INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
GARAK MASH
ULOTLARI
RNI
Mustaqil tadqiqotchi
T garak mash
ulotlarida
quvchilarni vatanparvarlik
ruhida
tarbiyalash maqsadida, avvalambor, ona Vatanga, ona tiliga muhabbat va
sadoqat, davlat ramzlariga hurmat hislarini shakllantirishga katta ahamiyat
qaratilishi zarur. Bunda
quvchilarga quyidagi qadriyatlarni singdirishga
zi tu ilib
sgan ona yurtiga Vatanga, uning tarixi va ona tiliga
muhabbat, ajdodlar xotirasiga sadoqat, mehmonga,
zidan kattalarga va
eng muhimi ustozlarga ehtirom,
zidan kichiklarga izzat-ikrom, ayniqsa
ota-ona, qarindosh-uru larga doimiy samimiy hurmat va xizmat k rsatish,
imkoni boricha yordamga muhtojlarga k mak berish, har qanday sharoitda
ham hayo va andishani saqlash, milliy
va urf-odatlarni hurmat qilish,
milliy va diniy jihatlardan ba rikeng, atrof-muhitni ozoda saqlash,
maktabni muqaddas dargoh deb bilish, belgilangan tartib va qoidalarga
doimo amal qilish va boshq. Bundan tashqari,
quvchilarda irodalilik,
mafkuraviy immunitet, halollik, mehr-oqibatlilik,
burchga
sadoqat, huquqiy madaniyat, innovatsion fikrlash, mehnatsevarlikni
rivojlantirishga katta
qaratilishi kerak.
Yuqori sinf
quvchilari bilan ishlash jarayonida inobatga olinishi
zarur b lgan jihatlar quyidagilardan iborat:
kelajakka ishonch, mustaqil fikrlash va qaror qabul qilishni
shaxsning ustuvor xususiyati sifatida mustahkamlash;
mamlakatda jadal
amalga oshirilayotgan keng
k lamli islohotlarga daxldorlik tuy usini kuchaytirish;
vijdonan mehnat qilish, tadbirkorlik, kasbiy-
k nikmalarni
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
rgatish, halol mehnatning inson va jamiyat hayotidagi ahamiyatini
k rsatish;
mustaqil hayotda muvaffaqiyatga erishish uchun innovatsion
tafakkur, tashabbuskorlik, fidoyilik fazilatlarini rivojlantirish;
oilaviy burch, oilada
zaro ishonch, sadoqat, mehr-muhabbat va
hamjihatlikni
yoshlar, yosh ota-onalarda farzand tarbiyasi uchun
oilani
oqilona va odilona boshqarish, moddiy va
farovonlikka erishish
uchun zarur bilim, k
nikma va malakalarni shakllantirish.
Teleradiokanallarda ezgulik tarbiyasi mavzularida k
rsatuv va
eshittirishlar, ijtimoiy tarmoqlarda
rang! Javob beramiz,
ruknida axborot almashinuvini tashkil etish.
5-sinflarda tashkil qilinadigan t garak mash
proq
grammatikaning morfologiya qismiga qaratiladi. Bu sinfda
quvchilar
morfologiyani quyidagi mavzular asosida
rgana boshlaydilar
12
.
5-sinfda ona tili darsida
quvchilar s
tushunchasining izohi, mustaqil va yordamchi s z turkumlari haqida umumiy
shimchalari, egalik
q shimchalari, sifatlar, sifat darajalari, sonlar, sonlarning yozilishi, olmosh s z
tgan zamon, hozirgi zamon,
shaxs-son q shimchalari, ravishlar guruhiga mansub s zlar haqida tushuncha
mavzulari bilan tanishadilar. SHuningdek, yordamchi s z turkumlari va ularning
gapdagi vazifasi, bo lovchilar, ularning vazifalari va yozilishi, k makchilar
,
-vazifalari va yozilishi, yuklamalar,
imlosi, yuklamali gaplarning ohangi, yuklama-q shimchalar, s z-yuklamalar,
umumlashma hosil qilish, mustaqil va yordamchi s zlar yuzasidan takrorlash,
12
.,
.,
.
.
:
, 2019.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
undov va taqlid s zlar, s zning tuzilishiga k ra turlari, q shma s zlar, bir
asosli va k p asosli s
tuzilishli q
shma otlar yuzasidan
xulosa chiqarish, juft s
s zlar va s z birikmalari tanlash, juft s zlar izohi, juft s zlar imlosi, takror
s zlar bilan ishlash, matn tahlili asosida takror s
s zlar sharchi va imlosi, qisqartma s zlar, ularning hosil qilinishi va yozilishi
hamda mustaqil s zlar va yordamchi s zlar b yicha
zlashtirilgan bilim va
k nikmalarni mustahkamlash maqsadida takrorlash berilgan.
6-sinflar uchun tashkil qilinadigan t garak mash ulotlarida esa 6-sinf ona
tili fanidan
quv dasturi
quvchilarda kompetentsiyalarni shakllantirishga
y
muvofiq hisoblanadi.
quv dasturida
quvchilarda fanga doir nutqiy va lingvistik
kompetentsiyalarni
hamda
tayanch
kompetentsiyalarning
elementlarini
shakllantirish k zda tutilgan hamda umumiy
rganilgan
quv materiallarning akademik litsey va kasb-hunar
kollejlarida aynan takrorlanmasligi,
quvchilarning yoshi, psixo-fiziologik
xususiyatlari, umumiy
materiallarni asta-sekin, oddiydan murakkabga tomon borish tamoyiliga
rganiladigan davlat
yanada kamol toptirish uchun ixtisoslikka y naltirilgan
quv dasturi
kompetentsiyalarni shakllantirishga y naltirilgan
quv dasturiga moslashtirildi.
Bunda
quvchilar s z tarkibi, asos va q shimchalar, q shimchalar tasnifi, s z
yasovchi q shimchalar, tub va yasama s zlar, shakl yasovchi q shimchalar va
ularning tasnifi, s
ra turlari,
sifat, sifatlarning yasalishi, son, ularning umumiy belgilari va vazifalari, ravish,
ravishlarning yasalishini
rganadilar.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
7-sinf
quvchilari uchun tashkil qilingan t garaklarda
quvchilar s z
turkumlaridan olmosh s z turkumi va uning tasnifi, s zlarning munosabat
shakllari,
s
of
k makchilar,
vazifadosh
k makchilar,
bo lovchilar,
bo lovchilarning vazifasiga k ra turlari, yuklama
vazifadosh s
ladilar. Shuningdek, 6-7-sinf ona tili
quv
dasturlarida
quvchilar
egallashlari
lozim
b lgan
fanga
oid
kompetensiyalar k rsatib
tilgan. Masalan, 6-sinf
z turkumi va nisbatlarini izohlay olish, ajrata olish,
rganilgan ifoda vositalaridan nutqda
rinli foydalana olish kabi morfologik
kompetensiyalarga ega b lishi kerak. Shuningdek, 7-sinf
quvchilari mustaqil va
yordamchi s z turkumlarini farqlash, matnni s z tarkibi (asos va q shimchalar)
va s
lovchi, k makchi,
yuklama, undov, modal, taqlid s zlar) yuzasidan tahlil qila bilish, s z
shimchalarini
rinli q
-son,
mayl, b lishli-b lishsizlik, nisbat shakllaridan,
timli- timsiz, k makchi
son, ravish
rnida t
ri q llash orqali uslubiy izchillikka erishish, yordamchi
s zlar, undov, taqlid, modal s zlardan nutq shakllarida maqsadli foydalanish
b lishi kerak.
Ona tilini
rganish jarayonida oldingi
tilganlarga tayanib, yangi
tushunchalarni
rganish, guruhlarga ajratish, qiyoslash, umumlashtirish orqali
zi
rgangan
quvchi bir-biriga
xshash va farqli
hodisalar ustida ishlaydi,
qituvchi yordamida xulosa va hukm chiqaradi.
Mash ulotlarda mustaqil ishlarni tashkil etish, q yilgan muammo, savol,
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
topshiriqlar mohiyatidan kelib chiqib,
quv jarayonini boshqarish
13
yosh avlodda
mustaqillik va faollikni tarbiyalaydi
14
.
limi k plab grammatik shakllarga egaligi bilan ajralib
turadi va uni
qitishga alohida yondashuv talab etiladi. Bu b limni
rgatish
jarayonida s z tarkibi b yicha tahlil amalga oshirib borilgandagina
quvchi s z
shakllarini anglab, bir-biridan farqlay boshlaydi. Mavzuni mustahkamlanishiga
zamin yaratadi.
rganilayotgan s zning qaysi s z turkumiga mansubligi va
uning gapdagi sintaktik vazifasi aniqlab borilishi natijasida
quvchilarning
sintaktik bilimlari ham tobora oshib boradi. Bu esa ularning mantiqiy tafakkurini
rivojlantirishga munosib hissa q shadi. Hozirgi
zbek tilshunosligining bugungi
muammosi ham til egalari xotirasida jamlangan til faktlarining muloqot
jarayonidagi tadbiqning (til kompetentligi), kommunikatsiya jarayonida tilning
rolini, til va til egasi munosabatini
rganishdir
15
.
quvchilarda lingvistik kompetensiyalarni shakllantirish uchun katta
imkoniyatlar ona tilining grammatikasini
qitishni
z ichiga oladi, bu
quvchilarning umumiy bilim olishiga yordam beradi, ularni asosiy qoidalar bilan
tanishtiradi,
quvchilarning mantiqiy tafakkurini rivojlantirishga yordam beradi.
egallangan bilim,
k nikma va malakalarni
z shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy faoliyatlarida amaliy
q llay olish layoqatini shakllantirishga y
lib,
quvchilarda
mustaqil fikrlash, faol fuqarolik pozitsiyasiga ega b lish, tashabbuskorlik,
axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
z faoliyatida oqilona foydalana
olish, ongli ravishda kasb-hunar tanlash, so lom raqobat hamda umummadaniy
k nikmalarni hosil qiladi.
13
Sobirova
Teaching language phenomena through text analysis on the basis of anthropocentric approach.
International bulletin of applied science and technology. Impact factor: 8,2 SJIF = 5.955 ISSN: 2750-3402
Volume
3, Issue 4, April. 481-486-pages.
https://doi.org/10.5281/zenodo.7827423
14
: 2009.
33.
15
-
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Demak, t garak mash ulotlari
qituvchining topshiri i va rahbarligida
s h a k l i e k a n , q yilgan
maqsad bilan bo liqlikda ilm oluvchilarning aniq faoliyatini tashkil etish va sifatli
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
zbekiston Respublikasining Kadrlar tayyorlash milliy dasturi, 5-b lim.
//
zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining axborotnomasi. 1997-yil 9-son.
2. Sobirova, M. (2023). Teaching language phenomena through text analysis on the
basis of anthropocentric approach. International bulletin of applied science and
technology. Impact factor: 8,2 SJIF = 5.955 ISSN: 2750-3402
Volume 3, Issue 4,
April. 481-486-pages.
https://doi.org/10.5281/zenodo.7827423
3. Sobirova, M. (2023). Teaching language phenomena through text analysis on the
basis of anthropocentric approach. International bulletin of applied science and
technology. Impact factor: 8,2 SJIF = 5.955 ISSN: 2750-3402
Volume 3, Issue 4,
April. 481-486-pages.
https://doi.org/10.5281/zenodo.7827423
4.
Sobirova, M. (2022).
Anthropocentric approach to language.
ISJ
Theoretical&Applied Science,07(111),
http://t-science.org/arxivDOI/2022/07-
111.html P.
36-39
.
5. Sobirova, M. (2022). In imparting humane education use of integrated
technology. In Volume 8, Issue 1, of JournalNX-A Multidisciplinary Peer
Reviewed Journal, ISSN No: 2581 4230. Impact factor 8.155. VOLUME 8,
ISSUE 1, January 2022, Published by Novateur Publication, M.S. India.
P.
151-158.
https://repo.journalnx.com/index. php/nx/article/view/3880/3718
6. Sobirova, M. (2022).
Teaching language phenomena through text analysis on
the basis of anthropocentric approach.
International bulletin of applied science
and technology.
https://www.int-jecse.net
/abstract.php?id=5377 International
Journal of Early Childhood Special Education (INT-JECSE) DOI:10.9756
/INTJECSE/V14I7.91 ISSN: 1308-5581 Vol 14, Issue 07 2022.Impact factor:
8,2 SJIF = 5.955 ISSN: 2750-3402 Volume 3, Issue 4, April. 481-486-pages.
7. Sobirova, M. (2021). The use of integrated technology in the teaching of
humanism in language education. POLISH SCIENCE JOURNAL (ISSUE
1(34) - Warsaw: Sp. z o. o. "iScience", 2021. Part 3
234 p.
https://sciencecentrum.pl/wp-content/ uploads/2021/01/POLISH%20 SCIENCE
%20JOURNAL%20 %E2% 84%9634%20-%203%20%28web%29.pdf
str.98-
105
8. Sobirova, M. (2020).
SOI: 1.1/TAS (
http://t-science.org/arxivDOI/
2020/12-92.html)
(
DOI:10.15863/TAS Published: 18.12.2020.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
9. Sobirova, M.Y. (2019). About the history of speech culture and art of oratory.
ISJ Theoretical & Applied Science, 12 (80), 275-277. Retrieved from:
https://www.elibrary.ru/item.asp?id=42657439
10.Sobirova, M.Y. (2023). The role of educational tools in anthropocentric
relationship education. European Journal of Education and Applied Psychology
2023, No 4.
https://doi
. org/10.29013/EJEAP-23-4-52-58.
11.T xliev va b.
zbek tili
qitish metodikasi. Toshkent: 2009. B.233.
12. Nabiyeva D. Xolmatova G. Zamonaviy tilshunoslikning muammolari // Nutq
madaniyati va
zbek tilshunosligining dolzarb masalalari. Respublika ilmiy-
amaliy anjuman materiallari.2016. B 46.
