Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
62
XALQARO TAJRIBA: YEVROPA ITTIFOQI, JANUBIY
KOREYA VA XITOYDA YASHIL SIYOSAT
Eshmurodov Xurshidbek Farhod o’g’li
Qarshi davlat texnika universiteti
Iqtisodiyot yo’nalishi 4-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Yevropa Ittifoqi, Janubiy Koreya va Xitoyda
yashil iqtisodiy siyosatning shakllanishi, asosiy yo‘nalishlari va amalga oshirish
mexanizmlari tahlil qilinadi. Xalqaro tajriba asosida yashil iqtisodiyotga o‘tishda
davlat siyosatining roli, institutsional bazalar, moliyaviy mexanizmlar va ekologik
standartlarning ahamiyati o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston uchun foydali
xulosalar chiqarish imkonini beradi.
Kalit so‘zlar:
yashil siyosat, Yevropa Ittifoqi, Janubiy Koreya, Xitoy, iqlim
strategiyasi, ekologik normativlar, yashil iqtisodiyot, davlat siyosati
Аннотация:
В данной статье рассматривается формирование, основные
направления и механизмы реализации «зеленой» экономической политики в
Европейском Союзе, Южной Корее и Китае. На основе международного опыта
изучается роль государственной политики в переходе к «зеленой» экономике,
институциональные основы, финансовые механизмы и значение экологических
стандартов. Результаты исследования позволяют сделать полезные выводы для
Узбекистана.
Ключевые слова:
зеленая политика, Европейский союз, Южная Корея,
Китай, климатическая стратегия, экологические нормативы, зеленая экономика,
государственная политика
Abstract:
This article analyzes the development, main directions, and
implementation mechanisms of green economic policy in the European Union, South
Korea, and China. Based on international experience, the study explores the role of
government policy in the transition to a green economy, institutional frameworks,
financial mechanisms, and the importance of environmental standards. The findings
provide valuable insights for Uzbekistan.
Keywords:
green policy, European Union, South Korea, China, climate strategy,
environmental regulations, green economy, government policy
Kirish
Iqlim o‘zgarishi, biologik xilma-xillikning yo‘qolishi va tabiiy resurslarning
kamayib borishi bugungi dunyo iqtisodiy siyosatining asosiy chaqiriqlari qatoriga
kiradi. Shu sababli ko‘plab mamlakatlar o‘z iqtisodiy strategiyalarini ekologik
barqarorlik tamoyillari asosida qayta ko‘rib chiqmoqda. Yashil siyosat — bu faqat
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
63
atrof-muhitni muhofaza qilish emas, balki iqtisodiy o‘sishni ekologik xavfsizlik bilan
uyg‘unlashtirishga qaratilgan strategik yondashuvdir.
Xalqaro amaliyotda yashil siyosat turli mamlakatlarda turlicha yondashuvlar
asosida shakllangan bo‘lib, ularning muvaffaqiyati institutsional tuzilma, siyosiy iroda
va moliyaviy mexanizmlarning muvofiqligiga bog‘liq. Ushbu maqolada Yevropa
Ittifoqi, Janubiy Koreya va Xitoyning yashil siyosat tajribasi tahlil qilinib, ularning
umumiylik va farqlari yoritiladi. Bu mamlakatlar iqlim inqiroziga qarshi kurashishda
oldingi safda turib, yashil texnologiyalarni keng joriy etish, karbon emissiyalarni
kamaytirish va barqaror rivojlanishni ta’minlash borasida muhim yutuqlarga erishgan.
Mazkur tadqiqot orqali O‘zbekiston uchun xalqaro tajribani o‘rganish, o‘z
siyosatini moslashtirish va yashil iqtisodiyotga o‘tishda zarur bo‘lgan strategik
yondashuvlarni aniqlash imkoniyati yaratiladi.
Metodologiya
Maqola Yevropa Ittifoqi, Janubiy Koreya va Xitoyda olib borilgan yashil siyosat
bo‘yicha mavjud rasmiy hujjatlar, xalqaro tashkilotlar (UNEP, OECD, IMF)
ma’lumotlari, akademik manbalar hamda so‘nggi yillarda chiqarilgan strategiya
hujjatlari asosida yozildi. Solishtirma tahlil usuli yordamida har bir mintaqaning
institutsional mexanizmlari, moliyaviy vositalari, maqsadli ko‘rsatkichlari va amalga
oshirilgan loyihalari tahlil qilindi.
Yondashuvlar baholanishida quyidagi mezonlar asos qilib olindi: iqlim siyosati
doirasida belgilangan yondashuvlar, yashil energetika sohasidagi o‘zgarishlar,
ekologik soliq va subsidiya tizimlari, davlat xarajatlarining ekologik tarkibi, xususiy
sektorni jalb etish mexanizmlari hamda barqaror texnologiyalarni rivojlantirish
dasturlari.
Natijalar va muhokama
Yevropa Ittifoqi yashil siyosatning global yetakchisi sifatida tan olinadi. 2019
yilda qabul qilingan “Yashil bitim” (European Green Deal) Yevropa mamlakatlarini
2050 yilga kelib uglerod neytralligiga erishishni maqsad qilgan. Yevrokomissiya bu
yo‘lda energetika, transport, qishloq xo‘jaligi, sanoat va moliyaviy tizimlarni ekologik
me’zonlarga moslashtirishni boshlagan.
Mazkur siyosat doirasida “Fit for 55” dasturi orqali 2030 yilga kelib karbonat
angidrid chiqindilarini 55% ga qisqartirish ko‘zda tutilgan. Yevropa Ittifoqi ekologik
soliqlar tizimini keng joriy etib, zararli faoliyatlarni moliyaviy jihatdan cheklash va
yashil texnologiyalarga sarmoya kiritishni rag‘batlantirmoqda. Shu bilan birga, Yashil
moliya instrumentlari, xususan “green bond”lar orqali investorlarni ekologik
loyihalarga jalb qilish tizimi kengaymoqda. Davlat byudjeti tarkibida ekologik
xarajatlar alohida ustuvor yo‘nalish sifatida ajratiladi.
Janubiy Koreya esa yashil iqtisodiyotga o‘tishda texnologik innovatsiyalar va
xususiy sektorni jalb qilish orqali katta yutuqlarga erishgan. 2009 yilda boshlangan
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
64
“Yashil rivojlanish milliy strategiyasi” asosida mamlakat infratuzilma
modernizatsiyasi, qayta tiklanuvchi energiyaga o‘tish va karbon emissiyalarni
kamaytirish borasida katta moliyaviy paketlarni ajratgan.
Koreyada “Green New Deal” dasturi orqali 2025 yilgacha 94,6 trillion von
(taxminan 85 milliard AQSh dollari) miqdoridagi investitsiya ajratilib, 1,9 million
yashil ish o‘rni yaratish ko‘zda tutilgan. Ushbu dastur nafaqat iqtisodiy inqirozga
qarshi kurash, balki uzoq muddatli ekologik islohotlarni amalga oshirish vositasi
sifatida qaralgan. Koreyada yashil moliyalashtirish tizimi, innovatsion grantlar,
texnologik inkubatorlar, ekologik standartlarga mos eksportni rag‘batlantirish kabi
mexanizmlar muvaffaqiyatli joriy etilgan.
Xitoy esa dunyoda eng katta karbon chiqindilari manbai bo‘lishiga qaramay,
so‘nggi yillarda yashil energetikani jadal rivojlantirgan mamlakatlardan biri
hisoblanadi. Xitoy hukumati 2060 yilga kelib karbon neytralligiga erishishni e’lon
qilgan va bu yo‘lda ulkan texnologik transformatsiyalarni amalga oshirmoqda.
“Yashil Xitoy” konsepsiyasi doirasida Xitoy hukumatining milliy rejalari
ekologik infratuzilmani rivojlantirish, elektr transportini ommalashtirish, uglerodsiz
sanoatni rivojlantirish va suv, havo sifati monitoringini kuchaytirishni nazarda tutadi.
2021 yilda ishga tushirilgan karbon savdo bozori — "Emissions Trading System"
(ETS) orqali 2000 dan ortiq korxona karbon kvotalari asosida faoliyat yuritmoqda. Bu
tizim karbon chiqindilarni moliyaviy instrumentga aylantirib, ekologik me’yorlarga
rioya etmagan korxonalarga iqtisodiy bosim yaratmoqda.
Shuningdek, Xitoy moliyaviy sektorda yashil kreditlash tizimini joriy qilgan
bo‘lib, markaziy bank yashil aktivlar asosida banklar uchun alohida foiz stavkalari
belgilagan. Mamlakatda yashil obligatsiyalar bozori jadal rivojlanib, dunyodagi eng
katta yashil moliya hajmiga ega bo‘lgan davlatga aylangan. Xususiy va davlat sektori
o‘rtasida yashil texnologiyalarni tijoratlashtirish bo‘yicha hamkorlik mexanizmlari
samarali yo‘lga qo‘yilgan.
Yuqoridagi tajribalarni solishtirgan holda, umumiy xulosaga kelish mumkin:
xalqaro tajribada yashil siyosatning muvaffaqiyati quyidagi omillarga tayanadi —
hukumatning strategik yondashuvi, moliyaviy rag‘batlar, barqaror energetika va
transport tizimi, xususiy sektorni faol jalb etish, hamda ijtimoiy-ma’naviy tayyorgarlik.
Xulosa
Yevropa Ittifoqi, Janubiy Koreya va Xitoyda yashil siyosat nafaqat iqlim
muammolariga yechim topish, balki iqtisodiy o‘sishning yangi modelini shakllantirish
vositasi sifatida qaralmoqda. Har bir mamlakat o‘zining tarixiy, iqtisodiy va siyosiy
sharoitidan kelib chiqqan holda o‘ziga xos strategiyalar ishlab chiqmoqda.
Ularning umumiy jihatlari — davlatning faol roli, barqaror moliyaviy
mexanizmlar, sektorlararo integratsiya, ekologik texnologiyalarni ommalashtirish va
fuqarolik jamiyatining ishtirokini kengaytirishdir.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
45-to’plam_1-qism_Iyul-2025
65
O‘zbekiston uchun ushbu tajribalardan foydalanish orqali yashil iqtisodiyotga
o‘tish strategiyasini takomillashtirish, davlat siyosatini ekologik me’zonlar asosida
qayta qurish, yashil moliyalashtirish mexanizmlarini ishlab chiqish, xususiy sektorni
jalb qilish va aholining ekologik ongini oshirish muhim yo‘nalishlar bo‘lib qolmoqda.
Xalqaro tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, yashil siyosat — bu zamonaviy
taraqqiyotning ajralmas bo‘lagi bo‘lib, uni kechiktirish iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy
jihatdan katta yo‘qotishlarga olib kelishi mumkin. Shu bois, O‘zbekiston uchun yashil
siyosatning institutsional asoslarini yaratish, xalqaro hamkorlikni kuchaytirish va
ilg‘or tajribalarni mahalliylashtirish strategik zaruratga aylangan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi **“Yashil
iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi to‘g‘risida”**gi PF-5863-sonli Farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 28-fevraldagi
“Yashil
energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish bo‘yicha kompleks chora-
tadbirlar dasturi”
.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi rasmiy sayti –
4.
United Nations Environment Programme (UNEP). (2011).
Towards a Green
Economy: Pathways to Sustainable Development and Poverty Eradication.
https://www.unep.org/resources/report/towards-green-economy
5.
OECD (2021).
Green Growth Indicators 2021.
Organisation for Economic Co-
operation
and
Development.
https://www.oecd.org/environment/green-growth-indicators-2021.htm
6.
Xitoy Xalq Respublikasi Milliy rivojlanish va islohotlar komissiyasi.
China’s
Policies and Actions for Addressing Climate Change.
(2022)
7.
Janubiy Koreya Hukumatining “Green Growth Strategy” dasturi. Ministry of
Environment, Republic of Korea (2020).
8.
Tojiboyev, S. (2022).
Yashil iqtisodiyot va barqaror rivojlanish: nazariy va
amaliy asoslar.
– Toshkent: Iqtisodiyot nashriyoti.
9.
Karimov, R., & Zokirova, D. (2021).
Yashil iqtisodiyotning rivojlanishida
davlat siyosatining o‘rni.
– “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy
jurnali, №2, 35–42-betlar.
10.
Soliev, I., & Yuldasheva, M. (2020).
Ekologik xavfsizlik va yashil iqtisodiyotni
rivojlantirish konsepsiyasi.
– “O‘zbekiston iqtisodiy axborotnomasi”, №4, 22–
29-betlar.
