274
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Oliy ta`lim muassasalarida mustaqil ta`limni tashkil etish, raqamli
ta`lim texnologiyalaridan foydalanish.
Andijon davlat pedagogika instituti
Fizika va texnologik ta`lim kafedrasi
Fizika fani o`qituvchisi
Mamatova Go`zaloy Jo`ramirzayevna
Aniq fanlar fakulteti Fizika astronomiya yo`nalishi
201-guruh Xatamova Adolatxon
Annotatsiya:
Raqamli texnologiyalar ta`lim jarayonini yanada samarali va
qulay tashkil etish, talabalar uchun mustaqil o`rganishni rivojlantirishda muhim
ro`l o`ynaydi.
Kalit so`zlar:
Mustaqil ta`lim, talabalar, raqamli texnologiyalar.
Oliy ta`lim muassasalarida mustaqil ta`limni joriy etish talabalar mustaqil
ravishda bilim olish, ilmiy izlanishlar olib borish, va o`zlashtirish jarayonida faol
ishtirok etish imkoniyatlarini yaratish jarayonidir. Bu jarayonning samarali
amalga oshirilishi talabalar bilim darajasini oshirish, kreativ fikrlashni
rivojlantirish, va o`z-o`zini ta`lim olish ko`nikmalarini shakllantirishga yordam
beradi. Oliy ta`limda bu jarayonni samarali tashkil etish, o`qish jarayonini yanada
qiziqarli va natijali qilishga e`tibor berilmoqda. Xususan-Oliy ta`limni
rivojlantirish tadqiqotlar markazida ‘’Oliy ta`lim muassasalarida talabalar
mustaqil ta`limni tashkil etish’’ mavzusida seminar bo`lib o`tdi. Unda
O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi vakillari, markaz
ma`sullari hamda oliy ta`lim muassasalari xodimlari ishtirok etdi. Seminarda
mustaqil ta`lim, uning soatlari ulushini oshirish, talabalarda tanqidiy va ijodiy
fikrlashni rivojlantirish, tizimli tahlil qilish ko`nikmasini shakllantirish masalalari
muhokama qilindi. Shuningdek, mustaqil ta`limni tashkil etishning yagona
Namunaviy tartibi loyihasini takomillashtirish, alohida tashkil etilgan Ishchi
guruhi a`zolari tomonidan bildirilgan takliflarni inobatga olgan holda oliy ta`lim
muassasalari o`quv jarayonida foydalanishlari uchun namuna sifatida taqdim etish
lozimligi kelishib olindi.
Oliy ta' lim muassasalarida mustaqil ta' limni tashkil etish, talabalar uchun bilim
olish jarayonini yanada samarali va rivojlantiruvchi qilish maqsadida juda
muhimdir. Mustaqil ta' lim talabalarni o'z bilimlarini chuqurlashtirish, analitik
fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish va o'z-o'zini boshqarish ko'nikmalarini
shakllantirishda yordam beradi. Quyida mustaqil ta' limni tashkil etish bo'yicha
bir necha asosiy yo'nalishlari keltirilgan: Bular - Ta'lim rejasi va dasturlari: Oliy
ta' lim muassasalari talabalarga mustaqil ta' lim uchun maxsus rejalar va
dasturlarni taklif etishi kerak. Bu dasturlar o'z ichiga mustaqil tadqiqotlar, loyiha
ishlari, ma'ruzalar tayyorlash va boshqa faoliyatlarni olishi mumkin.
Resurslar taqdimoti: Mustaqil ta' lim uchun zarur bo'lgan resurslar, jumladan,
elektron kutubxonalar, ilmiy maqolalar va o'quv qo'llanmalar talabalar uchun
275
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
ochiq bo'lishi kerak. Talabalar bu resurslardan foydalanib, o'z bilimlarini
mustahkamlashlari mumkin.
Mentorlik va yordam: Talabalarga o'z o'qituvchilaridan yoki boshqa
mutaxassislardan mentorlik qilish imkoniyatini yaratish. Bu ularning mustaqil ta'
lim jarayonida yo'l-yo'riq olishlarini ta'minlaydi.
Gruppaviy ishlar: Talabalarni birgalikda ishlashga undovchi guruhli
muhokamalar va loyihalar tashkillashtirish. Bu talabalar o'rtasida bilim almashish
va hamkorlikni rivojlantiradi.
O'z-o'zini baholash va rejalashtirish: Talabalarga o'z o'zini baholash va ta'lim
jarayonida o'z maqsadlarini belgilash imkoniyatini berish. Bu ularning o'z
jazolarini tushunishlariga va o'z ustida ishlashlariga yordam beradi.
Interaktiv texnologiyalar: Mustaqil ta' limni qo'llab-quvvatlash uchun interaktiv
platformalar va onlayn kurslar, forumlar va vebinarlar tashkil etish.
Raqobatchilik va motivatsiya: Talabalar o'rtasida intellektual raqobatchilik
tashkil etish. Bu ularni ko'proq o'rganishga va o'z bilimlarini kengaytirishga
undaydi.
Mustaqil ta' limni tashkil etish nafaqat o'quv jarayonini yaxshilaydi, balki
talabalarni kelajakda muvaffaqiyatli professional bo'lishlariga tayyorlaydi.
Oliy ta
ʼ
lim muassasalarida mustaqil ta
ʼ
limni tashkil etish mavzusi juda keng
ko‘lamli va pandemyadan keyin yanada muhim ahamiyat kasb etdi. Bu pandemiya
davrida talabalar o‘zlariga qulay va kerakli tezlikda o‘qish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar, bu esa o‘qish jarayonini shaxsiylashtirishga yordam beradi.Mustaqil
ta
ʼ
lim talabalarni tanqidiy fikrlash va muammolarni hal etish qobiliyatlarini
rivojlantirishga yordam berdi.
Dunyo miqyosida ijtimoiy-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy sohalarda olib
borilayotgan global o`zgarishlar rahbar kadrlar tayyorlash tizimini yanada
yangicha talablar asosida takomillashtirishni taqozo etmoqda. Xalqaro pedagogik
tajribalar shuni ko`rsatadiki, ta`limda boshqaruv samaradorligi, rahbarning
boshqaruv kompetensiyalari va uning tarkibi, boshqruv faoliyatida rejalashtirib,
tashkil etish, o`qitish, tarbiyalash, muvofiqlashtirish, hisob va nazorat qilish
ko`nikmalarini rivojlantirish malaka oshirish jarayonida rivojlantiruvchi ta`lim
muhitini takomillashtirish talab qilmoqda.
Bugun yurtimizda ta`lim tizimini raqamlashtirishga doir tadbirlar, tadqiqotlar
va ishlanmalarni keng targ`ib qilib kelinmoqda. Ilg`or hirijiy tajribalar asosida
innovatsion ta`lim muhitini shakllantirish, interfaol o`qitish metodlari va
texnologiyalarini amaliyotga keng tatbiq qilishasosida ta`lim oluvchi va ta`lim
beruvchilarda raqamli texnologiyalardan foydalanish mexanizmlarini yanada
takomillashtirish muhim o`rin tutadi.
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yilning 28-yanvardagi ‘2022 -
2026-yillarga mo`ljallangan yangi O`zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
to`g`risida’gi 60-Farmoni bilan 2022 - 2026-yillarga mo`ljallangan Yangi
O`zbekistonning taraqqiyot strategiyasini amalga oshirish bo`yicha kompleks
chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda
276
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
XXI asr yangi tanlovlar, yangi texnologiyalarni o`z ichiga olgan imkoniyatlar
va hayotning barcha sohalarida texnologiyalarning keng tarqalganligi bilan
bog`liq muammolar: biznes va boshqaruv, hukumat, ta`lim va boshqa akademik
sohada o`tgan yangilik haqidagi fikrlar bilan umumiy o`rta ta`lim muassasalarini
boshqarishda raqamli texnologiyalardan foydalanish mexanizmlarini ishlab
chiqish bugungi kunning dolzarb muammolari bo`lib qolmoqda.
Oliy ta
ʼ
lim muassasalarida mustaqil ta
ʼ
limni tashkil etish jarayonida raqamli
ta
ʼ
lim texnologiyalaridan foydalanish — bu zamonaviy ta
ʼ
limning asosiy
yo`nalishlaridan biridir. Raqamli texnologiyalar, masalan, onlayn platformalar,
virtual sinflar va interaktiv o‘quv materiallari orqali talabalar mustaqil ravishda
o‘qish va o‘zlashtirish jarayonini kengaytirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Moodle, Google Classroom, Coursera kabi platformalar talabalar uchun o‘quv
materiallariga qulay kirish imkonini beradi. Video darslar, vebinarlar va
multimedia resurslar yordamida o‘quv jarayonini yanada qiziqarli va samarali
qilish mumkin.
Talabalar o‘z bilimlarini mustaqil ravishda baholash uchun turli sinovlar va
testlardan foydalanishlari mumkin.
Raqamli ta
ʼ
lim texnologiyalari orqali talabalar o‘z o‘qish rejalari va
maqsadlarini o‘zingiz belgilash imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Forumlar va chat guruhlari orqali talabalar bir-birlari bilan fikr almashish,
tajriba o‘rtoqlashish imkoniyatiga ega bo
ʻ
ladilar.
O
ʻ
qituvchilar va ilmiy xodimlar o‘quv jarayonini yaxshilash uchun raqamli
texnologiyalardan foydalanishlari, o‘z tajribalarini baham ko‘rib, bir-birlariga
yordam berishlari mumkin.
Tayyorlangan materiallar va o‘quv rejalari yordamida talabalar o‘z bilimlarini
mustaqil ravishda olishlari va motivatsiyalarini oshirishlari mumkin.
Pandemiya davrida talabalar uchun masofaviy ta
ʼ
lim tizimlaridan foydalanish
qat
ʼ
iy ravishda joriy etildi. Bu jarayon mustaqil ta
ʼ
lim uchun yangi usullarni
ochdi.
Raqamli resurslar orqali ta
ʼ
lim sifatini oshirish, chegara va shartlardan qat
ʼ
i
nazar, ko‘plab talabalar uchun ta
ʼ
lim olish imkonini beradi.
Oliy ta
ʼ
lim muassasalarida raqamli ta
ʼ
lim texnologiyalarini samarali qo‘llash
mustaqil ta
ʼ
lim jarayonini rivojlantirishga yordam beradi va talabalarni ta
ʼ
lim
jarayoniga faol jalb etadi. Shuningdek, bu yondashuv o‘quv jarayonining sifatini
oshirish va yangi imkoniyatlarni yaratishga xizmat qiladi.
Xulosa:
Oliy ta
ʼ
lim muassasalarida mustaqil ta
ʼ
limni tashkil etish zamonaviy
texnologiyalardan ta
ʼ
lim jarayonining samaradorligini oshirishda muhim rol
o‘ynaydi. ta
ʼ
lim tizimining ajralmas qismiga aylangan. Raqamli texnologiyalar va
ta
ʼ
lim uslublaridan foydalanish talabalar uchun yangi imkoniyatlar yaratadi,
shuningdek, ularni mustaqil ta
ʼ
lim jarayoniga faol jalb etadi. Shuningdek, bu
jarayon o‘qituvchilar va talabalarning o‘rtasidagi munosabatlar sifatini ham
oshiradi. Bu jarayon ta
ʼ
lim sifatini oshiradi va talabalarni zamonaviy ish
bozorining talablariga mos kelishiga imkon yaratadi.
277
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yilning 28-yanvardagi ‘2022 -
2026-yillarga mo`ljallangan yangi O`zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
to`g`risida’gi 60-Farmoni.
2. https: //lex.uz/uz/docs/-5841063
3. devedu.uz
https://devedu.uz
4. In-academy.uz
https://in-academy.uz
5. Gulnora R. (2022). Raqamli ta
ʼ
lim texnologiyalari: ta
ʼ
lim jarayonini samarali
tashkil etish. O‘zbekiston ta
ʼ
lim jurnali.
