Universal International Scientific Journal
174
Shavkatbekov Odiljon Sharobiddin o’g’li
Andijon davlat pedagogika instituti
Uzbekistan
shavkatbekovodiljon52@gmail.com
TORONDOSHLAR OILASINING TURLARI, TARQALISHI VA AHAMIYATINI
O’RGANISH
Abstract:
This scientific work studies the species, distribution and importance of the Urticaceae
family. Urticaceae is a plant family that includes more than 50 species of plants worldwide. These plants
are mainly distributed in tropical and subtropical regions, and some species are also found in Eurasia and
North America. Plants of the Urticaceae family are often used in medicine, food and industry, and are also
of great ecological importance, as they play an important role in soil nutrition and ensuring mutual relations
in the ecosystem. This work discusses the classification of species of the Urticaceae family, their
geographical distribution, economic and ecological importance, as well as the scientific and positive value
of their study.
Keywords:
Tropical, desert, hill, grass, semi-shrub, partly shrub, lianas and trees, sorrel, juzggun,
toron, rowan, water pepper, bird's tongue, medicine, tannins, camel's ear, whipwort.
Annotatsiya:
Mazkur ilmiy ishda Torondoshlar oilasining turlari, tarqalishi va ahamiyati o‘rganiladi.
Torondoshlar (Urticaceae) o‘simliklar oilasi bo‘lib, dunyo bo‘ylab 50 turdan ortiq o‘simlikni o‘z ichiga
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
Universal International Scientific Journal
Year: 2024 Issue: 1 Volume: 9
International indexes
Universal International Scientific Journal
17
5
oladi. Ushbu o‘simliklar asosan tropik va subtropik hududlarda tarqalgan bo‘lib, ayrim turlari yevrosiyo va
Shimoliy Amerika hududlarida ham uchraydi. Torondoshlar oilasining o‘simliklari ko‘pincha dori-darmon,
oziq-ovqat va sanoat sohalarida ishlatiladi, shuningdek, ularning ekologik ahamiyati ham katta, chunki ular
tuproqni oziqlantirish va ekosistemada o‘zaro munosabatlarni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu
ishda Torondoshlar oilasining turlari tasnifi, ularning geografik tarqalishi, iqtisodiy va ekologik ahamiyati,
shuningdek, ularni tadqiq etishning ilmiy-ijobiy ahamiyati muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Tropik, cho’l, adir, o’t, yarimbuta, qisman buta, liana va daraxtlar, otquloq, juzg’un,
toron, rovoch, suvqalampir, qush tili, dori vositasi, tannidlar, tuyasingren, qamchingul.
Аннотация:
В данной научной работе изучены виды, распространение и значение семейства
Торондош. Urticaceae — семейство растений, включающее более 50 видов растений по всему миру.
Эти растения в основном распространены в тропических и субтропических регионах, а некоторые
виды встречаются также в Евразии и Северной Америке. Растения семейства очитковых часто
используются в медицине, пищевой промышленности и промышленности, а также имеют большое
экологическое значение, так как играют важную роль в питании почвы и поддержании
взаимодействий в экосистеме. В данной работе обсуждается классификация видов семейства
Торондаш, их географическое распространение, экономическое и экологическое значение, а также
научная и положительная ценность их исследований.
Ключевые слова:
Тропик, пустыня, холм, трава, полукустарник, полукустарник, лианы и
деревья, щавель, джузунг, тарон, можжевельник, водяной перец, птичий язык, лекарство, танниды,
туясингрен, плеть.
Language:
Uzbek
Citation:
Shavkatbekov , O. (2024). STUDYING THE TYPES, DISTRIBUTION AND
SIGNIFICANCE OF THE PARENT FAMILY. Universal International Scientific Journal, 1(9), 174–176.
Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1385
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14534392
Torondoshlar
(Polygonaceae)
oilasi
vakillarining
hayotiy
shakllari,
asosan,
o’tsimon, qisman butasimon, yarimbutalardir,
ba’zan tropik mamlakatlarda liana va
daraxtlardan iborat. Barglari oddiy, yon
bargchalari birikib o’sib, naycha hosil qiladi.
Gullari aktinomorf, gulqo’rg’oni oddiy, 3-6
gulqo’rg’on barglari mavjud. Changchilari 5-9
ta, urug’chisi 2-3 ta mevabargchasining birikib
o’sishidan hosil hosil bo’lgan. Mevasi uch
qirrali yong’oqcha. Oilaga 35 ga yaqin turkum,
1000 ta tur kiradi. O’zbekistonda 7 turkumga
oid 120 turi o’sadi.
Universal International Scientific Journal
17
6
Hozirgi vaqtda Torondoshlar
oilasi 3 ta kichik oilachaga bo’linadi:
Eriogondoshchalar
(Eriogonoideae),
Torondoshchalar
(Polygonoideae),
Kokkolobdoshchalar
(Coccoloboideae).
O’zbekistonda faqat torondoshchalar oilasiga
mansub turlar tarqalgan.
Torondoshlarning
o’ziga
xos
xususiyatlaridan biri deyarli barchasining yer
ustki qismlarida otquloq kislotasining kalsiyli
tuzlari, yer ostki qismlarida esa, oshlovchi
moddalar (tannin)ning bo’lishidir. Ulardan
madaniy o’simlik sifatida Grechixa, sabzavot
o’simligi sifatida Nordon otquloq yoki Shovul,
Qoradengiz rovochi kabi turlari ekiladi.
Torondoshlarning ayrim turlari, ba’zi
otquloqlar, qushtili (qizil tasma) begona o’tlar
hisoblanadi. Torondoshlar qazilma holda
uchlamchi
davr
qoldiqlaridan
topilgan.
Barglari asosining pardasimon nay hosil
qilishi, changchilarining gulqo’rg’on barglari
qarshisida joylashganligi bilan tutdoshlar
(Moraceae) oilasiga o’xshaydi.
Respublikamizning
Janubiy
hududlarida
va
Farg’ona
vodiysining
cho’llarida mazkur oila vakillaridan: qora
juzg’un, qizil juzg’un, to’rsimon juzg’un,
farg’ona
juzg’uni
ko’proq
tarqalgan.
Daraxtsimon juzg’un yoki oq qandim
Qoraqumda keng tarqalgan bo’lib, Amudaryo
havzasigacha yetib boradi. Tabiatda 3 metr
balandlikkacha o’suvchi butadir. Qumlarni
eng yaxshi to’xtatuvchi o’simliklardan
bo’lgani uchun, har yili o’rmon xo’jaliklari
tomonidan katta maydonlarda ekiladi.
Otquloq o’simligining galen preparatlari
kolitlarda,
enterokolitkarda,
vabo,
silda
beriladi hamda og’izni chayish uchun stomatit,
gingvinit, anginada tavsiya etiladi. Xalq
tabobatida
qushtoron
o’simligidan
tayyorlangan damla siydik haydovchi, qon
oqishini to’xtatuvchi dori sifatida ishlatiladi.
Shuningdek,
mazkur
oilaning
ko’plab
vakillarida
dorivorlik
xususiyatlari
aniqlangan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Sahobiddinov S.S O’simliklar sistematikasi -Toshkent
2.
A.To’xtayev O’simliklar anatomiyasi va morfologiyasi
3.
O’. Pratov K.Jumayev -Yuksak o’simliklar sistematikasi
4.
https://docx.uz/document/torondoshlar-oilasi-4cb7c999?lang=uz
