“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
422
BAKTERIYALARDAN POLISAXARIDLARNI AJRATIB OLISH
Mo‘ydinova Nurxon Mirzajon qizi
Genetika va biotexnologiya kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15577874
Annotatsiya:
Bakteriyalardan polisaxaridlarni ajratib olish jarayoni biotexnologiya,
farmatsevtika va oziq-ovqat sanoatida keng qo‘llaniladi. Ushbu maqolada bakteriyalar tomonidan
ishlab chiqariladigan asosiy polisaxaridlar, ularni ajratish uchun ishlatiladigan metodlar va amaliy
foydalari haqida batafsil ma'lumot berilgan. Xususan, Escherichia coli kabi bakteriyalardan
polisaxaridlar ajratish jarayonlari va ular orqali olinadigan mahsulotlarning qo‘llanilishi, immunitet
tizimini rag‘batlantirish, biofilmlar va bioplastiklar ishlab chiqarishdagi o‘rni ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Bakteriyalar, polisaxaridlar, Escherichia coli, ekstraktsiya, biotexnologiya,
biofilmlar, bioplastiklar, immunomodulyatorlar, farmatsevtika, oziq-ovqat sanoati.
Аннотация
:
Процесс
извлечения
полисахаридов
из
бактерий
широко
используется
в
биотехнологии
,
фармацевтике
и
пищевой
промышленности
.
В
статье
представлена
подробная
информация
об
основных
полисахаридах
,
продуцируемых
бактериями
,
методах
их
выделения
и
их
практической
пользе
.
В
частности
,
будут
рассмотрены
процессы
выделения
полисахаридов
из
бактерий
,
таких
как
Escherichia coli,
и
применение
полученных
с
их
помощью
продуктов
,
их
роль
в
стимуляции
иммунной
системы
,
а
также
производство
биопленок
и
биопластиков
.
Ключевые
слова
:
Бактерии
,
полисахариды
, Escherichia coli,
экстракция
,
биотехнология
,
биопленки
,
биопластики
,
иммуномодуляторы
,
фармацевтика
,
пищевая
промышленность
.
Annotation:
The process of extracting polysaccharides from bacteria is widely used in
biotechnology, pharmaceuticals, and the food industry. This article provides detailed information
about the main polysaccharides produced by bacteria, the methods used for their extraction, and their
practical benefits. In particular, the processes of extracting polysaccharides from bacteria such as
Escherichia coli and the applications of the products obtained through them, the stimulation of the
immune system, and their role in the production of biofilms and bioplastics are considered.
Keywords:
Bacteria, polysaccharides, Escherichia coli, extraction, biotechnology, biofilms,
bioplastics, immunomodulators, pharmaceuticals, food industry.
Polisaxaridlar sanoat va biotibbiyotda keng ko‘lamli va kengaymoqda. Polisaxaridlarni ishlab
chiqarish uchun bakteriyalarni ko‘paytirishga qaratilgan sanoat tendentsiyasi davom etmoqda. Ushbu
ishning uzoq muddatli maqsadlari elektron va optik ilovalar uchun saxarid xususiyatlarini
moslashtirish va yaxshilashdir. Polisaxaridlar - bu bir nechta monosaxaridlardan tashkil topgan va
glyukozid bog'lari orqali birlashgan yirik molekulalardir. Ular biologik jarayonlarda muhim o‘rin
tutadi va bakteriyalarning o‘ziga xos tuzilmalari hamda funktsiyalari uchun zarurdir.
Bakteriyalar tomonidan ishlab chiqarilgan polisaxaridlar quyidagicha bo‘lishi mumkin:
Ekstrasellulyar polisaxaridlar (EPS) - bakteriya hujayralaridan tashqarida bo‘lgan polisaxaridlar,
ko‘pincha biofilm shakllanishida qatnashadi. Intracellulyar polisaxaridlar - bakteriya ichida energiya
manbai sifatida to‘planadi (masalan, glikogen).
Materiallar va metodika
Polisaxaridlar ajratish usullari. Bakteriyalardan polisaxaridlarni ajratib olishda bir nechta
usullar mavjud. Ularning eng keng tarqalganlari quyidagilar:
Bakteriya o‘stirish. Bakteriyalardan polisaxaridlarni ajratib olishning birinchi bosqichi
inkubatsiya qilish. Bu uchun bakteriyalar ma'lum bir oziqlantiruvchi muhitda o‘stirilad.
Tajribaning borish jarayoni: 1) Bakteriyani o‘stirish. Bakteriyalardan polisaxarid ajratish
jarayoni o‘stirish bosqichidan boshlanadi. Escherichia coli yoki boshqa mos bakteriyalar maxsus oziq
muhitlarida inkubatsiya qilinadi. Asosan agar yoki suyuq ozuqa muhitida o‘stiriladi. Bakteriyalar
yetarli miqdorda polisaxarid ishlab chiqa boshlaydi. Inkubatsiya jarayoni bakteriyalarning
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
423
ko‘payishini ta’minlaydi va polisaxaridlarning maksimal hosil bo‘lishiga yordam beradi. 2) Hujayra
devori va kapsulani parchalash. Polisaxaridlarni ajratib olishning keyingi bosqichi bakteriya
hujayrasining devorini parchalashdir. Buni amalga oshirish uchun lizis usullari qo‘llaniladi, masalan,
kimyoviy (detergentlar, fenol) yoki fizik (ultrasonik, termik) metodlar. Bu jarayon bakteriyaning
hujayra devorini va kapsulasini parchalaydi va polisaxaridlar chiqadi. 3) Polisaxaridlarni Ajratib
Olish: Polisaxaridlar ajratishning eng keng tarqalgan usullari fenol-suv, butanol-etanol ekstraksiyasi
yoki xromatografiya metodlariga asoslanadi. Bu jarayonlar polisaxaridlarni boshqa mikrobial
materiallardan ajratib olishga yordam beradi. Shu bilan birga, turli tipdagi polisaxaridlar (masalan,
ksantan saqichi, dekstran, alginat) ajratilib, tozalanadi.
Tozalash va tahlil. Ajratilgan polisaxaridlar dializ yoki xromatografiya orqali tozalanadi. Keyin
ular SDS-PAGE yoki spektroskopiya kabi metodlar yordamida tahlil qilinadi. Polisaxaridning
molekulyar og'irligi, kimyoviy tuzilishi va biologik faolligi aniqlanadi.
Amaliy foydalari va qo‘llanilishi. Bakteriyalardan ajratilgan polisaxaridlar turli sanoat va ilmiy
sohalarda ishlatiladi. Quyidagi yo‘nalishlarda keng qo‘llanilishi mumkin: 1) Immunitetni
rag‘batlantirish. Bakterial polisaxaridlar immunomodulyator sifatida ishlatiladi. Ular bakterial
infektsiyalarni oldini olishda yoki davolashda yordam beradi. 2) Bioplastiklar va biomateriallar.
Polisaxaridlar tabiiy bioplastiklar ishlab chiqarish uchun asos bo‘lib, atrof-muhitga zarar
yetkazmasdan ishlatiladi. 3) Oziq-ovqat sanoati. Polisaxaridlar qalinlashtiruvchi va stabilizator
sifatida ishlatiladi. Masalan, ksantan saqichi va gellan saqichlari oziq-ovqat mahsulotlarida keng
tarqalgan. 4) Kosmetika sanoati. Polisaxaridlar namlovchi, antioksidant va anti-aging xususiyatlarga
ega bo‘lib, kosmetika sanoatida ishlatiladi.
Bakteriyalardan polisaxaridlarni ajratib olish jarayoni ilmiy tadqiqotlar va sanoat sohalarida
keng qo‘llanilmoqda. Polisaxaridlar immunitetni rag‘batlantiruvchi, bioaktiv va biokompatibil
moddalardir. Ular turli farmatsevtik va sanoat ilovalarida ishlatiladi, shu jumladan oziq-ovqat sanoati,
kosmetika, bioplastiklar va biomeditsina sohalarida.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. I.Y.Hayitov Biotexnologiya asoslari 2010 39-bet
2. X.M.Komilov, M.M.Rahimov, D.Yu. Odilbekova Biotexnologiya asoslari Toshkent 2010
353-bet
3. N.A.Xo‘jamshukurov, M.S. Toshmuxamedov, Nurmuxamedova V.Z. Biotexnologiya
asoslari Toshkent 2013 54-bet
4. Davronov.Q.D Sanoat mikrobiologiyasi Toshkent 2012 176-179 betlar
5. Prescott’s Microbiology. (2021).
6. Journal of Applied Microbiology.
7. Biotechnology Advances.
