umuman olganda, IPHA ma'lumotlarni yig'ish vazifasini bajaradi, ya'ni
shlyuz marshrutizator rolini o'ynaydi. Shunday qilib, barcha qoidalar bo'yicha,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
80
ayniqsa, IPHA (PerformRouteDiscovery protsedurasi orqali) yoki ZGD (ba'zi
konfiguratsiyalar orqali, agar qo'llab-quvvatlansa) marshrutizatorning mavjudligi
haqida muntazam ravishda keng tarqalgan xabar yuborishi kerak.
ZigBee shlyuzining arxitekturasi Ilovalar darajasida 1-rasmda shlyuzning umumiy
sxemasi ko’rsatilgan.
1-rasm. ZigBee shlyuzining umumiy sxemasi.
Turli protokollar (GRIP, SOAP va REST) orqali IPHA va shlyuz o’rtasida
masofaviy protsedura chaqirish (RPC) yordamida IP tarmog’I orqali o’zaro
aloqalar amalga oshiriladi. Xabarlar almashish asosan so’rov-javob formatida
bo’ladi. IPHA tomonidan shlyuzga yuborilgan so’rovlar shlyuzda bajarilishi
mumkin yoki shlyuzning radio interfeysi orqali ZigBee tugunining manziliga
yuborilib, masofaviy tugunda bajarilishi mumkin (2-rasm). Boshqa tomondan,
IPHA ga yuborilgan so’rovlar IPHA tomonidan xizmat ko’rsatiladi, tarmoq
tugunlariga yuborilgan xabarlar esa shlyuz orqali qayta yo’naltiriladi. 2-rasmda
shlyuzning konseptual tasviri ko'rsatilgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
81
2-rasm. Shlyuzning konseptual arxitekturasi.
Yuqarida
IP
tarmog'i
uchun
interfeyslar
ko'rsatilgan.
Tarmoq funksiyalari [12]:
•
APS
– tarmoq stekining eng yuqori darajasi, foydalanuvchi ilovasi uchun
mavjud.
•
ZDO
— ZigBee standartiga to'liq mos keladigan ZigBee qurilma obyekti
API funksiyalari to'plami, bu asosiy tarmoq funksionalligini amalga
oshirishga imkon beradi — tugunning ishlashi, holatni tiklash, tarmoq
yaratish, mavjud tarmoqqa ulanish va boshqalar. Shuningdek, ZigBee
qurilmasining turini aniqlaydi, uning profilini belgilaydi va qurilmani
boshqarish uchun buyruqlar to'plamini belgilash imkonini beradi.
•
ZCL
– Klastr kutubxonasi.
•
Boshqa aloqa (COMM)
qatlamlari, masalan, tarmoq va MAC darajalari,
shuningdek,
shlyuzni
boshqarish
ob'ektlari
(GMO).
Barcha bu darajalar shlyuzda ZigBee stekiga kirishni ta'minlaydi va stek
funksiyalarini amalga oshiradi.
Adabiyotlar ruyxati:
1.
Калачев А.В. Стек протоколов BitCloud фирмы Atmel Новости
электроники. – М.: Беспроводные технологии , 2011, № 4, с.12
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
82
2.
Леонов А. Модули ZigBee сокращают разработку совместимых
продуктов вдвое. – М.: Беспроводные технологии , 2009, - 14 с.
3.
Баранова Е.В. IEEE 802.15.4 и его программная надстройка ZigBee.
[Электронный ресурс] – Режим доступа:
http://www.ipmce.ru/about/press/popular/telemultimedia08052008/ свободный. –
Загл. С экрана – Яз. Рус.
4.
Шахнович И.В. Современные технологии беспроводной связи. – М.:
Техносфера, 2008.- 132 с.
