520
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
INTERAKTIV DARSLAR ORQALI BO’LAJAK MATEMATIKA
O’QITUVCHILARINING TADQIQOTCHILIK KO’NIKMALARINI
OSHIRISH
Abdurahmonova Dildora Umarjon qizi
Namangan Davlat Pedagogika institutining Aniq va tabiiy fanlar fakulteti
Matematika yo'nalishing 1-bosqich talabasi
NamDPI Aniq fanlar kafedrasi o‘qituvchisi
Maxsudova Shohsanam Muzaffarxo’jayevna
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bo'lajak o'qituvchilar uchun taqdiqotchilik
ko'nikmalarini rivojlantirishda interaktiv darslarning o'rganilishiga yondashuv
masalalari tahlil qilingan.
Kalit so'zlar:
Interaktiv darslar,zamonaviy ta'lim tizimi,tadqiqotchilik
ko'nikmalari,faollikni oshirish,innovatsion pedagogika,zamonaviy talablar.
Kirish.
Biz bugungi kunda texnologiyalar kundan kunga rivojlanib
borayotgan asrda yashamoqdamiz. Hozirgi kunda bizning ta'lim jarayonimizda
interaktiv metodlar, innovatsion texnologiyalar, pedagogik va axborot
texnologiyalarini o'quv jaroyonida qo'llashga talab oshib bormoqda. Shu sababli
bo'lajak matematika o'qituvchilarining tadqiqotchilik ko'nikmalarini interaktiv
darslar orqali oshirish-zamonaviy ta'lim tizimidagi dolzarb masalalardan biri
hisoblanadi.
Interaktiv darslarning mohiyati
Interaktiv darslar o'quvchilarning faol ishtirokini ta'minlashga qaratilgan
metodlar va vositalar yig'indisidir. Bu darslarda o'quvchilar mustaqil fikrlash,
tadqiq qilish , bahslashish, muammolarni yechish va ijodiy yondashuv
ko'nikmalarini shakllantiradi.
Asosiy usullari:
●
Guruhli muhokama
●
Rolli o'yinlar
●
Muammoli ta'lim
●
Teskari aloqa
●
Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish.
Tadqiqotchilik ko`nikmalarini shakllantirish
Matematika o'qituvchilarining tadqiqotchilik ko'nikmalari quyidagilarni
o'z ichiga oladi:
1.
Muammoni aniqlash va uni tadbiq qilish yo'llarini ishlab chiqarish
2.
Statistik ma'lumotni tahlil qilish
3.
Matematikadagi innovatsion yondashuvni o'rganish.
4.
Natijalarni taqdim etish va baholash.
Interaktiv
darslarning
tadqiqotchilik
ko'nikmalariga
ta`sirining
afzalliklari quyidagilardan iborat.
■
Mustaqil fikrlashni rivojlantiradi
■
Kichik guruhlarda ishlash madaniyatini oshiradi
■
Matematikani amaliyot bilan bog'lash imkonini beradi.
521
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Interaktiv darslar ta'lim jarayonida o'quvchilarni faol ishtirokchi sifatida
shakllantirishga xizmat qiladi. Ularning faoliyati quyidagilarda namoyon bo'lad
i.
1.
Faollikni oshiradi:
O'quvchilarni dars davomida faollashadi, fikrlash va muloqot qilish
ko'nikmalarini rivojlantiradi
2.
Ijodkorlikni qo’llab-quvvatlaydi:
Masalar yechish, muhokama qilish va yangicha yondashuvlarni izlashga
yordam beradi.
3.
Motivatsiyani oshiradi:
Darsga qiziqish kuchayib, ta'lim jarayoni zerikarli bo'lmaydi.
Innovatsion faoliyat-pedagogning o'z kasbini mukammallashtirish va uni
takomillashtirishdagi mavjud bilim, ko'nikma va malakalarni egallashida ijodiy
yondashuvini nazarda tutadi. Ta'limdagi innovatsiyalar va innovatsion ta'limiy
faoliyat mukammal tarkib topmagan shu bilan birga aniq bir to'xtamli bo'lmagan
ilmiy faoliyat ekanligini e'tirof etish lozim. Buning asosiy sabablaridan biri
ta'limiy bilim va amaliy ta'limiy faoliyat o'rtasidagi uzulishdir. Pedagog
innovatsion faoliyatning subyekti va tashkilotchisi sifatida yangilikni yaratish, uni
faoliyaytda qo'llay olish hamda targ'ibot etishda ishtirok etar ekan, faoliaytning
samaradorligi va natijadorlikni anglamog'i, fandagi bilim, an'analardagi
o'zgarishlar mazmunini va mohiyatini tahlil eta bilish lozim.
Bo'lajak
matematika
o'qituvchilarini
tayyorlashda
innovatsion
texnologiyalar juda muhim ahamiyatga ega. Quyidagi texnologiyalar va yo'llar
o'qituvchilarni tayyorlashda yordam berishi mumkin:
1. Texnologiya yordamida individualizatsiya: Texnologiya yordamida
o'qitish va o'rganishni individualizatsiya qilish mumkin. Bu, har bir o'quvchining
o'zining tezligida va darajada o'rganishiga imkon beradi.
2. Interaktiv ta'lim vositalari: Interaktiv doskalar, darhol javob berish
tizimlari (IRS), kurs boshqaruv tizimlari va Internet asosida ishlaydigan vositalar
o'qitishni individualizatsiya qilishga va interaktiv qilishga yordam beradi.
3. Matematika o'qitishda texnologiya: Matematika o'qitishda texnologiyadan
foydalanish, o'qituvchilarni tayyorlashning eng muhim masalalaridan biri
hisoblanadi. Bu, o'quvchilarga matematik kontekstda maxsus texnologik
resurslarni o'rganish, texnologiyani qanday va qachon to'g'ri foydalanishga e'tibor
qaratish va matematika o'qitish va o'rganishda texnologiya bilan bilimlarini
qo'llash uchun imkoniyatlar berishni o'z ichiga oladi.
4. Digital texnologiyalar: Digital texnologiyalar matematika ta'limida keng
tarqalgan. Ular sinf otagida o'qitish va o'rganishni katta darajada o'zgartirishga
qodir. Digital texnologiyalar matematika o'qitishda vaqt talablarini, o'qitish va
o'rganishning vaqtini, matematika qilishning tabiati va asosiy ko'nikmalar va
yuqori darajadagi ko'nikmalarga nisbatan o'zgarishlar, darsliklar, o'qitish
amaliyotlari va baholash o'zgarishi mumkin^_Bu texnologiyalar va yo'llar
o'qituvchilarni tayyorlashda juda samarali bo'lishi mumkin. Lekin, bu
texnologiyalarni qo'llash uchun o'qituvchilar texnologiyaga oid ko'nikmalarga ega
bo'lishi kerak.
522
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Matematika o'qituvchilari uchun quyidagi innovatsion texnologiyalardan
foydalanish mumkin:
1. Virtual Reality (VR) va Augmented Reality (AR): VR va AR
texnologiyalari matematika o'qitishda yangi perspektivalarni ochadi. Ular
o'quvchilarga murakkab tushunchalar va jarayonlarni tushunishga yordam beradi.
2. Interaktiv ta'lim vositalari: Interaktiv doskalar, darhol javob berish
tizimlari (IRS), kurs boshqaruv tizimlari va Internet asosida ishlaydigan vositalar
o'qitishni individualizatsiya qilishga va interaktiv qilishga yordam beradi.
3. Online o'qitish platformalari: Khan Academy, Coursera, EdX kabi
platformalar matematika o'qitishda juda samarali bo'lishi mumkin. Ular
o'quvchilarga o'zlarining tezligida o'rganishga imkon beradi va o'qituvchilarga
o'quvchilarining taraqqiyotini kuzatishga yordam beradi.
4.
AI-based
Learning
Systems:
AI-asoslangan
o'quv
tizimlari
o'quvchilarning individual o'rganish talablarini hisobga oladi va ularning o'rganish
jarayonini moslashtiradi.
5. Gamification: O'yinlashtirish matematika o'qitishni qiziqarli va samarali
qiladi. Bu texnika o'quvchilarni rag'batlantiradi va ularning o'rganish jarayoniga
qiziqishni oshiradi.
6. Flipped Classroom: Bu texnika o'qituvchilarga sinfda amaliy
mashg'ulotlarga ko'proq vaqt ajratishga imkon beradi, chunki o'quvchilar dars
materiallarini uyda o'rganishadi.
Bu texnologiyalar matematika o'qitishni samarali qilishga yordam beradi,
ularning samaradorligi o'qituvchining texnologiyaga oid ko'nikmalarga ega
bo'lishiga bog'liq. Bu texnologiyalarni o'rganish uchun juda ko'p resurslar mavjud,
lekin eng muhim narsa bu texnologiyalarni o'z sinfingizda qanday qo'llashni
o'rganish. Bu texnologiyalar va tizimlar har qanday soha uchun mos keladi, lekin
ularning samaradorligi o'qituvchining texnologiyaga oid ko'nikmalarga ega
bo'lishiga bog'liq.
XULOSA
Intearktiv darslar o'qituvchilarning ko'nikmalarini oshirishda samarador
bo'lishi mumkin, chunki ular quyidagi jihatlar bilan ajralib turadi:
Faol ishtirokni ta`minlash: Interaktiv usullar o'qituvchilarni dars jarayonida
faol bo'lishga undaydi, bu esa ularda yangi bilimlarni izlash va tahlil qilish
ko'nikmalarini rivojlantiradi.
Muammoli vaziyatlarni hal qilish; Interaktiv darslarda muammoli vazifalar
bilan ishlash o'qituvchilarning izlanish va ilmiy yondashuvga o'rgatadi.
Ijodkorliki oshirish: Tadqiqot jarayonida o'qituvchilar ijodiy yondashuvni
qo'llashni o'rganadi, bu esa tadqiqotchilik qobiliyatlarini kuchaytiradi
Axborot texnologiyalaridan foydalanish: Interaktiv metodlarda ko'pincha
zamonaviy texnologiyalardan foydalaniladi, bu esa o'qituvchilarning ma'lumot
izlash va tahlil qilish ko'nikmalarini rivojlantiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
The Cambridge Handbook of Applied School Psychology , pp. 598 – 612
523
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
2.Muzaffarxo
ʼ
jaevna, M. S. (2023). DIFFERENSI
А
L TENGL
А
M
А
L
А
R
F
А
NINI O
ʼ
QITISHD
А
PED
А
GOGNING K
А
SBIY KOMPETENTSIYASINI
RIVOJL
А
NTIRISH MU
А
MMOSINING N
А
Z
А
RIY T
А
HLILI. JOURNAL OF
INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH, 6(12),
74-78.
3. Ibroximov, M.
А
. (2023). PROFESSIONAL TA’LIM YO ‘NALISHI
TALABALARINING IJTIMOIY KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHDA
TA’LIM VA AMALIYOT INTEGRATSIYASI. Academic research in
educational sciences, 4(TMA Conference), 175-179.
4. Muzaffarkhujayevna, M. S. (2021, December). ISSUES OF TEACHING
MATHEMATICS IN SECONDARY SCHOOLS. In Archive of Conferences (pp.
69-70).
5. Polvanov, R. R. (2023). IKKINCHI TARTIBLI GRONUOLL
CHEGARALANISHLI BOSHQARUVLAR UCHUN TUTISH MASALASI.
RESEARCH AND EDUCATION, 2(12), 62-67.
6. Maxsudova, S. (2020). ON A BOUNDARY PROBLEM FOR AN
EQUATION OF SHIFTED TYPE WITH DIFFERENT ORDERS OF
DEGENERACY. Scientific Bulletin of Namangan State University, 2(1), 36-39.
7. Tolibjon o'g, S. G. A. (2022). BOSHQARUVLAR ARALASH
CHEGARALANISHLI
BO'LGAN
HOL
UCHUN
YOPIQ
SODDA
GRAFLARDA QUVISH-QOCHISH MASALASI.
8. Maxsudova, S., & Hamitov, A. Scientific Bulletin of Namangan State
Universit y.
9. Mamatxonovich, X. F., Erkinjonovna, S. Z., Tolibjon og, G. S., &
Kosimovich, U. S. (2024). APPLICATIONS OF MATHEMATICAL MODELS
IN THE TEACHING OF MATHEMATICS: PERSPECTIVES FOR
GEOGRAPHY MAJORS.
Научный
Фокус
, 1(11), 449-452.
10. Xolmuradov, F. M. (2024). DIFFERENTSIAL TENGLAMALAR
FANINI
OQITISHDA
KONPETENSIYAVIY
VA
ADAPTIV
YONDASHUVLARDAN FOYDALANISH METOKASI.
Научный
Фокус
,
1(11), 172-178.
11.
Ibrohimov,
M.
(2024).
RAQAMLI
TA’LIM
DAVRIDA
INNOVATSION TARBIYA TEXNOLOGIYALARINING TALABALAR
TARBIYAVIY FAOLIYATIDAGI O ‘RNI.
Физико
-
технологического
образование
, (1).
12. Axmedovich, I. M. (2024). XORIJIY TADQIQOTLARDA BO‘LAJAK
PEDAGOGLARNING KASBIY FAOLIYATINI IJTIMOIY KOMPETENTLIK
ASOSIDA RIVOJLANTIRISH ZARURIYATLARI. Science and innovation,
3(Special Issue 41), 446-449.
524
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
13. Turdaliyeva, N. A., & Eshnazarova, M. Y. (2024). ZAMONAVIY
ELEKTRON
TA’LIM:
INTERAKTIV
PLATFORMALAR
VA
MOSLASHUVCHAN
YONDASHUVLAR.
SUSTAINABILITY
OF
EDUCATION, SOCIO-ECONOMIC SCIENCE THEORY, 2(23), 36-38.
14. Axmedovich, I. M. (2024). XORIJIY TAJRIBALAR TAHLILI
ASOSIDA
TALABALAR
IJTIMOIY-KASBIY
KOMPETENTLIGINI
RIVOJLANTIRISHDA HAMKORLIK MEXANIZMLARI. Science and
innovation, 3(Special Issue 16), 86-88.
