INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
USMON NOSIR HAYOTI VA IJODINI ANIQ HAMDA TABIIY
FANLAR BILAN ALOQADORLIKDA
RGATISH MEXANIZMLARI
Ortiqova Gulshoda Komiljon qizi
Namangan davlat pedagogika instituti
zbek tili va adabiyoti mutaxassisligi
2-kurs magistranti
ANNOTATSIYA
talabalariga shoir, dramaturg, tarjimon Umon Nosir
fanlar bilan fanlararo aloqani y lga q ygan holda
qitish texnologiyalari,
mexanizmlari, yangi interfaol metodlar, ularning samaradorligi haqida fikr-
mulohazalar yoritilgan. Har bir metod va usullarning
ziga xos tomonlari
sanab
tilgan.
KALIT S
ZLAR
lga
q
adabiyotshunoslik fanlari turkumiga kiruvchi darslarida, xususan, Usmon
Nosir hayoti va ijodiga oid mavzularni
qitishda fanlararo aloqadorlikdan
foydalanish katta rol
ynaydi. Chunki shoir asarlarining tub mohiyatini
bilish uchun boshqa fanlardan ham boxabar b lish talab etiladi. [2.54-58.]
ohangdorlik borligi uchun), tabiatshunoslik ham
zaro jamlangan. Shu
bilan aloqadorlikda
Usmon Nosir hayoti va badiiyatini aniq hamda tabiiy fanlar bilan
bo liqlikda
rganish,
lidagi
zgacha y
quv
dasturiga k
rganish uchun dars
soati oz miqdorida berilgan. Shu sababli mazkur rejamizda darslik asosidagi
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
manba va materiallarni aniq hamda tabiiy fanlar bilan aloqadorlikka
asoslangan turli interfaol metodlar yordamida
rganamiz.
Bugungi kunda aniq hamda tabiiy fanlarni
matematika
quv kursining
qitilishi uchun dars soatlarining boshqa fanlarga
nisbatan k proq ajratilgani, shu sababdan aksariyat talabalar bu fanga
qiziqishini hisobga olgan holda adabiyot darslarida, tabiiyki, Usmon Nosir
asarlarini
qitishda ham Oliy matematika fani bilan aloqada b lish dars
sifatini yaxshilaydi va natijani oshiradi. Bunda bir necha yillardan buyon
amalda q llanib kelinayotgan, tajribadan
tgan va yaxshigina foyda bergan
lib aytish joiz. Bu metodni
q llashdan oldin yozuv taxtasiga yoki avvaldan tayyorlab q yilgan katta oq
qo ozga Venn diagrammalari chiziladi. Ushbu chizma bilan bo liq savollar
beriladi.[1.454-458.] K rinib turganidek, talabalarning matematikaga oid
bilimlari sinovdan
tkaziladi. Talabalardan savollarga javob olingach, tayyor
holda turgan Veen diagrammlariga darslikka k
xshash va farqli tomonlari yoziladi.
Ushbu metodni q llashning
ziga xos xususiyatlari shundaki, bu usul
yordamida nafaqat bir obyekt, balki ikki va undan ortiq obyektlarni, masalan,
zida tahlil qilish,
rganish mumkin. Bundan tashqari
rganiladigan
mavzuning
mazmuni
va
k lamiga
k ra
Veen
diagrammasini
murakkablashtirish ham mumkin. Shuningdek, bu metodni amalda q llash
natijasida talabalarda ikki va undan ortiq predmetlarni
zaro qiyoslash,
taqqoslash, xulosa bera olish [3.4-5.] kabi qobiliyatlar ham shakllanib boradi.
Adabiyot va matematikani
zaro bir nuqtada kesishtiruvchi interfaol
-
usulni q llashdan avval
qituvchi tomonidan gorizontal va vertikal
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
chiziqlar yozuv taxtasiga chizib k rsatib beriladi yoki ular haqidagi
raladi. Albatta, bu jarayonda matematikadan
olgan bilimlarimiz bizga q l keladi. Gorizontal bu yotiq holdagi, vertikal
esa tik holdagi chiziqlar ekani anglashilgach, endi metodni q llashga
-
qituvchi tomonidan avvaldan tayyorlab q
liq b
qiladi. Bu
quyidagicha b lishi mumkin:
1.
yoki mantiqsizlik, noaniqlikka y l q yilgandek tuyuladi,
lekin aslida unday emas.
2. Asarda naqarotdek takrorlangan hayqiriq mavjud.
3.
4.
xshatishlarni uchratamiz.
zida shoirning insoniy xarakterini va ijodiy taqdirini mujassam
etgan.
z boradi.
i j sh urganini
k rishimiz mumkin.
rinlarga k tarilgan.
-navbat
qib
eshittirilgandan s
b
lsa, vertikal shaklda qatorlar orasidagi y lakka saf tortgan kabi
turadilar. Bu metodni q llashning k plab xususiyatlari mavjud. Avvalo,
matematika fani bilan
zaro integratsiya y lga q yiladi. Yana ham aniqro i,
matematikadan gorizontal, vertikal chiziqni bilmagan talaba bu metodni
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
q llash jarayonida qatnasha olmaydi yoki topshiriqni t
ri bajarmaydi.
liq bilimga ega b lsa ham.)
- tirishga majbur
qiladi. Bu esa talabalarning salomatligi, jismoniy, fiziologik va psixologik
holatini yanada yaxshilashga yordam beradi.
Bilamizki, aniq fanlar faqatgina matematikadan iborat emas. Bu turkumdagi
fanlar sirasiga fizika fanini ham kiritishimiz mumkin. Shu sababdan ham oliy
qitish jarayonida fizika
fani bilan ham integratsiyani y lga q
y nalishida yangilik qilgan b lamiz. Buning uchun esa, albatta, fizika fanidan
olingan bilimlar biz uchun asos b ladi. Fizika va adabiyot fanlarining
zaro
Nosir hayoti va ijodini samarali
rgatish mumkin.
Braun harakati moddalarning t xtovsiz va tartibsiz harakati demaktir.[2.57.]
Adabiyot darslariga esa bu jarayonni quyidagicha tatbiq etishimiz mumkin:
Jarayonni
-yil 13-noyabrida
Namanganning Chuqurk cha dahasida tu
deydi va q lidagi
koptokchani istalgan
quvchiga uloqtiradi. Koptokchani olgan talaba
deydi va jarayonni davom
ziga xos xususiyati shundaki,
xtovsiz (koptokchaki
olgan talaba t xtab qolmasligi kerak, aks holda
takror b lmagan holda aytilishi lozim. Shuningdek, jarayon davomida
talabalarda ayricha yuqori kayfiyat va qiziqish paydo b ladi. Bu metod
vositasida talabalar turli vaziyatlarni hech qanday tayyorgarliksiz qabul qilish
va ularga javob qaytara olish jihatlarini shakllantira oladilar.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
Aniq fanlar bilan bir qatorda adabiyot darslarini, xususan, Usmon Nosir
rganish muhim
tasviri va undagi jarayonlar ustuvorlik qiladi. Masalan, darsdan tashqari
mash ulotlarda
rishimiz mumkin:
Yurganmisiz birga oy bilan
Oqshom payti k m-k k
rmonda?
Maysalarga shabnam q nganda
Shunday ya shi, tinch b lar ekan!
Shitir-shitir
ynar shabada,
Havo g yo tiniq, sof boda,
K ngil sezar hayotning sirin.
Men mast b lib qoldim bir kecha,
Sil
pkamni ancha yayratdim.
U lamasdan to tong otguncha,
Dilginamni rosa sayratdim. [3.134.]
K
rtligida shoir tabiat tasvirini
chizadi, uni k z oldimizda g
mumkin. Muammoli ta'lim
bu
qituvchining talabalarni ketma-ket
muammoli vaziyatlar tizimini oldindan
ylab q yilgan, yaratish y li bilan
muammoli
rgatish shartlarini ta'minlash va ularni talabalar tomonidan yechish
jarayonini boshqarish b yicha faoliyatdir.[4.9.366.] Bu metod hozirda xalqaro
miqyosda keng q llanilmoqda. Shuningdek,
qituvchidan ham, talabalardan
ham birdek faollikni, izlanuvchanlikni talab etadi. Muammo yechimini topishda
esa keng doirada fikr yuritish lozim. Savollarga javob berishimizda bizga
tabiatshunoslik fani yordamga keladi. Bu jarayonda
oqshom paytida
rmon k m-k
hayotda oqshomlari tabiat qanday holatda b
barglarning musiqasi bilan shabodaning shitir-shitir
ynashida bo liqlik
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
savollarni
rtaga tashlaydi. Talabalar
z bilim darajalaridan, kuzatuvlaridan
zlar mazmunidan kelib chiqib mulohaza yuritadilar,
savollarga atroflicha javob beradilar. Shunisi ahamiyatliki, bu texnologiyani
q
balki
z kuzatuvlariga ham asoslanadilar. Natijada Usmon Nosir hayoti va
ijodi mavzusini
qitish asnosida adabiyotni amaliy hayot bilan ham bo lay
olish imkoniyati yuzaga keladi.
Xulosa
aslida, barcha fanlar bilan aloqadorlikda
rganish mumkin. Sababi ularda
musiqiy ohangdorlikni ham, tabiat tasvirlarini, g zal
xshatishlarni ham bir
paytning
zida topish mumkin. Bu esa turli soha va y nalishlar bilan
integratsiya asosida
rganish imkonini beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.Gulshoda Ortiqova, Usmon Nosir hayoti va ijodini
rganishda fanlararo
integratsiyadan foydalanish (maqola), Innovative development and educational
activitie ilmiy jurnali, volume 2, issue 11, ISSN: 2181-3523 6-son, 2023/11,
454-458-betlar
2. Sobirova, M. (2022). In imparting humane education use of integrated
technology. In Volume 8, Issue 1, of JournalNX-A Multidisciplinary Peer
Reviewed Journal, ISSN No: 2581 4230. Impact factor 8.155. VOLUME 8,
ISSUE 1, January 2022, Published by Novateur Publication, M.S. India.
P.
151-158.
https://repo.journalnx.com/index. php/nx/article/view/3880/3718
3. Sobirova, M. (2020). Assimilation of human qualities during the process of
working with text.
http://t-science.org/arxiv
DOI/2020/12-92.html) (
DOI:10.15863/TAS Published: 18.12.2020.
4. Sobirova, M. (2020
).
The role of the family in the development of the
integration process in science and education. "A Multidisciplinary Peer
Reviewed Journal" (
https://journalnx.com/papers/20151362-the-integration-
process.pdf
) impact faktorga ega b lgan DOI raqamli jurnali. 2020 y. 18-19
uyun.
B. 1161-1166.
INNOVATSIYALAR Respublika ilmiy-amaliy konferensiya MATERIALLARI
Namangan.10-11-oktabr, 2024-yil
www.namspi.uz universaljurnal.uz
z
turkumlarini
-uslubiy
jurnali 2024-yil 4-son. ISSN: 2992-9008. UDK: 37.
6. M.Yusupov va boshqalar (darslik) Fizika 6-sinf uchun darslik. Toshkent.
57-bet
7. Usmon Nosir, Ertani sevinib kutaman, she`rlar to`plami/ G`ofur G`ulom
nashriyoti. Toshkent. 1997. 134 bet
8. Q.Husanboyeva. Adabiyot o`qitish metodikasi va muammoli ta`lim [Matn] /
o`quv qo`llanma:
-yil.
366 bet.
9. Sobirova M.
zbek tili va adabiyotini
qitish metodikasi. Darslik.
Namanagan:
rjumand media, 2023. B.512.
