Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
240
MUZEY – TARIX VA MADANIYAT XAZINASI
Mamadaliyeva Mahliyo
Namangan viloyati tarixi va madaniyati davlat muzeyi ilmiy xodimi
Annotatsiya:
Ushbumaqoladamuzeylarningtarixiyvamadaniyahamiyati,
ularningxalqxotirasinisaqlashdagio’rni,
yoshavlodtarbiyasidagita’sirihamdazamonaviymuzeylarfaoliyatiyoritilgan.
O’zbekistonhududidgimashhurmuzeylarmisolidamilliymerosimizniboyligivauniasras
hzarurligiaytibo’tilgan.
Kalitso’zlar:
Muzey, tarixiymeros, madaniyatxzazinasi, tarixiyxotira, eksponat.
Insoniyattarixinio‘rganish,
o‘tmishnianglashvaqadimajdodlarimizninghayotidansaboqolishbugungiavloduchunm
uhimvazifadir. Bu yo‘ldaengkattayordamchi – tarixiymuzeylardir. Tarixiymuzeylar –
buo‘tmishni “ko‘rish”, eshitishva his qilishimkoniniberadigannoyobmaskanlardir.
Undaqadimiyyodgorliklar,
urushlar,
inqiloblar,
davlatlarvabuyukshaxslarhaqidanodireksponatlaryig‘ilgan.Muzey
—
buinsoniyattarixini,
madaniyatini,
ilm-
faninivasan’atinio‘zidamujassametganmuhimmadaniymuassasadir.
U
yerdaqadimiyyodgorliklar,
san’atasarlari,
tarixiyhujjatlar,
noyobeksponatlarvaboshqako‘plabqimmatlibuyumlarsaqlanadi.
Harbirmuzey
–
buo‘zigaxosbilimvamadaniyatmanbaibo‘lib,
odamlarnio‘tmishbilantanishtiradi.Muzeylarturliyo‘nalishlargaega: tarixiymuzeylar,
san’atmuzeylari,
tabiiyfanlarmuzeylari,
texnikamuzeylari,
adabiy-
memorialmuzeylarvaboshqalar.
Masalan,
O‘zbekistonningengmashhurmuzeylaridanbiri – Temuriylartarixidavlatmuzeyibo‘lib,
uAmirTemurvatemuriylardavrigaoidko‘plabnoyobeksponatlarnio‘zichigaoladi.Muzey
larnafaqateksponatlarnisaqlaydi, balkita’limvatarbiyamarkazisifatidahamxizmatqiladi.
O‘quvchilar,
talabalarvatadqiqotchilarmuzeylardanko‘plabma’lumotlarolishadi,
ilmiyizlanishlarolibborishadi. Muzeygatashrifbuyurishorqaliinsono‘zbiliminiboyitadi,
tarixiytafakkurikengayadi.Bugungikundako‘plabmuzeylarzamonaviytexnologiyalaryo
rdamidainteraktivko‘rgazmalarnitashkiletmoqda.
Virtual
muzeylar
ham
kengommalashibbormoqda,
buesadunyobo‘ylabodamlarningmuzeylargabo‘lganqiziqishinioshiradi.Tarixiymuzey
– buinsoniyatningturlidavrlardagihayoti, urf-odatlari, davlatboshqaruvi, urushlar,
ijtimoiyhayotvabuyukshaxslarhaqidaeksponatlaryig‘iladiganvanamoyishqilinadiganm
uassasadir. Bu muzeylardako‘proqquyidagilarbo‘ladi:
Qadimiyqurol-aslahalar
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
241
Tangalar, qadimiypulbirliklari
Keramikavametallbuyumlar
Harbiyliboslarvabelgilar
Davlathujjatlari, bayroqlar
Mashhurtarixiyshaxslarportretlarivabuyumlari
Arxeologikqazilmalardantopilganyodgorliklar
Tarix
–
buxalqxotirasi,
insoniyattafakkuriningbebahoboyligidir.
Bu
xotiranisaqlabqolish,
unikelajakavlodgayetkazishuchunengishonchlivahayotiymanbabu
–
muzeylar,
ayniqsatarixiymuzeylardir. Tarixiymuzeylar – buajdodlarimizdanqolganyodgorliklar,
qadimiybuyumlar,
hujjatlar,
suratlar,
tangalar,
qurol-
aslahalarvaboshqako‘plabtarixguvohlarinijamlaganmuqaddasmaskanlardir.Bundaymu
zeylargakirganodam,
go‘yovaqtmashinasigao‘tirgandek,
o‘tmishgasafarqiladi.
Harbireksponat
–
o‘zzamoniningguvohi,
harbirbuyum
–
birtarixiyvoqeaningsukutdagihikoyachisi.
Qadimgitangalarsizgamingyillaravvalgiiqtisodiyhayothaqidaso‘zlasa,
jangovarliboslarvaqurollaresabuyukjanglar,
kurashlarvag‘alabalarhaqidahikoyaqiladi.O‘zbekistondatarixiymuzeylarjuda
boy
vaxilma-xil. Ularningengmashhurlaridanbiribu – Temuriylartarixidavlatmuzeyidir. Bu
maskan
Amir
Temurvauningvorislariboshchiligidabunyodetilgandavlatchilik,
madaniyatvailm-fanning
yuksaknamunalariniko‘zoldingizdajonlantiradi.
Muzeybinosisharqoname’morchilikuslubidaqurilganbo‘lib,
ichkibezaklari
ham
tarixiymavzunichuquraksettiradi.Shuningdek,
Afrasiyobmuzeyi
Samarqand
tarixinisevuvchiharbirinsonuchunmo‘jizaviyjoydir. U yerdatopilgandevoriysuratlar,
keramikabuyumlar,
qadimgibitiklarorqaliqadimiy
Samarqand
hayotiko‘zo‘ngingizdagavdalanadi.
O‘zbekistontarixidavlatmuzeyiesabutunmamlakattarixiningharbirdavrinibosqichma-
bosqichnamoyishetadi – tosh davridanboshlab, mustaqillikyillarigachabo‘lgan boy
tarixiymerosnio‘zidamujassametadi.Bugungikundatarixiymuzeylaro‘zfaoliyatiniyangi
chayondashuvlarbilanolibbormoqda.
Raqamlashtirish,
3D
ko‘rgazmalar,
interaktivekranlar,
audio
gidlarva
virtual
ekskursiyalarorqalitarixyanadayaqinlashmoqda.
Endimuzeygaborishuchunba’zanuydao‘tirganholda internet orqali ham kirishmumkin.
Bu
esayoshlarorasidatarixgaqiziqishniyanadaoshiryapti.Shubhasiz,
tarixiymuzeylaryoshavloduchunbebahomaktabdir.
Chunkiularkitobdao‘qilganma’lumotlarniamaldako‘rish,
his
qilishvatushunishimkoniniberadi.
Tarixnibilgan,
ajdodlaribilanfaxrlangan,
o‘zildizinianglaganyoshavlodginamustahkamvama’rifatlijamiyatqurishgaqodirbo‘ladi
.Tarixiymuzey – buoddiybinoemas. U – millatningruhi, xalqningyodgorligi,
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
242
o‘tmishningtirikovozi.
Bu
ovoznitinglaganinsono‘zinianglaydi,
o‘zliginiqadrlaydivakelajak sari yanadaishonchbilanqadamtashlaydi.Tarixiymuzeylar
–
xalqningmadaniyxotirasi,
milliymerosiningtirikguvohlari.
Ularorqali
biz
ajdodlarimizningqandayyashaganini,
qandaykurashganinivaqandayyutuqlargaerishganinianglaymiz.
Harbiryoshtarixiymuzeylargaborib,
o‘tmishnio‘rganib,
kelajaginiongliravishdaquraolishikerak.
Tarixiymuzeylarfaqatginaeksponatlaryig‘indisiemas
–
ularhayotsabog‘idir.Tarixiymuzeylar
–
buo‘tmishbilanbog‘laydiganko‘prikdir.
Harbireksponat – butarixningtirikguvohi. Yoshavlodtarixiymuzeylargatashrifbuyurib,
o‘zmilliyo‘zligini, qadriyatlarinivaajdodlarjasoratinichuqur his qiladi. Harbiryurtdosh,
ayniqsayoshlar, tarixiymuzeylarniziyoratqilib, “kimedik?”, “qandayyashadik?” va
“qandayyutuqlargaerishdik?” degansavollargajavobtopadi.
Foydalanilgan adabiyotlar va manbaalar:
1.
O`zb.1.P Karimov.I.A (1997). Yuksakma’naviyat –yengilmaskuch. Toshkent:
Ma’naviyatnashyoti.
2.
O’zbekistontarixi.(2020). Toshkent. ,,O’qituvchi “ nashryoti
