INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
NUTQ NUQSONINI BARTARAF ETISHDA ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Munavvarova Zamira Rashidovna
-
Annotatsiya.
maqolada boshlang`ich sinf o`quvchilari so`z boyligini
chiroyli nutq malakalarini shakllantirish va bunda zamonaviy texnologiyalardan
foydalanishning ahamiyati, usullari va loyihalash texnologiyalarini ilmiy manbalar
materiallarini atroflicha o`rganib chiqilib, tahlil qilingan.
Kalit
:
so`z boylik, so`z boyligini oshirirsh, nutq malakalari,
zamonaviy texnologiyalar, loyihalash texnologiyalari, nutqni rivojlantirish.
Bolalar serebral falaji
nerv sistemasining
turli zararlanishlari oqibatida
beradigan va reflektor-harakat faoliyatining,
ruhiy sferaning va
nutqning
bilan kechadigan kasalliklar guruhi hisoblanadi.
Bosh
miyaning
spastik (serebral) falaji va periferik nervlar zararlanishidan kelib
chiqadigan falajlikdan farq qiladi. Bolalar spastik falaji
oyoq va
tana
muskullari
falaji, aqliy rivojlanishning sekinlashuvi, tutqanoq tutishi,
giperkinez
zararlangan
-oyoqlarda trofik
berishi
namoyon
kuzatilishi mumkin.
Nutq
tafakkurini
muhim vositadir. Nutq fikrini
bayon etish
qolmay, uni shakllantirish quroli hamdir. Fikr
nutqning psixologik
nutqini
joylashtirish, mantiqiy jarayonlarga katta ahamiyat beriladi.
Fikrni nutqiy shakllantirish uning aniq, tushunarli, sof, izchil, mantiqiy
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
biri sifatida foydalaniladi.
barcha fanlardan berilgan materialni
nutqida (yozgan inshosida, axborotida, qayta hikoyalashda,
savollarga bergan javobida) qanday bayon eta olishiga qaratiladi. Shunday qilib,
nutq
yordamida pishib yetiladi, yuzaga chiqadi. Ikkinchi tomondan, nutqning
fikrni shaklantirishga yordam beradi, takomillashtiradi.
fanlardan
tabiat va kishilar hayoti haqida bilim oladilar:
beradi,
alohida tovush,
va gaplarni eshitishga va aytishga
Ular
predmet, harakat, belgini
juda
yangi atamalarni bilib oladilar.
faqat orfoepik
har
imlo qoidalariga rioya qilgan holda yozishi zarur.
tilning
bildiradigan asosiy birligi. Tildagi
tilning
-
ham, mavxum tushunchalarni ham bildiradi.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Bularni
leksikologiyada tekshirib boriladi. Shuning uchun ham leksika
ustida ishlash
metodikasining lingvistik asosi hisoblanadi.
Tilning
qancha
fikr shuncha aniq ifodalanadi. Jumladan,
har bir
nutqini
bilan boyitishdir. Nutqni boyitishga
boshqarish
chiqadi.
ustida ishlash metodikasi
ish olib
boradi:
1.
tushuntirish orqali har kuni 8-10 ta
bilan, jumladan, ona tili darsida 4-6
bilan
boyitishni
2.
aniqlik kiritish:
a)
yaxshi bilmaydigan
izohlash orqali;
b) kinoyali,
izohlash orqali;
v) sinonim
qirralarini izohlash orqali;
g) iboralarning
izohlash orqali;
3.
faollashtirish, kam ishlatadigan
ishlatish uchun sharoit
yaratish: diologlar, suhbat uyushtirish, bayon, insho yozdirish.
4.
Adabiy tilda ishlatilmaydigan
nofaol
Amaliyot shuni ko'rsatadiki, ta`limda AKTdan foydalanish o`qituvchining
faoliyatiga yangicha nazar bilan qarashga, uslubiy texnikani qayta ko'rib chiqishga,
bilim va ko'nikmalarini boyitishga, bolalarda to'g'ri nutq ko'nikmalarini
rivojlantirish dinamikasini va umuman butun o'quv jarayonini faollashtirishga
imkon beradi.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Zamonaviy axborot jamiyatida ta'limning maqsadi oldingi avlodlar
tomonidan to'plangan tajribani yetkazishgina emas, balki o`rganganlarini amaliy
faoliyatda qo`llashga, vaziyatlarda muammolarga tog`ri yechim topishga
o`rgatishdir. Axir, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish inson
faoliyati samaradorligini oshirishga va uni yanada xilma-xil qilishga imkon
beradi. Shuni ta'kidlash kerakki, AKTni o'quv jarayoniga kiritish nafaqat zamonaviy
bolalarga zamon bilan hamnafas bo'lishga imkon beradi, balki o'quv jarayonini
yanada qiziqarli qiladi, kognitiv motivatsiyani rivojlantirishga yordam beradi.
Zamonaviy AKT eng muhim didaktik prinsipni-vizualizatsiya prinsipini
amalga oshiradi. AKT orqali taqdim etilgan ob'ektlar ko'proq ma'lumotli, rang-
barang bo'lib, jarayonlarni har tomonlama ko'rib chiqishga imkon beradi. Ko'p
sonli misollar keltirilishi mumkin, ammo bitta narsa ushbu misollardan aniq bo'ladi
AKTdan foydalanish o`quvchini qiziqtirishga imkon beradi, qiziqish motivatsiya
elementlaridan biridir. Bundan tashqari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
o'rganishni muammoli, ijodiy, tadqiqot faoliyatiga yo'naltirishga imkon beradi,
chunki ulardan foydalanish loyiha o'qitish usulini qo'llash imkoniyatini oshiradi.
Shunday qilib, o'z pedagogik tajribasini tahlil qilish va umumlashtirish va
boshlang'ich maktab o'quvchilarining nutq faoliyatini rivojlantirish muammosi
bo'yicha psixologik va pedagogik adabiyotlarni o'rganish asosida quyidagi
:
1. Nutqni rivojlantirish bo'yicha ish jarayonida boshlang'ich maktab
o'quvchilarining izchil nutqini shakllantirishning psixologik, pedagogik va uslubiy
asoslarini bilishga tayanish kerak.
2. Nutqni rivojlantirish bo'yicha turli xil uslubiy shakllar va usullar bilan
ishning samaradorligini ta'minlanadi.
3. Darslarda o'quvchilar nutqini rivojlantirish bo'yicha ishlar maktabning
bo'lajak bitiruvchisining har tomonlama rivojlangan, ijtimoiy faol shaxsining
umumiy madaniyatini shakllantirishga katta hissa qo'shadi. Ushbu ish o'quvchining
tafakkurini, ularning kuzatuvchanligini, mulohazali bo`lishni va hurmatni
rivojlantiradi.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Hulosa qilib shuni aytish mumkinki,
boshlang'ich maktabning eng muhim vazifalaridan biri bo'lgan va shunday bo'lib
qolmoqda. Uni rivojlantirish bo'yicha olib borilayotgan ishlar ta'limning dastlabki
bosqichlaridan boshlab amalga oshiriladi. Bola nafaqat atrof-olam haqida fikrlashi
balki, jarayonlarga aniq tavsif berishi kerak. Bunday holda, ixtiyoriy matnni tavsif
yoki ertak shaklida qurish mumkin. U o'z fikrlarini baham ko'rishga muhtoj
bo'lganida, dars yuqori hissiy darajada o'tganida: uning fikrlari va his-tuyg'ulariga
ta'sir qilganda buni chuqur ifoda etadi. Bunday holatda bolalarning asosiy nutq
qobiliyatlari va ko'nikmalarini muvaffaqiyatli egallashi uchun o'qituvchidan say-
qituvchining ishida AKTdan foydalanish uning ish
faoliyatiga yangicha nazarda qarashga, uslubiy texnikani qayta ko'rib chiqishga,
bilim va ko'nikmalarni boyitishga, bolalarda to'g'ri nutq ko'nikmalarini
rivojlantirish dinamikasini va umuman butun o'quv jarayonini faollashtirishga
imkon beradi.
1. Sobirova M. (2023). Teaching language phenomena through text analysis on
the basis of anthropocentric approach. International bulletin of applied science
and technology. Impact factor: 8,2 SJIF = 5.955 ISSN: 2750-3402 Volume 3,
Issue 4, April. 481-486-pages.
2. Sobirova M. (2022). Teaching language phenomena on the basis of
anthropocentric
approach.
3
https://www.int-jecse.net/abstract
.php?id=5377
International Journal of Early Childhood Special Education (INT-JECSE)
OI:10.9756/INTJECSE /V14I7.91 ISSN: 1308-5581 Vol 14, Issue 07 2022.
3. Sobirova M. (2022). Anthropocentric approach to language.
ISJ
Theoretical&Applied
Science,07(111),
http://t-science.org/arxivDOI/2022/07-
111.html P.
36-39
.
4. Sobirova M. (2022). In imparting humane education use of integrated
technology. In Volume 8, Issue 1, of JournalNX-A Multidiscip-linary Peer
Reviewed Journal, ISSN No: 2581
4230. Impact factor 8.155. VOLUME 8,
ISSUE 1, January 2022, Published by Novateur Publication, M.S. India. P. 151-
158.
https://repo.journalnx.com/index. php/nx/article/view/3880/3718
5. Sobirova M. (2020).
SOI: 1.1/TAS (
http://t-science.org/arxivDOI/
2020/12-92.html)
(
DOI:10.15863/TAS Published: 18.12.2020.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
6. Sobirova, M.Y. (2023). The role of educational tools in anthropocentric
relationship education. European Journal of Education and Applied Psychology
2023, No 4.
https://doi
. org/10.29013/EJEAP-23-4-52-58
