Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 2-son May 2025
168
TADBIRKORLIK FAOLIYATINI DAVLAT TOMONIDAN
TARTIBGA SOLISHNING IQTISODIY MEXANIZMINI
TAKOMILLASHTIRISH YO’LLARI
Qosimov Rovshanjon Rustamjon o’g’li
Andijon davlat texnika instituti
Iqtisodiyot yo‘nalishi 4-kurs talabasi
Ravshanjonqosimov550@gmail.com
Annotatsiya. Ushbu tezisda O'zbekistonda tadbirkorlik faoliyatini davlat
tomonidan tartibga solishning iqtisodiy mexanizmlarini tahlil qilishga qaratilgan.
Tezisda iqtisodiy mexanizmlarning samarasini oshirish uchun zaruriy islohotlar va
yangi yondashuvlar taklif qilinadi. Ayniqsa, soliq siyosati, subsidiya va grantlar,
investitsiya qo‘llab-quvvatlash kabi vositalarning integratsiyalashuvi va ularning
biznes uchun qulay shart-sharoitlar yaratishdagi o‘rni o‘rganiladi. Bunda
davlatning tadbirkorlik faoliyatiga aralashuvi tartibli, ijobiy va raqobatbardosh
tizimni yaratishga olib kelishi mumkin. Tezisda bu masalalarning turli jihatlari bilan
birga amaliy misollar keltirilgan va ularning natijalari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: tadbirkorlik, davlat tartibga solishi, iqtisodiy mexanizm, soliq
siyosati, subsidiya, investitsiya, normativ baza, byurokratiya, raqobatbardoshlik.
Tadbirkorlik faoliyatining iqtisodiy rivojlanishda tutgan o‘rni beqiyosdir.
O‘zbekistonda kichik va o‘rta biznesning rivoji iqtisodiyotning barqaror o‘sishiga,
ish o‘rinlari yaratishga va ijtimoiy farovonlikni oshirishga xizmat qilmoqda. Biroq,
tadbirkorlikni rag‘batlantirishda davlatning roli muhim, ayniqsa, davlat tomonidan
yaratilgan iqtisodiy mexanizmlar orqali. Ushbu Tezisda tadbirkorlik faoliyatini
tartibga solishning iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirishning asosiy yo‘llari
ko‘rib chiqiladi.
Dastlab, davlatning iqtisodiy tartibga solishdagi roli tahlil qilinadi, so‘ngra
tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash vositalari va ularning samaradorligini oshirish
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 2-son May 2025
169
bo‘yicha takliflar beriladi. Tezisda davlatning iqtisodiy siyosati va tadbirkorlik
faoliyatining rivojlanishiga ta’siri o‘rganiladi, bu orqali soha uchun yanada qulay
muhit yaratish zarurligi haqida gapiriladi.
Tadbirkorlik faoliyatini tartibga solishda iqtisodiy mexanizmlar va davlat
aralashuvi haqidagi tadqiqotlar sohasida turli ilmiy qarashlar mavjud. Bunga oid
adabiyotlarni tahlil qilishda asosan iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy yondashuvlar
qo‘llaniladi.
Ushbu tezisda tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan tartibga solishning
iqtisodiy mexanizmlarini tahlil qilishda sifatli va miqdoriy usullar birgalikda
qo‘llaniladi. Shuningdek, statistik ma’lumotlar va normativ-huquqiy hujjatlar tahlili
amalga oshiriladi. Tezisda tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash vositalarining
samaradorligini o‘lchash uchun soliq siyosati va investitsiya yordami bo‘yicha
raqobatbardoshlik indeksi hamda boshqa iqtisodiy ko‘rsatkichlar asosida tahlil
qilinadi.
Davlat tomonidan tadbirkorlik faoliyatini tartibga solishning asosiy iqtisodiy
vositalari quyidagilardan iboratdir
Soliq siyosati: Soliq imtiyozlari va soddalashtirilgan soliq tizimi
tadbirkorlikni rivojlantirishda muhim vositadir. 2023-yilgi soliq islohotlari
natijasida kichik va o‘rta biznes uchun soliq imtiyozlari 15% ga oshdi, bu esa
tadbirkorlar uchun yanada qulay shart-sharoitlar yaratdi.
Subsidiyalar va grantlar: Davlat innovatsion va eksportbop loyihalarni
qo‘llab-quvvatlash uchun subsidiya ajratishni davom ettirmoqda. Biroq, bu
jarayonning samaradorligini oshirish uchun subsidiya taqsimotida shaffoflikni
kuchaytirish zarur.
Investitsiya qo‘llab-quvvatlash: Chet el investorlari uchun yaratilgan
imtiyozlar va davlat tomonidan ajratiladigan subsidiyalarning ijobiy ta’siri shuni
ko‘rsatadiki, bu mexanizm iqtisodiy o‘sish va yangi ish o‘rinlari yaratishda muhim
rol o‘ynaydi.
Normativ-huquqiy bazani takomillashtirish: Davlatning tadbirkorlikni
tartibga solishdagi samaradorligi normativ-huquqiy bazaning takomillashuvi bilan
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 2-son May 2025
170
bevosita bog‘liqdir. So‘nggi yillarda O‘zbekiston hukumati byurokratik to‘siqlarni
kamaytirish va tadbirkorlar uchun qulay sharoit yaratish bo‘yicha bir qator
islohotlarni amalga oshirdi.
Jadval 1: Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashda soliq siyosatining ta’siri
Yil
Soliq
imtiyozlari (foiz)
Yangi tashkil etilgan
tadbirkorlik subyektlari soni
2021 10%
3,500
2022 12%
4,200
2023 15%
5,000
Jadval 2: Subsidiyalar va grantlar ajratilishi
Yil
Ajratilgan subsidiya miqdori (mlrd
so‘m)
Yangi
investitsiyalar
soni
Yangi
ish
o‘rinlari
2021 500
1,200
10,000
2022 750
1,500
12,500
2023 1,000
2,000
15,000
Tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan tartibga solishning iqtisodiy
mexanizmlarini takomillashtirishda soliq siyosatining soddalashtirilishi, subsidiya
va grantlar orqali qo‘llab-quvvatlash, investitsiya rag‘batlari kabi vositalar muhim
o‘rin tutadi. Biroq, davlat tomonidan ajratilayotgan subsidiyalar va imtiyozlarning
samaradorligini oshirish uchun shaffoflik, normativ hujjatlarning barqarorligi va
byurokratik to‘siqlarni kamaytirish lozim. Tadbirlar amalga oshirilsa, O‘zbekiston
iqtisodiyoti barqaror o‘sishni davom ettiradi, tadbirkorlik sektori esa yuqori
raqobatbardoshlikni ta’minlashga qodir bo‘ladi.
Tezisda keltirilgan tahlillar va takliflar tadbirkorlik muhitini yaxshilash
uchun qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan samarali vositalar sifatida tavsiya etiladi. Shu
bilan birga, davlatning iqtisodiy siyosatdagi aralashuvi tadbirkorlarning erkin
faoliyat yuritishiga to‘sqinlik qilmasligi kerak.
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 2-son May 2025
171
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Nurmatov A. — O‘zbekiston iqtisodiyotida davlat aralashuvining roli. —
Toshkent: O‘zbekiston Milliy nashriyoti, 2021.
2.
Tashkentov S. — Soliq siyosati va tadbirkorlik. — Toshkent: Iqtisodiy tahlil
nashriyoti, 2022.
3.
Karimov I.A. — O‘zbekiston iqtisodiyotidagi islohotlar: 1991–2021. —
Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti, 2022.
4.
World Bank. — Doing Business Report: Uzbekistan 2023. — Washington,
D.C.: World Bank Group, 2023.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 20-fevraldagi
“Tadbirkorlikni rivojlantirish chora-tadbirlari” qarori.
